The Philosophy Of Soul, Truth, And Freedom In Ghevond Alishan’s Composition - Hambardzumyan, Naira (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
Հայր Ղևոնդ Ալիշանի «Ընդ եղեւնեաւ…» երկը իմաստասիրական-մետաֆիզիկական-հայեցողական ճամփորդություն է երկրի շուրջ, մարդկության և քաղաքակրթությունների ճակատագրերի շուրջ, մետաֆիզիկական ճամփորդություն, որը ծանրաբեռնված է պատմաքաղաքական իրողություններով, աշխարհին հայտնի անուններով, հոգու և ազատության առանցքում պտտվող ճշմարտության, բնության և տիեզերքի, կյանքի և մահվան միստիկական տեսիլքներով: Դրանք հիմնավորելիս Ալիշանը ստեղծում է իռացիոնալ-խոհափիլիսոփայական ներքին շղթայական մի պատում, որի տասը օղակները (մասերը) միավորելու միջոցով նա ընթանում է դեպի ճշմարտության լույսը, դեպի Քրիստոսը և դեպի կյանքի աղբյուրը, որն էլ իր՝ որպես հեղինակի, ինքնաճանաչման, ինքնահայեցման և ինքնիրացման հիմքն է՝ նույն կյանքի ու աշխարհի հանդեպ վերաբերմունքի ձևավորման տիրույթում: Հոգու ներքին աներևույթ ազատությունը Ալիշանը բացահայտում է ճշմարտության ճանաչողության ճանապարհով՝ միավորելով երկու հակադիր՝ Աստծո և մարդու ազատությունները, քանի որ՝ ըստ նրա, ողջ աշխարհն է վերապրում սույն հակառակությունը՝ որոնելով այն գոյաբանական արտաքին և ներքին հակասությունների տիրույթներում: Философия свободы, истины и души - самый глубинный пласт философской мысли Алишана, «центр тяжести» его философии. Сочинение Гевонда Алишана «Под елью. Размышления на лоне безлюдной природы» представляет собой религиозно-философское и метафизическое путешествие вокруг Земли, вокруг судеб человечества и цивилизаций. Это метафизическое путешествие с перечнем историко-политических реалий, известных миру имен; в этом путешествии он делится своими мыслями о свободе, природе и космосе, своими мистическими представлениями о жизни и смерти, и стержнем его рассуждений являются душа и истина. Обосновывая сказанное, Алишан создает иррациональную цепь исторического повествования, связывая (соединяя) друг с другом десять колец (частей) этих исторических событий, Алишан восходит к свету истины, к Христу - источнику жизни, являющемуся основой его самопознания и самореализации как автора в пространстве формирования отношения к жизни и миру. Внутреннюю незримую свободу души Алишан раскрывает через путь к истине - к Христу, объединяя две противоположные свободы - Бога и человека, ибо, по его словам, через это противопоставление проходит все человечество, пытаясь обрести свободу в пространстве внешних и внутренних онтологических противоречий.
Keywords: Philology