XVI դարի Ռեֆորմացիայի ներքին և արտաքին պատճառները - Հակոբյան, Հայկարամ (ՀՀ ԳԱԱ)
XVI դարում Եվրոպան ցնցած և պատմության նոր շրջափուլի վրա ահռելի ազդեցություն ունեցած Ռեֆորմացիայի առաջացման պատճառները հայ գիտական գրականության մեջ ընդհանրապես կապվում են միայն Կաթոլիկ եկեղեցու ներքին խնդիրների հետ կամ ներկայացվում են մասնակիորեն: Դրանցից էին, օրինակ, Կաթոլիկ եկեղեցու աչքի ընկնող հողատարածքները, եկեղեցականների տգիտությունն ու անբարոյական վարքը, ինչպես նաև ինկվիզիցիան և ինդուլգենցիաները։ Կաթոլիկ եկեղեցու ներսում եղած վերոնշյալ խնդիրները բավական չէին մարդկային պատմության մեջ նման հեղաշրջում մտցնելու համար։ Էական նշանակություն ունեին նաև այն արտաքին պատճառները, որոնք եկեղեցու ներսում առաջացած շարժումը տարածեցին հասարակության բոլոր ոլորտներում։ Ռեֆորմացիան ոչ թե աշխարհակարգի հեղափոխություն էր, այլ հիմնասյուներից շեղված կարգերի դեմ ժամանակի պահանջներով ձևավորված էվոլյուցիա։ Реформацию, потрясшую Европу в XVI веке и оказавшую огромное влияние на новый период исторического развития, в армянской научной литературе связывают лишь с внутренними проблемами католической церкви. В ряду этих проблем следует выделить земельные владения католической церкви, невежество и безнравственное поведение духовенства, а также вопросы, связанные с инквизицией и индульгенциями. Однако лишь вышеназванные причины не могли стать основанием для столь судьбоносных перемен в истории человечества. Помимо внутрицерковных существовали также внешние причины. Реформация была не революцией мировой системы, а эволюцией, основанной на требованиях времени. The reasons for the Reformation, which shook Europe in the XVI century and had a huge impact on the new historical era in the Armenian scientific litera-ture, are generally presented in part or related only to the internal issues of the Catholic Church. Among them were, for example, vast territories of the Catholic Church, the ignorance and immoral behavior of the clergy, as well as the inquisi-tion and indulgences. Above mentioned issues of the Catholic Church would not suffice to make such a revolution in the history of humanity. The external reasons that spread the movement within the Church to all spheres of society were essential. The above observations show that the Reformation was not a revolution of the world system, but an evolution based on the demands of the time against the deviate from the main principles.
Keywords: Հայոց պատմություն