Զինված ուժերի ղեկավարումը ՀՀ հանրային կառավարման համակարգում - Սուվարյան, Յու. Մ. (ՀՀ ԳԱԱ հրատ.)
Պատմական Հայաստանում պահպանվել է զինված ուժերի կազմակերպման գլխավոր սկզբունքը՝ ըստ մակարդակների ուղիղ ենթակայությունը, իսկ պետական մակարդակում՝ թագավոր-սպարապետ-նախարարներ (բդեշխներ, իշխաններ) հրամանների անմիջական շղթան թե՛ խաղաղ տարիներին, թե՛ պատերազմական ժամանակաշրջանում։ 2015 թ. ընդունված ՀՀ Սահմանադրությամբ և 2017 թ. կիրառվող «Պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսվող կարգավորումներով զինված ուժերի կառավարման լիազորություններն ապակենտրոնացված են, ինչը հանգեցնում է երկրի պաշտպանության պատասխանատվության ինստիտուտի անորոշության, անվտանգության խնդիրների խաղաղ և պատերազմական իրավիճակների միջև անհարկի տարանջատման։ Ըստ այդմ առաջարկվում է զինված ուժերի կառավարման սահմանադրական բարեփոխման տարբերակ, որն ապահովում է բարձրագույն մակարդակով պետության ղեկավար (ՀՀ վարչապետ) – պաշտպանության նախարար-զորամիավորումների հրամանատարներ ուղղակի ենթակայության և պատասխանատվության շղթան։ Կարևորվում է այնպիսի տնտեսական, գիտատեխնիկական և կրթական քաղաքականության նշանակությունը, որը միտված է տնտեսության նորամուծական և տեխնոլոգիական զարգացմանը, վերջինիս և գիտության միջև կապերի սերտացմանը, քաղաքացիական նշանակության միջազգային շուկայում մրցունակ արտադրանքի հետ մեկտեղ անվտանգային նշանակության, զինված ուժերի մարտունակության բարձրացմանը նպաստող ապրանքատեսակների արտադրությանը։ В исторической Армении сохранился главный принцип организации Вооруженных сил: прямая подчиненность по уровням, а в масштабе государства – непосредственная цепочка передачи команд царь – спарапет (главнокомандующий) – нахарары (бдешхи, князья) как в мирное, так и в военное время. По Конституции РА 2015 г. и принятому в 2017 г. Закону РА «Об обороне» предусмотрено правовое регулирование, согласно которому полномочия по управлению ВС децентрализованы, что приводит к неопределенности института ответственности за оборону страны, к неоправданной дистанцированности задач безопасности в мирное и военное время. В связи с этим предлагается вариант конституционного реформирования системы управления ВС РА, при котором обеспечивается цепочка прямого подчинения руководитель государства высшего уровня (Премьер-министр РА) – Министр Обороны – командиры соединений. Подчеркивается важная роль такой политики в сферах экономики, науки и техники и образования, которая была бы нацелена на инновационное и технологическое развитие хозяйства, упрочение его связи с наукой, обеспечение наряду с производством конкурентоспособной на международном рынке продукцией гражданского назначения также производства продукции безопасного назначения, необходимой для повышения боеспособности и боевого потенциала ВС. In historical Armenia, the main principle of the organization of the Armed Forces has been preserved: direct subordination by levels, and on the state scale – a direct chain of command transmission “King – Sparapet (Commander-in-Chief) – Nakharars (Bdeshkhs (Viceroys), Ishkhans (princes))” both in peacetime and wartime. According to the RA Constitution of 2015 and the RA Law "On Defense" adopted in 2017, legal regulation is is provided for, according to which the authorities to control the Armed Forces are decentralized, which leads to the uncertainty of the institution of responsibility for the country's defense, to unjustified distancing from security concerns in peacetime and wartime. In these terms, an option for the constitutional reforms of the RA Armed Forces’ control system is proposed, in which a chain of direct subordination “head of state at the highest level (the RA Prime Minister) – Minister of Defense – Commanders of formations” is ensured. The article highlights the key role of such policy in the spheres of economy, science and technology, as well as education, which would be targeted at the innovative and technological development of the economy, strengthening its ties with the science, and ensuring the production of security goods necessary to raise the combat effectiveness and combat potential of the Armed Forces along with the production of the civilian goods competitive on the international market.
Keywords: Տնտեսություն