Թուրքիայի գյուղատնտեսության ներուժը և Հայաստանի՝ ազատ առևտրի զարգացման վերաբերյալ մտավախությունները - Ավետիսյան, Սամվել (ՀՊՏՀ «Տնտեսագետ» հրատ․)
Հայ-թուրքական հարաբերությունների զարգացումը ՀՀ արտաքին քաղաքականության ամենանուրբ ու վիճահարույց խնդիրն է: Առավել ևս հայ-ադրբեջանական 44-օրյա պատերազմից հետո, երբ արծարծվում է Թուրքիայի հետ դիվանագիտական և առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացման հարցը, հայ հանրության, ներառյալ՝ սփյուռքահայության կարծիքներն առճակատվում են: Մարդկանց առավել ազատական ու իրատես (պրագմատիկ) հատվածը կարծում է, որ թշնամական հարաբերությունները հավերժական լինել չեն կարող, իսկ զգացմունքային ու պահպանողական կողմը ժխտում է Թուրքիայի հետ փոխհարաբերությունների զարգացման նպատակահարմարությունը՝ նախընտրելով փակ սահմանի գոյությունը: Ինչպե՞ս քանդել այս «գորդյան հանգույցը», ո՞րն է ճիշտ ընտրությունը… Իհարկե, խնդրի լուծման բանալին իշխանության ձեռքում է, սակայն որպիսին կլինի արձագանքը, անհայտ է: Որքան էլ բարդ է հիմն ահարցը, այնուամենայնիվ ՀՀ իշխանությունները գործնական քայլերի են դիմում այն լուծելու համար: Այդ քայլերը վերաբերում են նաև հայ-թուրքական սահմանի բացմանը և առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացմանը: Այստեղ հատկապես շեշտադրվում է Թուրքիայի կողմից Հայաստանի տնտեսության, մասնավորապես՝ ագրարային հատվածի էքսպանսիայի վտանգը: Պետք է խոստովանել, որ հարևան Վրաստանում, հատկապես՝ Աջարիայում, վրաց–թուրքական բաց սահմանի հետևանքները զգուշացնող են: Այդուհանդերձ, առավել հիմնավոր կարծիք ունենալու համար պետք է ուսումնասիրել Թուրքիայի մրցակցային առավելությունները և հավասարազոր տնտեսական մրցակցության առումով՝ սեփական հնարավորությունները: Հոդվածում դիտարկվում են Թուրքիայի ագրարային ոլորտի ներուժը և բաց սահմանի ու ազատ առևտրի պայմաններում Հայաստանի համար հնարավոր ռիսկերը: Развитие армяно-турецких отношений является одним из самых деликатных и противоречивых вопросов внешней политики Армении. Особенно после сорока четырехдневной войны взгляды армянского общества, в том числе диаспоры, на развитие дипломатических и торговых отноше ний с Турцией расходятся. Более либеральный и прагматичный сектор считает, что враждебные отношения не вечны, тогда как эмоциональная и консервативная сторона отрицает целесообразность развития отношений с Турцией, предпочитая существование закрытой границы. Как разорвать этот гордиев узел, какой правильный выбор? Конечно, решение в руках правительства, но какова будет реакция? Какой бы сложной ни была проблема, власти Армении предпринимают практические шаги для ее решения. Эти шаги касаются также открытия армяно-турецкой границы и развития торгово-экономических отношений. Здесь особо подчеркивается опасность экспансии Турцией экономики Армении, особенно аграрного сектора. Правда, послед ствия открытой грузино-турецкой границы в соседней Грузии, особенно в Аджарии, вызывают тревогу. Однако для того, чтобы иметь более здравое мнение, необходимо изучить конкурентные преимущества соседней страны - ее собственные возможности для равноправной экономической конкуренции. В данной статье рассматривается потенциал аграрного сектора Турции, потенциальные риски Армении в условиях открытых границ и свободной торговли. The development of Armenian-Turkish relations is one of the most delicate and controversial issues of Armenia's foreign policy. Especially after the forty-four-day war, the views of the Armenian society, including the diaspora, on the development of diplomatic and trade relations with Turkey diverge. The more liberal and pragmatic sector believes that hostile relations are not eternal, while the emotional and conservative side denies the expediency of developing relations with Turkey, preferring the existence of a closed border. How to break this Gordian knot, what is the right choice? Of course, the decision is in the hands of the government, but what will be the reaction? No matter how complex the problem is, the Armenian authorities are taking practical steps to solve it. These steps also concern the opening of the Armenian-Turkish border and the development of trade and economic relations. Here, the danger of the expansion of the Armenian economy by Turkey, especially the agricultural sector, is especially emphasized. It is a fact that the consequences of an open Georgian-Turkish border in neighboring Georgia, especially in Adzharia, are alarming. However, in order to have a more sensible opinion, it is necessary to study the competitive advantages of a neighboring country - its own opportunities for equal economic competition. The paper examines the potential of the Turkish agricultural sector, the potential risks of Armenia in the context of open borders and free trade.
Keywords: Անվտանգություն և մարտահրավերներ