1230-1240-ական թթ. մոնղալական «չերիկ» զորամիավորներում հայ-վրացական ռազմական ուժերի ներկայության հարցի շուրջ. - Պողոսյան, Արամ (ԱԵԳՄՄ հրատ.)
Հոդվածում ներկայացվում են հայ-վրացական զինուժի ներգրավվածության առանձնահատկությունները մոնղոլական «չերիկ» կոչվող զորամիավորումներում։ Քոչվորական հասարակություններում նստակյաց ժողովուրդներից ռազմական օժանդակ ուժերի հավաքագրման գործընթացի ուսումնասիրումը բավական հետաքրքրում է հետազոտողներին, քանզի խորհրդային տարիներին տրված եզրահանգումները արդի ժամանակներում վերարժևորման կարիք են զգում։ Նախ՝ գործընթացի ուսումնասիրումը հնարավորություն է տալիս պարզելու ոչ միայն քոչվորների ռազմական պատմության առանձնահատկությունները, այլև քաղաքական գործընթացների ուղղությունը և քաղաքական ավանդույթների կերպափոխումը։ Հեղինակի դիտարկմամբ՝ վերոհիշյալ իրողություններն իրենց տրամաբանական զարգացումն են ստացել նաև կովկասյան տարածաշրջանում, որտեղ մոնղոլները, ինչպես Չինաստանում ու Իրանում, քաղաքական երկխոսության մեջ էին մտնում տեղի ավատատիրական ավագանու ներկայացուցիչների հետ։ Աղբյուրագիտական վերլուծության են ենթարկվում ինչպես հայկական ու վրացական, այնպես էլ պարսկական ու արաբական աղբյուրների հաղորդած տեղեկությունները՝ խնդիր դնելով մոնղոլների հետախուզական ու գլխավոր արշավանքների ընթացքում հայ ու վրաց իշխանների և մոնղոլ զորահրամանատարների միջև քաղաքական երկխոսության բացահայտումը։ Հոդվածում հանգում ենք այն գաղափարին, որ «չերիկը» և նրանում ընդգրկված հրամանատարներն իրենց ուրույն դերակատարումն են ունեցել մոնղոլների հաղթանակների գործում։ The article describes the peculiarities of the Armenian-Georgian military involvement in the military units called «cherig». In general, the study of the process of recruiting military assistant forces from sedentary peoples has long been of great interest to researchers, as the conclusions of the Soviet times need reassessment in modern days. First of all, the study of the process allows clarifying not only the peculiarities of nomadic military history, but also the direction of political processes and the transformation of political traditions. According to the author, the aforementioned realities have gained logical development in the Caucasian region, where the Mongols, as well as in China and Iran, were in political dialogue with representatives of the local governers. The information provided by both Armenian and Georgian, Persian and Arabic sources is subject to source analysis, revealing the discovery of political dialogue between the Armenian and Georgian leaders and the Mongolian military commanders during the Mongol intelligence and major invasions. The article concludes that the "Cherig" and its commanders have played their unique role in the victories of the Mongols. В статье рассматриваются особенности армяно-грузинского военного участия в воинских частях под названием «черик». В целом, изучение процесса набора военнослужащих из оседлых народов уже давно вызывает интерес у исследователей, так как выводы советских времен в наши дни подвергаются переоценке. Прежде всего, изучение процесса позволяет выяснить не только особенности военной истории кочевников, но и направление политических процессов и трансформацию политических традиций. Согласно автору, вышеупомянутые реалии получили логическое развитие в кавказском регионе, где монголы, как в Китае и Иране, вели политический диалог с местными феодалами. Информация, предоставленная как армянскими, так и грузинскими, персидскими и арабскими источниками, является предметом анализа, выявляя политический диалог между армянскими и грузинскими лидерами и монгольскими военными командирами во время проведения монголами разведки и вторжения. В статье делается вывод о том, что «черик» и его командиры сыграли уникальную роль в победах монголов.
Keywords: Պատմություն