Արցախի Հանրապետության պատմամշակութային կոթողների ուսումնասիրումը «Զրույցներ արվեստի մասին» թեմատիկ դասընթացների շրջանակում - Ավետիսյան, Գագիկ (ԱԵԳՄՄ հրատ.)
2020 թվականի աղետալի պատերազմի արդյունքում, Արցախի Հանրապետության հարյուրավոր բնակավայրերից զատ, բազմաթիվ հայրենի պատմական նշանակության հուշարձաններ ևս հայտնվել են Բաքվի ռեժիմի ներքո: Վերջինս պետական ամենաբարձր մակարդակով իրագործում է մշակութային ցեղասպանություն՝ վերացնելով հայկականության քարակերտ հետքերը՝ կոթողները ներկայացնելով երբեմնի աղվանական մշակութային ժառանգություն: Ուստի չհանդուրժելով բռնազավթված մեր հայրենիքում վանդալիստական գործողությունները՝ հարկ է նաև ռուսական խաղաղապահ և ՊԲ ուժերի կողմից վերահսկվող Արցախի մնացյալ տարածքներում վերաարժևորել առկա կոթողային անգին հուշարձաններն ու պետական մակարդակով ձևավորել հայրենաճանաչ ու հայրենատեր քաղաքացու կերպարը: Այս համատեքստում սույն հոդվածի նպատակն է հիմնավորել սովորողների կողմից Արցախի Հանրապետության հսկողության ներքո գտնվող տարածքների պատմամշակութային կոթողների նորովի ուսումնասիրման և ապագա հայրենասեր քաղաքացիների ձևավորման հիմքերը: Խնդիրներն են վերլուծել համապատասխան մանկավարժական մոտեցումներն ու հիմնավորել պատմամշակութային կոթողների վերաբերյալ սովորողների հետաքրքրությունների առկայությունը: Գիտական նորույթն ընդհանուր մասնագիտական պատրաստվածության մեջ պատմամշակութային կոթողների ներկայացման գործընթացում սովորողներին նպաստող ուսուցման դերն ու տեղը բացահայտելն է: Վերոնշյալ խնդրի լուծմանը գործուն քայլեր ձեռնարկելու նպատակային միջոց ենք համարում տեղի ուսումնական հաստատություններում 7-րդ դասարանի Կերպարվեստ առարկայի «Զրույցներ արվեստի մասին» թեմատիկ դասընթացների շրջանակում (հին հայկական ճարտարապետությունը, կոթո-ղային հուշարձանները) ներառելու նաև սովորողների կողմից պատմամշակութային կոթողների ծանոթացմանն ու պլեներային պատկերագրմանը միտված գործընթացը, որի արդյունքում վերջիններիս մոտ կարժևորվի հայրենաճանաչությունը, կձևավորվի գեղարվեստական ընկալունակություն, ու միջազգային հարթակներում ցուցադրությունների միջոցով կամրապնդվի Արցախի՝ որպես հայոց հնամենի բնօրրան լինելու անառարկելի փաստը: Սույն հոդվածում Արցախի Հանրապետության պատմամշակութային կարևորագույն կոթողների շարքում անդրադառնում ենք Գանձասարի, Դադիվանքի և Ամարասի ճարտարապետական ընդհանուր նկարագրին, պատմությանն ու պատկերագրմանը միտված հիմնական առանձնահատկություններին: Աշխատանքը շարադրված է համապատասխան փաստերի համադիր քննությամբ, մանկավարժամեթոդական վերլուծությամբ։ Մանրամասն ուսումնասիրելով խնդրո առարկան՝ հանգել ենք այն եզրակացության, որ թեմայի արդիականությունից ելնելով՝ սովորողների կողմից պատմամշակութային կոթողների ծանոթացման ու պատկերագրման գործընթացը կնպաստի վերջիններիս մոտ հայրենատիրության գաղափարախոսության ամրապնդմանն ու հայրենիքի վերաազատագրման սրբազան առաքելությանը: As a result of the catastrophic war of 2020, in addition to the hundreds of settlements in the Republic of Artsakh, many monuments of national historical significance also appeared under the Baku’s regime. The latter commits cultural genocide at the highest level by eliminating the stone traces of Armenian presenting monuments as the former Caucasus Albanian cultural heritage. Therefore, not tolerating vandalistic actions in our occupied homeland, it is also necessary to overestimate the existing priceless monuments in the remaining territories of Artsakh controlled by Russian peacekeepers and the forces of the Defense Army, and at the state level to form the image of a patriot citizen. In this context, the purpose of this article is to substantiate a new study by students of historical and cultural monuments of the territories under the control of the Republic of Artsakh and the formation of future patriots. The task is to analyze the appropriate pedagogical approaches and justify the presence of students' interest in historical and cultural monuments. The scientific novelty is to determine the role and place of education that helps students in the process of presenting historical and cultural monuments. In this context the aim of this article is to adopt new approaches aimed at preserving and publicizing the historical and cultural monuments of the territories under the supervision of the Artsakh Republic. We consider it expedient to take effective steps on the above problem in local educational institutions for the 7th grade within the framework of thematic courses on the subject of fine arts "conversations about art" (ancient Armenian architecture, monumental monuments), the process of familiarizing students with historical and cultural monuments and plenary illustrations will also be included, thanks to which they will gain knowledge of the Motherland, form an artistic perception and strengthen Artsakh as an indisputable fact of the ancient Armenian cradle through displays on international platforms. In this article among the most important historical and cultural monuments of the Republic Artsakh we refer to general architectural description of Gandzasar, Dadivank, Amaras, the main features aimed at history and depiction. The work is presented in a comparable analysis of the relevant facts and a methodical analysis. Having studied the topic in detail, we find that, based on the relevance of the topic, the process of familiarization and illustration of historical and cultural monuments by students will help strengthen their ideology of patriotism and the sacred mission of rethinking the Motherland. В результате разрушительной войны 2020 года, помимо сотен населенных пунктов, в Республике Арцах под бакинским режимом осталось множество памятников отечественного исторического значения. Азербайджан осуществляет культурный геноцид на высшем государственном уровне, уничтожая архитектурные следы армянства, выдавая эти памятники за культурное наследие Кавказской Албании. Поэтому, противостоя вандалистским действиям на нашей оккупированной родине, необходимо также заново взять на учет бесценные памятники на оставшихся территориях Арцаха, контролируемых российскими миротворцами и силами Армии Обороны, и на государственном уровне формировать образ гражданина-патриота, знающего родную историю. В этом контексте целью данной статьи является обоснование необходимости изучения учащимися историко-культурных памятников на территориях, находящихся под контролем Республики Арцаха, что является необходимым фактором патриотического воспитания. Задачи исследования: проанализировать соответствующие педагогические подходы и обосновать возможность наличия у учащихся интереса к историко-культурным памятникам. Научная новизна заключается в выявлении роли и места изучения историко-культурных памятников в процессе общей профессиональной подготовки. В этом контексте целью данной статьи является принятие новых подходов, направленных на сохранение и популяризацию историко-культурных памятников на территориях, находящихся под контролем Республики Арцах. Для решения указанных проблем мы считаем целесообразным включить в тематический план по предмету «Изобразительное исскуство» для 7 класса местных общебразовательных учебных заведений в рамках темы «Беседы об искусстве» (древнеармянская архитектура, памятники и монументы) курс по ознакомлению учащихся с историко-культурными памятниками и рисунку на пленэре, благодаря чему, помимо формирования художественного восприятия, они получат новые знания о своей родине, что также позволит представлять Арцах на международных площадках, что и будет способствовать укреплению его независимости и укрепляться подтверждению неоспоримого факта об Арцахе как о древней колыбели армянства. В данной статье к числу наиболее важных историко-культурных памятников Республики Арцах причисляются Гандзасар, Дадиванк и Амарас и дается их общее архитектурное описание. Исследование проведено на основе сопоставления и фактического анализа и с использованием приемов методического анализа. В результате исследования мы пришли к выводу о том, что процесс ознакомления учащихся с историко-культурными памятниками и их зарисовывание может способствовать укреплению идеологии патриотизма и священной миссии освобождения Родины.
Keywords: Մանկավարժություն