Կարսի հրաշապատում հեքիաթները որպես հայ ժողովրդական հրաշապատում հեքիաթների բաղկացուցիչ մաս - Խեմչյան, Մարինե
Հայ վիպական բանահյուսության մեջ ուրույն տեղ ունեն հե- քիաթները իրենց տեսակներով հրաշապատում կամ կախարդական, իրապատում կամ կենցաղային եւ կենդանական: Այդ հեքիաթները կենցաղավարել են Հայաստանի բոլոր պատմազգագրական տարածաշրջաններում (Այրարատ, Շիրակ, Արցախ, Ուտիք, Սյունիք, Գուգարք, Ալաշկերտ,Մանազկերտ, Բաղեշ, Մուշ, Հարք, Տարոն, Սասուն, Վան-Վասպուրական, Մոկս,Կարս,Ղարադաղ, Տավուշ եւ այլն) հորինվելով ու բանավոր ճանապարհով փոխանցվելով սերնդեսերունդ, կրելով փոփոխություններ ու ձեռք բերելով տարբերակայնություն: Հայ ժողովրդական հեքիաթների տպագիր ժառանգության մեջ ստվար մաս են կազմում հրաշապատում հեքիաթները' ներառելով նաեւ Կարս պատմաազգագրական տարածաշրջանի 45 հեքիաթ: В армянском эпическом фольклоре особое место занимают сказки с собственными разновидностями: фантастические или волшебные, реалистические или бытовые и животные. Эти сказки бытовали во всех историко-этнографических регионах Армении (Айрарат, Ширак, Арцах, Утык, Сюник, Гугарк, Алашкерт, Маназкерт, Багеш, Муш, Харк, Тарон, Сасун, Ван-Васпуракан, Мокс, Карс, Гарадах, Тавуш и т.д.), сочиняясь и передаваясь устным путем из поколения в поколение, изменились и приобрели вариантность. В печатном наследии армянских народных сказок большую часть составляют волшебные сказки, включая также 45 сказок историко-этнографического региона Карс, напечатанных в сборнике «Карс. Фольклорная традиция армян». В исследовании представлены сопоставления типов, сюжетов и мотивов волшебных сказок Карса с волшебными сказками различных регионов Армении по международной классификации типов, сюжетов и мотивов сказок Аарне-Томпсон-Утера. In the Armenian epic folklore the fairy tales have their special place with their own versions: fairy or magical, realistic or household and animalistic. These fairy tales existed in all historical and ethnographic regions of Armenia (Ayrarat, Shirak, Artsakh, Utyk, Syunik, Gugark, Alashkert, Manazkert, Baghesh, Mush, Hark, Taron, Sasun, VanVaspurakan, Moks, Kars, Gharadagh, Tavush etc.), being composed and transmitted orally from generation to generation, changing and acquiring variation. The fairy tales constitute a large part in the printed heritage of the Armenian folk tales, including 45 of them from the historical-ethnographic region of Kars, published in the collection “Kars: the Folklore Traditions of Armenians”. The paper highlights the comparison of the types, plots and motives of Kars’ fairy tales of various regions of Armenia according to the international classification of the types, plots and motives suggested by Aarne-Thompson -Uther.
Keywords: Folk literature