Հայկական հետքը Իտալիայում. Սբ Նիկողայոս Տոլենտացու Հայ կաթողիկե եկեղեցին և Հայ Լևոնյան վարժարանը Հռոմում XVI-XXI դդ. - Մամյան, Լյուսին (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
Հոդվածը քննության է առնում XIX դարում հայ-իտալական պատմամշակութային սերտ կապերը՝ քողազերծելով այդ փոխառնչությունների մշակութային խորքային արմատները, նաև բացահայտում պատմական կարևոր նշանակության նյութական մշակույթի հուշարձանները, որոնք հիմնադրել կամ որոշակի պատմական շրջափուլում օգտագործել են հայերը Հռոմում՝ իրենց բազմադարյա ներկայության ու գործունեության շնորհիվ։ Առանցքային են Հռոմում հայկական ներկայության նյութական մշակույթի երկու հուշարձանների՝ Սբ Նիկողայոս Տոլենտացու եկեղեցու և հայկական քահանայապետական Լևոնյան վարժարանի ժամանակագրական և ճարտարապետական վերլուծությունը, ինչպես նաև մշակութային և հոգևոր միջավայրի ձևավորման ու գոյության պատմական ժամանակահատվածը ներկայացնելը։ Նշյալ կառույցները վերլուծվել են փաստագրորեն՝ պատմական զարգացման համատեքստում, դիտարկվել են գործունեության ընթացքում ծագած դրանց բովանդակային փոփոխությունները, ճարտարապետական լուծումներն ու հորինվածքային առանձնահատկությունները։ Ավելի քան կես դար ուսումնասիրության չարժանացած այս երկու հուշարձանի պատմական վերլուծության մեջ ներառված են սկզբնաղբյուրային նյութեր, այդ թվում՝ հստակորեն փաստագրող այն կարևորագույն պատմական իրադարձությունները, որոնք խթան են հանդիսացել հայ-իտալական հոգևոր ու մշակութային կապերի հետագա զարգացման համար։ В настоящей статье представлены тесные культурно-исторические связи армян с Италией в 19 в., выявлены глубокие культурные корни этих контактов. Рассматривается ряд важных по своему значению памятников материальной культуры, созданных и используемых армянами в результате их деятельности в Италии в период средневековья. Объектом изучения являются два памятника материальной культуры – армянская католическая церковь Св. Николая Толентийского и армянский кол-ледж Левонян. Их исследование проводится на основе критического и хроноло-гического метода в контексте исторического развития, а также в плане их архитектурных решений и особенностей. Научно-исторический анализ этих двух памятников базируется на богатом источниковедческом материале, освещающем важнейшие исторические события, которые послужили толчком для дальнейшего развития конфессиональных и культурных контактов между Арменией и Италией. The given article presents the Armenian-Italian cultural and historical ties in the 19th century, the deep cultural roots of these interactions are revealed. A number of important monuments of material culture, created and used by the Armenians as a result of their activities in Italy during the Middle Ages, are considered. The object of study are two monuments of material culture – the Armenian Catholic Church of St. Nicholas of Tolentino and the Levonian Armenian College. Their study is carried out on the basis of a critical and chronological method in the context of historical development, as well as in terms of their architectural solutions and features. The scientific-historical analysis of these two monuments is based on a rich sourceological material elucidating the most significant historical events that served as an impetus for the further development of confessional and cultural contacts between Armenia and Italy.
Keywords: Ճարտարապետագիտություն