Արագած լեռը աշխարհագրական-հայրենագիտական, երկրաձևաբանական, դիցաբանական և գեղարվեստական ընկալումներում - Առաքելյան, Ս. Ա.; Ալեքսանյան, Կ. Բ.
Հոդվածը նվիրված է Արագած լեռան՝ մեր ժողովրդի կյանքում ունեցած և ունեցող նշանակության բազմակողմանի լուսաբանմանն ու նրա յուրահատկությունների դիտարկմանը: Քննվում են Արագած լեռան առանձնահատկությունները՝ անվան ծագման, աշխարհագրական դիրքի, ձևի, կառուցվածքի, երկրաբանության, դիցաբանական և բանաստեղծական ընկալումների առումով: Հանգամանորեն ներկայացվել են Արագած լեռան անվան ստուգաբանությունը՝ կապված դիցապատումների և ժողովրդական լեգենդների հետ, մեկնաբանվել անվան առաջացման մասին առկա տարբեր տեսակետները: Դիտարկվել են աշխարհագրական դիրքի առանձնահատկությունները՝ պայմանավորված լեռան գտնվելու վայրով: Վեր են հանվել Արագածի երկրաձևաբանական և երկրաբանական կառուցվածքի յուրահատկությունները: Անդրադարձ է կատարվել լեռան գեղարվեստական ընկալման նրբություններին, նրա դերակատարությանը հոգևոր ու մշակութային ոլորտներում: Մասնավորապես, բանաստեղծների, նկարիչների, տարբեր բնագավառի գիտնական-հետազոտողների կողմից Արագածն արժանացել է լայն ուշադրության: Նրանք ընդգծել են լեռան վեհությունը, կարևորությունը, գեղեցկությունը, լանդշաֆտային բազմազանությունը և հոգևոր դերակատարությունը: Статья посвящена рассмотрению многостороннего изучения горы Арагац, учитывая его географическое положение, геоморфологию, геологию, уникальную особенность. Арагац находится между двумя полями (Араратская и Ширакская) и между двумя реками (Ахурян и Касах). Уникален своими четырьмя вершинами, которые образуют 270 0 – ую՝ дугу. Про Арагац написали знаменитые армянские поэты Ав. Исаакян, О. Шираз, О. Туманян, гору изучали ученные К. Паффенгольц, С. Бальян, А. Асланян и другие. В своих рисунках гору изображали великие художники М. Сарьян, Г. Башинджагян, О. Зардарьян. Про Арагац можно делать некоторые выводы. 1) Представляя из себя уникальный вид ландшафта, Арагац создает чувство поэтического вдохновения, эстетики, возвышенности. Является местом для развития туризма и альпинизма. 2) Арагац символ силы, место художественных и религиозных ценностей, граница умнственного горизонта, модель окружающей среды. 3) Арагац в географо-краеведческих, геоморфологических, мифологических и художественных восприятиях отделяется большим ландшафтным разнобразием, имеет смысл величественной силы и качеством военно-защитных факторов. The article is dedicated to the comprehensive coverage of the significance of Mount Aragats in the life of our people, to the observation of its peculiarities. Discussing peculiarities of Mount Aragats in terms of the geographical position, origin of the name, structure, geology, and mythological-poetic perceptions. The geographical location of the mountain Aragats is unique. It’s enclosed in two fields (Shirak and Araratyan), and between two rivers (Axuryan and Qasax) about 200 kilometers in circumference. It is unique that it has four peaks, and peaks are arranged about 270 degree like a bow. Many scientists have reffered to Mountain Aragats, such as K. Paphenholc, S. Balyan, A. Aslanyan, many artists such as Martiros Saryan, many poets such as A. Isahakyan, H. Tumanyan, Hovhannes Shiraz. They not only bring over scientific hypotheses, but also praised the beauty and charm of the mountain. Summing up the material, we can come to a number of conclusions: 1 Mount Aragats presenting as a expressive type of landscape creating feelings like admiration, happiness, poetic inspiration, aesthetic pleasure, desire and feelings of inspiration. It’s a mandatory route for tourist, and it is a convenient environment for hikers and mountaineers. 2 The Aragats is a symbol of a unique power, a cradle of cultural values, environmental model, hearth of rest, a scared place of prayer. 3 Mount Aragats is distinguished by geographical, patriotic, geological, mythological-artistic perceptions with a great variety of landscapes, has the features of a supernatural force, a military defense factor.
Keywords: Աշխարհագրություն