Երաժշտության վերլուծության նոր մեթոդներ և հեռանկարներ (հայ երաժշտության օրինակով) - Շախկուլյան, Տաթևիկ (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
Հոդվածում քննարկվում է հայոց «Սասնա ծռեր» էպոսի՝ բանավոր ավանդույթով պահպանված երգերը համակարգչային վերլուծության ենթարկելու մի փորձ։ The Humdrum Toolkit համակարգչային ծրագիրը հնարավորություն է տալիս վերլուծելու էպոսի երգերը և նոր մոտեցումներով պարզաբանելու որոշ հարցեր։ Վերլուծությունը կատարվել է հոդվածի հեղինակի (երաժշտագետ), համակարգչային ինժեներ Էրիկա Բիսեզիի և երաժշտական հոգեբան Ռիչարդ Փարնկուտի գիտական համագործակցությամբ: Էպոսի երգերի հիմքում ընկած հնչյունաշարերը ներկայացնում են կցվող կվարտաներ տոնիկական հնչյունի վրա (Ռե1-Սոլ1-Դո2` Ռե տոնիկայի պայմաններում)։ Այսպիսի կառուցվածքը լիովին համապատասխանում է Կոմիտաս Վարդապետի՝ հայ ավանդական երաժշտության վերաբերյալ առաջադրած տեսությանը։ Կոմիտասն իր տեսությունը ներկայացրել էր ավանդական երաժշտագիտության մոտեցմամբ՝ կիրառելով հայ երաժշտության էությանը համապատասխան վերլուծության նոր մեթոդներ, իսկ համակարգչային վերլուծության մեթոդը ենթադրում է մաթեմատիկական հաշվարկ։ Հոդվածի հեղինակը կարևորում է այս մոտեցմամբ հայ երաժշտության վերլուծությունը, քանի որ արդի համաշխարհային երաժշտագիտական ուղղություններում համակարգչային հաշվարկը համարվում է «գիտական»՝ ի հակադրություն դասական վերլուծական մեթոդների։ Հայ երաժշտական երգացանկի ծրագրային վերլուծությունը լիովին ապացուցում է Կոմիտասի տեսության իրավացիությունը։ Ակնհայտ է, որ այս մեթոդը թույլ կտա բացա-հայտել հայ երաժշտության վերլուծության նոր հեռանկարներ։ Բանալի բառեր՝ «Սասնա ծռեր», էպոս, թվային տեխնոլոգիաներ, համակարգչային վերլուծություն, «Համդրամ», Կոմիտաս, հայ երաժշտության տեսություն։ Статья являет собой попытку компьютерного анализа песен эпоса «Сасунские безумцы», сохранившихся в устной традиции. Компьютерная программа The Humdrum Toolkit позволяет провести анализ песен из армянского эпоса и тем самым получить ответ на ряд связанных с ними вопросов. Анализ был проведен автором статьи в сотрудничестве с компьютерным инженером Эрикой Бисези и музыкальным психологом Ричардом Фарнкутом. Легшие в основе песен звукоряды представляют сцепленные кварты на тони-ческом звуке (Ре1-Соль1-До2 – при условии тоники Ре). Такое построение целиком соответствует теории Комитаса вардапета относительно традиционной армянской музыки, основанной на новых методах анализа традиционного музыковедения с учетом особенностей армянской музыки, а компьютерный анализ предполагает математический расчет. Автор статьи ставит во главу угла анализ армянской музыки с точки зрения подобного подхода, поскольку в современном общемировом музыковедении компьютерный расчет считается «научным» в противовес классическим методам анализа. Программный анализ армянского песенного творчества всецело доказывает обоснованность теории Комитаса. Очевидно, что данный метод позволит рас-крыть новые перспективы армянского музыкального анализа. The article discusses an attempt of software treatment of the folk songs of the Armenian epic Daredevils of Sassoun which were survived in oral tradition. The Humdrum Toolkit software program allowed analyzing the epic songs and revealing some questions in new approach. The analysis was carried out in scientific collaboration of the author of this article who is a musicologist, Erica Bisesi who is a computer engineer, and Richard Parncutt who is a music-psychologist. The modal foundation of the epic songs is a stack of two fourth intervals on tonic (i.e. D4-G4-C5, if D4 is tonic). This structure completely responds to Komitas Vardapet’s theory about traditional Armenian music. While Komitas expounded the modal foundations of Armenian music in the manner of traditional musicology implying new methods of analysis as corresponding to Armenian music, the software method assumes mathematical calculation in analysis. The author of the article finds important to analyze Armenian music in this way, since in some modern musicological directions the software calculation in music analysis is considered to be “a scientific method” unlike the traditional one. The software analysis of Armenian music repertoire completely justifies Komi-tas’s theory. Evidently, this method will allow revealing newer possibilities in analysis of Armenian music.
Keywords: Երաժշտագիտություն