Художественное выражение армяно-русского военного сотрудничества в романе Хачатура Абовяна «Раны Армении» - Шуваева-Петросян, Елена Алексеевна (Արմավ հրատ.)
Խ. Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպում աարտաքուստ հիպերբոլիկ նկարագրություններ թվացող տարբեր հատվածներ,որքան էլ որ զարմանալի լինի, պատմական կոնկրետ իրադարձությունների գեղարվեստական արտահայտություններն են: Ասվածը առավել ցայտուն է երևում, երբ վեպի տարբեր հատվածները համեմատում ենք ռուս զինվորականների զեկուցագրերի և ժամանակի պաշտոնական փաստաթղթերի հետ: Անհրաժեշտ է նշել, որ այդ փաստաթղթերը և պատմագիտական աշխատությունները տպագրվել են Աբովյանի մահից հետո: Հետևաբար գրողը չէր կարող ծանոթ լինել այդ ուսումնասիրություններին և դրանցում տեղ գտած նկարագրությունները գեղարվեստորեն ներայացնել իր վեպում: Այստեղ մենք տեսնում ենք ստեղծագործական մի բարդ և զարմանալի երևույթ, որը դուրս է գալիս «Վերք Հայաստանիի» շրջանակից: Թե միևնույն իրադարձությունը ականատես գրողի կողմից ավելի քան մեկ տասնամյակ անց վերհուշի ձևով գեղարվեստական ինչ ընդհանրացման է ենթարկվել, ինչպես է այն նկարագրվում և մեկնաբանվում նույն այդ իրադարձությունների մասնակից ևականատես ռուս զինվորականների և պետական գործիչների կողմից: «Վերք Հայաստանիի» և ժամանակի ռուս զինվորականների և տարբեր պաշտոնյանների գրած զեկուցագրերի և հուշերի համեմատությունը ցույց է տալիս, որ Աբովյանի վեպը պատմական իրադարձությունների գեղարվեստական տարեգրությունն է: In Khachatur Abovyan’s novel «Wounds of Armenia», there are various passages that outwardly seem like hyperbolic descriptions, which, surprisingly, are artistic expressions of specific historical events. What has been said is more evident when we compare different parts of the novel with reports of the Russian military and official documents of the time. It should be noted that these documents and historical works were published after Abovyan’s death. Therefore, the writer could not be familiar with those studies and artistically imagine the descriptions found in them in his novel. Here we see a complex and surprising creative phenomenon,which goes beyond the scope of «Wounds of Armenia».How the same event was subjected to a fictional generalization by the writer who witnessed it more than a decade later, how it is described and interpreted by the Russian military and statesmen who participated and witnessed the same events. A comparison of «Wounds of Armenia» and reports and memoirs written by the Russian military and various officials of the time show that Abovyan’s novel is a fictional chronicle of historical events.
Keywords: Литература; Культурное наследие