Տոնը առածային լեզվում - Ստեփանյան, Գոհար (ՀՀ ԳԱԱ)
Արամ Ղանալանյանի Առածանիում որոշակի թիվ են կազմում առածները, որոնցում հիշատակվում են հայ ավանդական տոները: Առածանիում թեմատիկ տարբեր բաժինների ու ենթաբաժինների, ինչպես և դրանց հավելվածային մասերի մեջ ցրված տոնական անդրադարձներ ունեցող առածներն առաջարկում ենք միավորել երկու խմբում. առած-ասացվածքներ, որոնց հիմքում՝ ա) ժամանակ – տոն առնչությունն է, բ) տոների այս կամ այն բնութագրիչը: Ժամանակին առնչվող առած-ասացվածքների մի մասում խոսքն ուղղակի ժամանակի մասին է՝ ամեն ինչի՝ իր ժամանակն ունենալու իմաստային համատեքստում, իսկ մյուսների դեպքում՝ ժամանակի սեզոնային-կլիմայական փոփոխությունների մասին: Վերջիններս, որոնց համար հիմք է դարձել տոնական ավանդույթում ամբարված ժողովրդական էկոլոգիական գիտելիքը, տոների՝ ժամանակի հաշվարկի միջոց լինելու ժողովրդական ընկալման բացառիկ վկայություններ է ընձեռում: Առածների մյուս շարքը ներկայացնում է տոների հետ կապված առաջնային զուգորդումները՝ տոների այս կամ այն բնութագրիչները, որոնք, որպես կանոն, ավելի շատ դրանց արտաքին, պրոֆան, քան խորքային առասպելաբանական կողմին են առնչվում: В сборнике армянских пословиц Арама Ганаланяна определенное место занимают пословицы, в которых упоминаются армянские традиционные праздники. Пословицы, относящиеся к праздникам и представленные в разных тематических разделах и подразделах, а также в приложении сборника А. Ганаланяна, на наш взгляд, целесообразно представить двумя группами: 1 группа – это пословицы-поговорки, в основе которых лежит понятие времени и его взаимосвязи с праздником. Вторая группа – это пословицы, связанные с тем или иным атрибутом праздника и касающиеся скорее их внешней, профанной, нежели глубинной мифологической стороны. In the Collection of Armenian proverbs by Aram Ghanalanyan the proverbs in which the Armenian traditional holidays are mentioned constitute a certain number. We suggest uniting in two groups the proverbs, which have holiday references, diffused in different thematic sections and chapters, as well as in the appendices of the collection of proverbs. These two groups include: sayings-proverbs, which are based on a) interrelation of the time and holiday, and b) one or another attribute of the holidays. In a part of sayings-proverbs, referring to time, the question is directly about the time in the semantic context, according to which everything has its time. In case of other proverbs, the question refers to the seasonal-climatic changes of the time. The latter are based on the folk ecological knowledge, preserved in the feast tradition. In this group of proverbs the holidays play a role of the real medium of time calculation. The following series of proverbs present primary associations, connected to the feast, specific descriptors of the holidays, which are, as a rule, more connected to their external, secular, rather than deep mythological aspect.
Keywords: Ազգագրություն