Դիտարկումներ Հայաստանի տնտեսության զորահավաքային ներուժի ընդլայնման վերաբերյալ - Դավթյան, Ազատ («ԱՐՑԱԽ» հրատ.)
Սույն հոդվածի նպատակն է գնահատել Հայաստանի տնտեսության զորահավաքային ներուժի ընդլայնման հնարավորությունները՝ տնտեսության առանձին ոլորտների վիճակի և դրանցում իրականացվող պետական քաղաքականության վերլուծության միջոցով։ Նշված նպատակին հասնելու համատեքստում նախ խնդիր է դրվել ներկայացնելու զորահավաքային ներուժի բովանդակությունը և դրա բաղադրիչները, այնուհետև անդրադարձ կատարելու Հայաստանի զորահավաքային հիմնական խնդիրներին՝ ըստ տարբեր ոլորտների վերլուծության։ Վերջում տնտեսության և այլ ոլորտների փոխկապվածության հաշվառմամբ ՀՀ տնտեսության և պետության զորահավաքային կարողությունների ընդլայնման և իրացման վերաբերյալ ներկայացնում ենք առաջարկություններ՝ ուշադրություն դարձնելով տնտեսության առավել ճկուն կառուցվածքին նպաստող ռազմարդյունաբերության զարգացման հիմնական ուղղություններին: Այս առումով օգտագործվել է ռազմարդյունաբերության և տնտեսության միաժամանակյա զարգացումն ապահովող գործոնների վերլուծության մեթոդը։ Աշխատանքում օգտագործվել է նաև միջազգային փորձի և պատերազմների ժամանակակից բնույթի հաշվառմամբ և տնտեսության զորահավաքային ներուժի ընդլայնման հիմնական ուղղությունների կարևորման հիման վրա պետության զորահավաքային նախապատրաստության գործընթացում կարևորագույն գործոնների ազդեցության վերլուծության մեթոդը։ Հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ Հայաստանի տնտեսության զորահավաքային համեմատաբար լայն հնարավորություններ են առկա ագրոարդյունաբերության և էներգետիկ ոլորտներում: Պետք է նշել, որ պատերազմական դրության ժամանակի սպառնալիքներին դիմակայելու նպատակով հենց խաղաղ ժամանակ պահանջվում են գլխավորապես տնտեսության արտադրական հատվածի զարգացման առաջնահերթ քայլեր։ Ընդ որում, արտադրությունների ընդլայնումը, դիվերսիֆիկացումը և ապակենտրոնացվածության մակարդակի բարձրացումը կնպաստեն և՛ պարենային ապահովության, և՛ սոցիալական, և՛ տնտեսական անվտանգության ապահովմանը: Մյուս կողմից հնարավորություն կստեղծվի ռազմական դրության ժամանակ արագորեն իրացնել տնտեսության առկա զորահավաքային ներուժը: The purpose of this paper is to assess the possibilities of expanding the mobilization potential of the Armenian economy through the analysis of the state of certain sectors of the economy and the state policy implemented in them. In the context of achieving this goal, first of all, the task is to present the content of the mobilization potential, its components, and then to address the main issues of Armenia's mobilization, according to different spheres. At the end, proposals on expanding and implementation the military capabilities of the Armenian economy and the state are presented, considering the interconnection of the economy and other spheres, paying attention to the main directions of the development of the military industry contributing to the more flexible structure of the economy. In this regard, the method of analysis of the factors ensuring the simultaneous development of the military industry and economy is used. The work is also based on the method of analysis of the impact of the most powerful factors in the process of preparation of the state on the basis of the international experience, taking into account the modern nature of wars and the main directions of expanding the mobilization potential of the economy. As a result of the research, it turned out that there are relatively wide opportunities for the Armenian economy in the fields of agriculture and energy. It should be noted that in order to withstand the threats of the state of war, in the time of peace, priority steps are required, mainly for the development of the productive sector of the economy. At the same time, the expansion of production, diversification and increase of the level of placement will contribute to the provision of food security, social and economic security. On the other hand, it will create an opportunity to quickly realize the existing mobilization potential of the economy during the war. Целью данной разработки является оценка возможностей расширения мобилизационного потенциала экономики Армении посредством анализа состояния отдельных секторов экономики и проводимой в них государственной политики. В контексте достижения этой цели задача, в первую очередь, состоит в том, чтобы представить содержание мобилизационного потенциала, «его составляющие», а затем ‒ основные проблемы мобилизации Армении в разных сферах. В конце исследования с учетом взаимосвязи экономики и других сфер будут представлены предложения по расширению и реализации мобилизационного потенциала экономики и государства, принимая во внимание основные направления развития военной промышленности, способствующие более гибкой структуре экономики. В этой связи будет использован метод анализа факторов, обеспечивающих одновременное развитие военной промышленности и экономики. В работе, с учетом международного опыта и современного характера войн и на основе важности основных направлений расширения мобилизационного потенциала, будет использован также метод анализа влияния важнейших факторов на процесс мобилизационной подготовки страны. В результате исследования делается вывод о том, что для экономики Армении существуют довольно широкие возможности в сфере агропромышленного комплекса и энергетики. Следует отметить, что для того, чтобы противостоять угрозам в состоянии войны, в мирное время требуются приоритетные шаги для развития производительного сектора экономики. В то же время повышение уровня расширения, диверсификации и децентрализации производства будет способствовать обеспечению продовольственной безопасности, а также социальной и экономической безопасности. С другой стороны, это создаст возможность быстро реализовать существующий мобилизационный потенциал экономики во время войны.
Keywords: Տնտեսագիտություն