Прошлое в настоящем – связь поколений (стилистика Комитаса и ее осмысление в творчестве Авета Тертеряна) - Брославская, Татьяна (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
Предлагаемая многоаспектная тема занимает важное место как в вузовском историческом курсе, так и в деятельности Кабинета истории национальных музыкальных культур Санкт-Петербургской государственной консерватории имени Н.А. Римского-Корсакова. При изучении культуры Армении было проведено немало научных заседаний, посвященных творчеству избранных композиторов на разных площадках Петербурга. Комитас и Тертерян – художники, принадлежавшие к разным временным периодам истории Армении, отдаленным друг от друга на весьма заметную дистанцию. Это этапы творческой зрелости культуры: рубеж XIX – начала XX века, время становления композиторской школы, и вторая половина XX столетия (эпоха бурного развития и расцвета). Такая дистанция обусловила обращение к иным музыкально–выразительным средствам и различные жанровые приоритеты: обработки народных песен и танцев у Комитаса, симфонии и музыкальный театр – в творчестве Тертеряна. Комитас обозначил грань нового подхода к фольклору, к корневым народным традициям. Он решал многие проблемы: фольклорного многоголосия фактуры, её полифонизации и сонорности (фонизма). Продолжая традиции классика, Тертерян обращался к различным формам монодии, ее архитипам, активно переосмысливая выбранные варианты при яркой тембровой динамике. Творчество музыкантов объединила энциклопедическая широта деятельности. Художников подобного «двуединства» характеризует особое ощущение звука, насыщенного содержательностью тона, чуткостью слышания протяженного «дама». Их объединяют содержательность сочинений, обращенных к истории страны, прошедшей через многие испытания. Они оба – уникальные провидцы, обогнавшие свое время, и в этом их величие! Առաջարկվող բազմաշերտ թեման կարևոր տեղ է գրավում ինչպես բուհական պատմական դասընթացում, այնպես էլ Սանկտ Պետերբուրգի Ն.Ա. Ռիմսկի-Կորսակովի անվան պետական կոնսերվատորիայի ազգային երաժշտական մշակույթների պատմության կաբինետի գործունեության մեջ: Հայաստանի մշակույթի ուսումնասիրության ընթացքում Պետերբուրգի տարբեր հարթակներում կազմակերպվել են ընտրյալ կոմպոզիտորների ստեղծագործությանը նվիրված բազմաթիվ նիստեր: Կոմիտաս և Տերտերյան՝ արվեստագետներ, որոնք պատկանում են Հայաստանի պատմության տարբեր՝ իրարից բավական նկատելի հեռավորության վրա գտնվող ժամանակաշրջաններին: Դրանք XIX դարի և XX դարասկզբի մշակույթի ստեղծագործական հասունության փուլերն են՝ կոմպոզիտորական դպրոցի կայացման ժամանակաշրջանը, և XX դարի երկրորդ կեսը՝ բուռն զարգացման և ծաղկման շրջանը: Նման հեռավորությունը պայմանավորեց երաժշտական-արտահայտչական այլ միջոցների կիրառում ու ժանրային տարբեր գերակայություններ. Կոմիտասի մոտ՝ ժողովրդական երգերի ու պարերի մշակումներ, Տերտերյանի ստեղծագործության մեջ՝ սիմֆոնիաներ և երաժշտական թատրոն: Կոմիտասը ցույց տվեց ֆոլկլորի, ժողովրդական արմատական ավանդույթների հանդեպ նոր մոտեցման սահմանը: Նա լուծեց բազմաթիվ՝ շարադրանքի ֆոլկլորային բազմաձայնության, նրա պոլիֆոնիզացիայի և սոնորայնության (ֆոնիզմի) պրոբլեմները: Շարունակելով դասականի ավանդույթները, Տերտերյանը դիմեց մոնոդիայի տարբեր ձևերին, նրա արքետիպերին՝ տեմբրային վառ դինամիկայի պայմաններում ակտիվորեն վերաիմաստավորելով ընտրված տարբերակները: Երաժիշտների ստեղծագործությունը միավորեց նրանց գործունեության հանրագիտարանային ընդգրկումը: Նման «երկմիասնության» արվեստագետներին բնորոշ է հնչյունի առանձնահատուկ զգացողությունը, որը հագեցած է տոնի բովանդակությամբ, ձգվող «դամի» զգայուն ընկալումը: Նրանց միավորում է բազում փորձությունների միջով անցած երկրի պատմությանը նվիրված ստեղծագործությունների բովանդակալիությունը: Նրանք երկուսն էլ եզակի մարգարեներ էին, ովքեր առաջ էին ընկել ժամանակից, և դրանում է նրանց Մեծությունը: The proposed topic of numerous aspects occupies an important place both in the university’s history course and in the activities of the Cabinet of the History of National Musical Cultures at the N.A. Rimsky-Korsakov State Conservatory in St. Petersburg. When studying the culture of Armenia, many scientific meetings were held dedicated to the work of selected composers at various venues in St. Petersburg. Komitas and Terteryan are artists who belonged to different periods in the history of Armenia, quite noticeably distant from each other. These are the stages of the creative maturity of culture at the turn of the 19th - early 20th centuries, the period of the composer school formation and the second half of the 20th century, the era of rapid development and prosperity. Such a distance led to an appeal to other musical and expressive means and various genre priorities: arrangements of folk songs and dances by Komitas, symphonies and musical theatre in Terteryan’s creative work. Komitas designated a new approach to folklore, and the fundamental folk traditions. He solved many problems: folklore polyphony of texture, its polyphonization and sonority (phonism). Continuing the traditions of the classic, Terteryan turned to various forms of monody, its archetypes, actively rethinking the chosen options with bright timbre dynamics. The encyclopedic breadth of activity united the creative work of these musicians. A special feeling of sounds, saturated with the content of the tone, and the sensitivity of hearing the extended dam, the background music accompaniment, characterize the “double-unity” of the artists. They are united by the pithiness of the works addressed to the history of the country, which has gone through many trials. Both of them are unique visionaries, ahead of their time, and this is their Greatness!
Keywords: Музыкознание