The Jar Burials Of The Classical Period Of Mastara - Karapetyan, Inesa; Gabrielyan, Armine; Melikyan, Varduhi; Hakhverdyan, Artak (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
Մաստարա հնավայրը գտնվում է Արագածոտնի մարզի ներկայիս նույնանուն գյուղից 2–3 կմ արևմուտք, ծովի մակերևույթից 1815 մ բարձրություն ունեցող լեռնազանգվածի միջնալանջին: Նորագյուտ հուշարձանի երկու տարվա (2017–2018 թթ.) դաշտային պեղաշրջան տևած աշխատանքների ընթացքում ձեռք բերված փաստերի ամբողջությունից կարելի է եզրակացնել, որ Մաստարա հնավայրում վաղ բրոնզի բնակավայրից պահպանված պատերի մնացորդների վրա հելլենիստական և ուշ անտիկ դարաշրջաններում գոյություն է ունեցել մի նշանակալի բնակավայր: Այն ունեցել է պարսպապատով շրջապատված ընդարձակ թաղամասեր, բնակարանային համալիրներ և պարսպապատի հյուսիս-արևելքից հարավ-արևմուտք ձգվող հատվածի արտաքին, արևելահայաց երեսին կից տեղադրված դամբարանադաշտ: Այստեղ բացվել են բնակավայրին ժամանակակից (մ.թ.ա 3-րդ – մ.թ. 3-րդ դարերի առաջին կես) քարարկղային դամբարաններ, որոնցից երեքի մեջ կատարվել են հետազոտվող՝ իջեցուկ կարասային թաղումները: Մաստարայի կարասային թաղումների այս իրավիճակը օգնում է ճշգրտելու բնակավայրի բնակության վերացման ժամանակը: Քննարվող կարասային թաղումների այս տեսակը` սակավաթիվ կամ առանց ուղեկցող գույքի, տեղադրված ավելի վաղ դամբարաններում և բնակավայրերի շերտերում, սովորական են և բնորոշ ուշ անտիկ` մ.թ. 3-րդ դարի համար և հնարավորություն են տալիս պնդելու, որ բնակավայրի գործունեության դադարի և ավերման պատճառը եղել են մ.թ 3-րդ դարի սկզբից սկսված և մինչև դարավերջ տևած Միջագետքին և Հայաստանին տիրանալու համար մղված Հռոմեա-պարսկական պատերազմները: Археологический памятник Мастара находится в 2–3 км от современного одноименного села в области Арагацотн, на высоте 1815 м над уровнем моря, на среднем склоне горного массива. Учитывая данные, полученные в ходе полевых сезонов двух лет (2017–2018 гг.), можно сделать вывод, что на археологическом памятнике Мастара на остатках стен поселения эпохи ранней бронзы находилось значимое поселение эллинистического времени и поздней античности. Оно имело обширные кварталы, обнесенные стеной, жилые комплексы, а также могильник, расположенный на территории, простирающейся с северо-востока на юго-запад от оборонительной стены и прилегающей к ней с фасада, обращенного на восток. Здесь были обнаружены синхронные поселению (3 век до н.э. – первая половина 3 века н.э.) погребения в виде каменных ящиков, в трех из которых были выявлены впускные кувшинные погребения, исследуемые в данной работе. Подобная стратиграфия кувшинных погребений позволяет уточнить время прекращения жизни в поселении. Обсуждаемый вид кувшинных погребений со скудным инвентарем или с полным его отсутствием, вкопанных в более ранние погребения или слои поселения, вполне обычен и присущ поздней античности (3 век н.э.). Этот факт дает нам возможность утверждать, что причиной прекращения жизни и разрушения поселения явились римско-персидские войны за господство над Арменией и Месопотамией, длившиеся на всем протяжении 3 века н.э.
Keywords: Archaeology; Ethnography