Աղվանից կաթողիկոսության էթնիկ պատկանելիության հիմնահարցի շուրջ - Բալայան, Մելանյա («Դիզակ պլյուս» հրատարակչություն)
Դավանանքային ու քաղաքական պայմանների թելադրմամբ 552թ. Պարտավում վերահաստատված եպիսկոպոսական աթոռն իրենով սկզբնավորում է Աղվանից կաթողիկոսությունը, որը, հանդիսանալով հայոց եկեղեցական հաստատության կարևորագույն թեմերից մեկը, մշտապես գտնվել է Հայոց կաթողիկոսության հոգևոր ենթակայության տակ: Առկա սկզբնաղբյուրներն ակնհայտորեն մատնանշում են նաև, որ Աղվանից կաթողիկոսությունը հիմնադրվել է որպես ոչ միայն Հայոց եկեղեցու բաղկացուցիչ մաս, այլև այն իր ծագմամբ, էությամբ ու գոյությամբ մշտապես հայ լուսավորչական թեմ է եղել: Եվ ինչպես Ա.Հակոբյանն է իրավացիորեն նշել. «VI դարի երկրորդ կեսին Աղվանից եկեղեցին ազգային տեսանկյունից դարձավ առավել հայկական, քան աղվանական, չնայած որ այն ընդգրկում էր աղվանական տարացեղ բնակչություն ունեցող ձախափնյա լայնարձակ տարածքներ…» По диктовке конфессиональных и политических условий в 552 году потверждение епископского престола в Партаве знаменует собой начало Алуанского католикосата, который, будучи одной из важнейших епархий Армянского церковного учреждения, всегда находился в духовном подчинении Армянского католикосата. Существующие первоисточники явно указывают также на то, что католикосат Алуанка был основан не только как составная часть Армянской Апостольской церкви, но и по своему происхождению, сущности и существованию всегда был армянской просветительской епархией. И как справедливо отметил А. Акопян: "Ко второй половине VI века Албанская церковь стала в этническом плане больше армянской, чем собственно албанской, хотя она ведала, конечно, и обширными территориями с собственно албанским населением левобережья …». According to religious and political conditions in 552 The episcopal seat reaffirmed in Partav marks the beginning of the Aghvan Catholicosate, which, being one of the most important dioceses of the Armenian ecclesiastical institution, has always been under the spiritual subordination of the Armenian Catholicosate. The available primary sources also clearly indicate that the Catholicosate from Aghvan was founded not only as a constituent part of the Armenian Church, but also that it has always been an Armenian Enlightenment Diocese by its origin, nature and existence. And as A. Hakobyan rightly noted. «In the second half of the 6th century, the church from Aghvan became more Armenian than Aghvan from a national point of view, even though it covered vast areas of the left bank with a diverse Aghvan population …».
Keywords: Եկեղեցու պատմություն