Դպրոցական գործի վիճակը Արցախում խորհրդային իշխանության հաստատման առաջին տարիներին (1920-1923թթ) - Ավանեսյան, Արպատ; Հարությունյան, Գրիշա (Լիմուշ հրատ.)
Արցախը Ռուսաստանի տիրապետության տակ անցնելուց հետո բախվեց ցարական կառավարության ռեակցիոն ազգային ճնշման բազմաբնույթ դրսևորումների հետ: Իրականացվող քաղաքականությունը առանձնակի ցավալի էր արտահայտվում ժողովրդական կրթության բնագավառում: Հայկական դպրոցներում հաճախակի արգելվում էր մայրենի լեզվի դասավանդումը: Ժողովրդական կրթության վիճակը ավելի վատացավ հատկապես 1918-1920թթ.: Տնտեսության լիակատար քայքայման, ազգամիջյան կռիվների ու քաղաքական իրադարձությունների անբարենպաստ ընթացքի հետևանքով գրեթե դադարել էր գործելուց դպրոցական ցանցը: Խորհրդային իշխանության կազմավորումից հետո Հայաստանի Հանրապետության պետական կառույցները անգնահատելի օգնություն ցուցաբերեցին Արցախում կարճ ժամանակամիջոցում նոր տիպի դպրոցական ցանց ստեղծելու գործում` այն հնարավորինս ապահովելով միասնական ուսումնական ծրագրերով, դասագրքերով, գրենական պիտույքներով և այլն: После вхождения в состав Российской империи, Арцах столкнулся с разного рода проявлениями реакционного национального давления царского правительства. Проводимая политика особенно болезненно проявлялась в сфере народного образования. В армянских школах часто запрещалось преподавание армянского языка. Состояние народного образования еще больше ухудшилось в 1918-1920 годах. Система школьного образования практически перестала действовать в результате распада экономики, междoусобных войн и неблагоприятного хода политических событий. После установления Советской власти, государственные органы Республики Армения оказали неоценимую помощь, создав в Арцахе за короткий период времени школьную сеть нового образца и оснастив ее, по возможности, едиными учебными программами, учебниками, письменными принадлежностями и т.д. After becoming the part of the Russian Empire Artsakh faced diverse manifestations of reactionary ethnic pressure of the Tsarist government. Implementing policy produced great impact on the field of popular education. Mother tongue teaching was frequently forbidden in the Armenian schools. The state of popular education worsened especially in 1918-1920. As a result of complete economic disaster, internecine conflicts and negative course of political developments the school education network had ceased to operate. After the establishment of the Soviet Power state authorities of the Republic of Armenia provided invaluable assistance in the process of founding in Artsakh a school network of new type within a short period of time, providing it as much as possible with joint educational programs, textbooks, writing implements.
Keywords: Ուսումնական հաստատություններ; Արցախ