ԳԻՏԱԿԱՆ  ԼՐԱՏՈՒ

ՆՎԻՐՎՈՒՄ  Է  ՀՀ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ 25-ԱՄՅԱԿԻՆ. ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ  ՀԱՅ  ԱՐՎԵՍՏԱԲԱՆՆԵՐԻ  ԳԻՏԱԿԱՆ XI ՆՍՏԱՇՐՋԱՆԸ

Եռօրյա նստաշրջանի հինգ նիստերի ընթացքում ընթերցվեց 37 զեկուցում, որոնցում ներկայացվեցին արվեստագիտության տարբեր գիտաճյուղեր՝ կերպարվեստագիտություն, երաժշտագիտություն, ճարտարապետության պատմություն, կինոգիտություն և թատերագիտություն: Նստաշրջանի աշխատանքներին մասնակցեցին երիտասարդ գիտնականներ ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտից, Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայից, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայից, Երևանի պետական համալսարանից, Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանից, Ալեքսանդր Թամանյանի անվան ճարտարապետության ազգային թանգարան-ինստիտուտից, «Բարձր արվեստ» կերպարվեստի կենտրոնից, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտից, Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտից, Քրիստափոր Քուշնարյանի անվան արվեստի դպրոցից, Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանից: Կային մասնակիցներ նաև Ֆրանսիայից և Իրանի Իսլամական Հանրապետությունից:

Բացման խոսքում Արվեստի ինստիտուտի տնօրեն, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Արարատ Աղասյանը նշեց. «Երիտասարդ հայ արվեստաբանների գիտական տասնմեկերորդ նստաշրջանը նվիրված է ՀՀ անկախության 25-ամյա հոբելյանին: Եվ դա պատահական չէ. զեկուցումների զգալի մասը նվիրված է անկախության շրջանում Հայաստանի մշակութային կյանքում արձանագրված փոփոխություններին, նվաճումներին, ձեռքբերումներին, որոնք այսօր անհրաժեշտ է արդեն պատմականացնել, սա արվեստաբանների առջև դրված հրատապ խնդիր է…»:

Ողջույնի խոսքում Հայաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահ Արամ Սաթյանը նկատեց. «Երիտասարդների ստեղծագործական աշխարհն ավելի ճկուն է, ժամանակից առաջ ընկնելու այդ ցանկությունը հնարավորություն է տալիս հույս ունենալու, որ այս գիտաժողովը կարող է բացել նոր էջեր հայ երաժշտագիտության մեջ»:

«Երիտասարդ արվեստաբանների խորհուրդը. անցած ուղին և ձեռքբերումները» բանախոսության մեջ Արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ արվեստի և միջազգային կապերի բաժնի ավագ գիտաշխատող, արվ. թեկ. Մերի Կիրակոսյանը ներկայացրեց էջեր խորհրդի գործունեության 12-ամյա պատմությունից:

ԿԵՐՊԱՐՎԵՍՏ: Արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ արվեստի և միջազգային կապերի բաժնի գիտաշխատող, արվ. թեկն. Մարտին Հարությունյանը վերլուծեց ՀՀ բանկերի գլխամասային գրասենյակների շենքերը և դրանց արտաքին, ներքին ձևավորումները: «Կնոջ կերպարը Ռուդոլֆ Խաչատրյանի արվեստում» բանախոսությամբ մեջ Երևանի պետական համալսարանի դասախոս, արվ. թեկն. Հռիփսիմե Վարդանյանն անդրադարձավ նկարչի կանանց կերպարների վերլուծությանը: Արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտ Մարիա Լազարևան ներկայացրեց «Բրոնզե գոտիների մարդակերպ ֆիգուրների պատկերագրությունը և իմաստաբանությունը (մ.թ.ա. II-I հազ.)» զեկուցումը: Նույն ինստիտուտի հայցորդ Նարե Նադարյանը քննության առավ քանդակագործ Խաչատուր Իսկանդարյանի թողած գեղարվեստական ժառանգության մեջ հատուկ նշանակություն ունեցող  դիմաքանդակային արձանիկները: «Երևանի երկու եկեղեցիների արտաքին հարդարանքը» զեկուցման մեջ Արվեստի ինստիտուտի հայցորդ Լիլիթ  Կարապետյանը մեկնաբանեց Կոնդի Ս.  Հովհաննես և Նորագավիթի Ս. Գևորգ եկեղեցիների քանդակային հարդարանքը` մատնանշելով եկեղեցիների հարթաքանդակների պատկերագրական առանձնահատկությունները: Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի ասպիրանտ Անի Աճառյանը «Թանգարանների ինտերիերի դիզայնի նախագծման փուլերը և դրանց գեղագիտական առանձնահատկությունները» զեկուցման մեջ ներկայացրեց թանգարանների ինտերիերի դիզայնի կազմակերպման հաջորդականությունը, նշեց նաև թանգարանների ինտերիերի միջազգային որոշ օրինակներ: Արվեստի ինստիտուտի հայցորդ Քնար Կատվալյանն անդրադարձավ Մ. Մաշտոցի անվան Մատենադարանում հանգրվանած XIII-XIV դդ. ձեռագրարվեստում առկա Գրիգոր Լուսավորչի կերպարի պատկերագրությունը: Արվեստի ինստիտուտի գիտքարտուղար, արվ. թեկն. Մարգարիտա Քամալյանը վերլուծեց «Արա Հարությունյանի «Կոմիտասականը» քննելով Հարությունյանի` Երևանում տեղադրված, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, արվեստագետի ընտանիքի հավաքածուում և Արվեստի ինստիտուտում  պահվող, Կոմիտասին նվիրված մոնումենտալ և հաստոցային քանդակները և գծանկարները: Ֆրանսահայ արվեստագետ Լևոն Թութունջյանի մասնակցությանը XX դարի առաջին կեսի եվրոպական աբստրակտ արվեստի կարևոր բաղկացուցիչ հանդիսացող Կոնկրետ արվեստ և Աբստրակցիա-ստեղծագործություն խմբավորումներին առնչվող թեման արծարծեց «Բարձր արվեստ» կերպարվեստի կենտրոնի աշխատակից, Արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտ Իրինա Գարասեֆերյանը: Վարդգես Սուրենյանցի «Հայ կանանց ելքը եկեղեցուց» պատկերի գեղանկարչական առանձնահատկությունների մասին էր արվ. թեկն., Շուշանիկ Զոհրաբյանի (Ֆրանսիա) զեկուցումը: Տիգրան Ձիթողցյանին նվիրված զեկուցումով Արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ արվեստի և միջազգային կապերի բաժնի ավագ գիտաշխատող, արվ. թեկն. Մանե Մկրտչյանն ընդհանուր գծերով ներկայացրեց նկարչի ստեղծագործական ուղին՝ անդրադառնալով նրա արվեստի առանձին փուլերին և դրանց բնութագրական առանձնահատկություններին: Հայոց պանթեոնային կառույցների բնութագրման ընդհանուր համատեքստում «Թբիլիսիի հայկական գերեզմանատների տապանաքարերի գեղարվես-տական առանձնահատկությունները» բանախոսությունը ներկայացրեց Ա. Թամանյանի անվան ճարտարապետության ազգային թանգարան-ինստիտուտի գիտական  գծով փոխտնօրեն, Արվեստի ինստիտուտի հայցորդ Անի Գրիգորյանը: Արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ արվեստի և միջազգային կապերի բաժնի գիտաշխատող Շուշանիկ Մուրադյանը ներկայացրեց հայ գրաֆիկայի պատմության մեջ իր հաստատուն տեղն ունեցող «Քաջ Նազարը»` Արա Բեքարյանի նկարազարդումներում» թեման:

ԵՐԱԺՇՏՈՒԹՅՈՒՆ: «Նվագախմբի մենեջմենթի XXI դարի միտումները» բանախոսության մեջ Հայաստանի պետական երիտասարդական նվագախմբի տնօրեն, արվ. թեկն. Սարգիս Բալբաբյանը նկարագրեց նվագախմբի մենեջմենթի XXI դարի ուղղությունները` շեշտը դնելով նվագախմբի գեղարվեստական բաժնի կատարվող աշխատանքների բացահայտմանը: Արվեստի ինստիտուտի գիտաշխատող, արվ. թեկն. Լիլիթ Արտեմ-յանն անդրադարձավ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային մասնագիտական ամբիոնի պրոֆեսոր Անահիտ Բոգդանյանի ստեղծագործական դիմանկարին` մատնանշելով նրա գործունեության կատարողական և մանկա-վարժական ուղղությունները: Ռոք երաժշտության գեղագիտության առանձնահատ-կությունների մասին էր Երևանի  Քրիստափոր Քուշնարյանի անվան արվեստի դպրոցի տնօրեն, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի հայցորդ  Էդգար Գյանջումյանի զեկուցումը: Արվեստի ինստիտուտի երաժշտության բաժնի ավագ գիտաշխատող, Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի գիտական բաժնի վարիչ, արվ. թեկն. Տաթևիկ Շախկուլյանը «Պոլիֆոնիկ հիերարխիան հայ երաժշտության մեջ» բանախոսության մեջ անդրադարձավ սիմֆոնիկ երաժշտության մեջ հանդիպող ֆակտուրային մի առանձնահատուկ տեսակի, որի դրսևորումները հայ կոմպոզիտորների երկերում խիստ հատկանշական են: Հայ մեծանուն երգչուհի Նադեժդա Պապայանի 1904 թվականի թիֆլիսյան հյուրախաղերի մասին էր կոնսերվատորիայի ասպիրանտ Դավիթ Մելքոնյանի զեկուցումը: Կոնսերվատորիայի հայցորդ Սոֆյա Ղազարյանը «Հայ կոմպոզիտորների մանկական ալբոմների նշանակությունը պատանի դաշնակահարների ձևավորման գործում» զե-կուցման մեջ դիտարկեց վերջին կես դարում ստեղծված հայկական մանկական դաշնամուրային ալբոմները և նրանց մեջ առկա ստեղծագործական լուծումները: Արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտ Գոռ Սալնազարյանը ներկայացրեց XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հայ կատարողական արվեստի փայլուն ներկայացուցիչներ երգիչ Բեգլար Ամիրջանյանի և ջութակահար Հովհաննես Նալբանդյանի ստեղծագործական համագործակցության պատ-մությունը: «Շահնամեն» իրանական պրոֆեսիոնալ երաժշտության մեջ» թեմային էր նվիրված կոնսերվատորիայի ասպիրանտ Ասղար Ջանաբի Վահաբի (ԻԻՀ) զեկուցումը: Իսկ թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի դասախոս, արվ. թեկն. Սոնա Մակարյանը ներկայացրեց ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, միջազգային և հանրապետական մրցույթների դափնեկիր, թառահար և դիրիժոր Հովիկ Սահակյանի ստեղծագործական դիմանկարը: «Օթար Թաթիշվիլու ստեղծագործական դիմանկարը» զեկուցման մեջ Արվեստի ինստիտուտի երաժշտության բաժնի գիտաշխատող, արվ. թեկն. Հովհաննես Մանուկյանն անդրադարձավ Թբիլիսիում կայացած  Թաթիշվիլու մենահամերգին և բանախոսի կատարմամբ իրականացած դաշնամուրային ստեղծագործությունների պրեմիերաներին:

Հայ դաշնակահարուհի, երգչուհի, երաժշտագետ և մանկավարժ  Մարգարիտ Բաբայանի գործունեության թիֆլիսյան շրջանի մասին զեկուցման մեջ Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն, Արվեստի ինստիտուտի հայցորդ Նիկոլայ Կոստանդյանը արծարծեց վերջինիս երաժշտական-քննադատական գործունեության, ի մասնավորի` 1895-1896 թվականներին  «Արձագանք» լրագրում տպագրված հոդվածների մասին: Երևանում 2015 և 2016 թվականներին անցկացված կիթառի միջազգային փառատոների մասին զեկուցման մեջ Արվեստի ինստիտուտի հայցորդ Մարիաննա Պողոսյանը ներկայացրեց Հայաստանի կիթառահարների  ասոցիացիայի և Գերմանիայի Վուպերտալի կիթառահարների միջազգային ասոցիացիայի նախաձեռնությամբ 2015 թ. հուլիսին Երևանում կազմակերպված «Երևանյան միջազգային կիթառի փառատոնը», որը, կամուրջ դառնալով հայաստանյան և արտասահմանյան կիթառահարների միջև, վերածվեց շարունակականի: Արվեստի ինստիտուտի ժողովրդական երաժշտության բաժնի կրտսեր գիտաշխատող Անի Հակոբյանը ներկայացրեց «Օրհնանքն ու անեծքն իբրև բանաձևային բանահյուսության տեսակ հայ օրորներում» թեման: Իսկ Արվեստի ինստիտուտի հայցորդ Արմենուհի Բաբլոյանը քննության առավ Ավ. Իսահակյանի` տարբեր ժամանակաշրջաններում գրված յոթ բանաստեղծությունների հիման վրա Գևորգ Արմենյանի ստեղծած «Վարպետի սիրտը» կանտատը: Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի գիտացուցադրական բաժնի վարիչ Նաիրի Խաչատուրյանը «Իմ տատրակիս քունն է եկել». ժողովրդական օրօրի մի նորայայտ նմոյշ» զեկուցման մեջ երաժշտագիտական տեսանկյունից վերլուծեց նախկինում միայն տեքստային տարբերակներով հայտնի ժողովրդական օրորի մեղեդին և անդրադարձավ բանաս-տեղծական տեքստի առանձնահատկություններին: «Հայ-ճապոնական երաժշտական առնչությունների միջմշակութային հաղորդակցության համատեքստում»  թեմայի մասին էր  Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական  մանկավարժական համալսարանի դասախոս, արվ. թեկն. Աննա Ադամյանի զեկու-ցումը:

ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ: «Զովունիի Սբ. Պողոս-Պետրոս եկեղեցու VI դ. հորինվածքի վերակազմությունը» զեկուցմամբ հանդես եկավ Արվեստի ինստիտուտի ճարտարապետության բաժնի ավագ գիտաշխատող, ճարտ. թեկն. Արեգ Հասրաթյանը: Բանախոսն ընդգծեց եկեղեցու Vդ. վերջին և VI դ. սկզբին գմբեթավոր դահլիճի վերակառուցված լինելու հանգամանքը և վերջինիս առանցքային նշանակությունը հայկական ճարտարապետության մեջ: Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի ճարտարապետության տեսության, պատմաճարտարապետական ժառանգության վերականգնման, վերակառուցման, գեղեցիկ արվեստի և պատմության  ամբիոնի ասիստենտ  Դավիթ Նահատակյանը ներկայացրեց «Տայքի և Գուգարքի IX-XI դդ. հայկական ճարտարապետական դպրոցի փոխազդեցությունների հարցը»` մատնանշելով այդ ճարտա-րապետական դպրոցի ազդեցությունները հարակից երկրների ճարտարապետության վրա,  որոնք դրսևորվում են պաշտամունքային կառույցների հատակագծային, ծավալատարածական և դեկորատիվ հարդարանքային լուծումներում: «Նոր Ջուղայի/ Սպահանի առանձնատների ճակատների ճարտարապետական համամասնություններն ու համակարգը» զեկուցումը ներկայացեց Արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտ Արման Լուկասը (ԻԻՀ): Արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտ Սառա Մալեք Մոհամմադու (ԻԻՀ) բանախոսության թեման էր «Իրանական ավանդույթը Թեհրանի թատրոնների ճարտարապետության մեջ»: Արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտ Յաշար Հոսեինզադե Նաղադեի (ԻԻՀ) բանախոսությունն էլ նվիրված էր «Կայունության ցուցանիշների դրսևորումը Դուբայի ճարտարապետության մեջ տաք անապատային կլիմայում» թեմային:

ԹԱՏՐՈՆ ԵՎ ԿԻՆՈ: Արվեստի ինստիտուտի թատրոնի բաժնի կրտսեր գիտաշխատող Անուշ Ասլիբեկյանի զեկուցումը վերաբերում էր հայկականության հարցին Վիլյամ Սարոյանի դրամաներում: «Սուբյեկտիվության սահմանը գիտական ուսումնասիրության մեջ» բանա-խոսության հեղինակ Արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ արվեստի և միջազգային կապերի բաժնի ավագ գիտաշխատող, արվ. թեկն. Արսեն Համբարձումովն անդրադարձավ գիտական աշխատանքի կառուցվածքին և գեղարվեստական ստեղծագործության օբյեկտիվ գնահա-տականին:

Նստաշրջանն անցավ ակտիվ քննարկումների և կառուցողական հարցադրումների առողջ մթնոլորտում: Գիտաժողովի արդյունքներն ամփոփեց և եզրափակիչ խոսքով հանդես եկավ ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ, արվ. դոկ., պրոֆ. Աննա Ասատրյանը:

Գիտական նստաշրջանի շրջանակում 2016-ի հոկտեմբերի 27-ին Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի դահլիճում տեղի ունեցավ համերգ` նվիրված ՀՀ անկախության 25-ամյակին, նստաշրջանին գիտական զեկուցումներով հանդես եկած երիտասարդ երաժիշտների մասնակցությամբ. Լիլիթ Արտեմյան (միջազգային մրցույթների դափնեկիր, դաշնա-կահարուհի), Հովհաննես Մանուկյան (միջազգային մրցույթների դափնեկիր, կոմպոզիտոր, դաշնակահար, երգեհոնահար), Սոնա Մակարյան (վոկալ), Աննա Ադամյան (դաշնամուր), Դավիթ Մելքոնյան (սաքսոֆոն), Մարիաննա Պողոսյան  (կիթառ), Գոռ Սալնազարյան (բարի-տոն), Էդգար Գյանջումյան (կոմպոզիտոր, դաշնակահար): Հնչեցին Տիգրան Չուխաճյանի, Ֆրեդերիկ Շոպենի, Առնո Բաբաջանյանի, Արամ Խաչատրյանի, Վայն Շորթերի, Էդուարդ Բադալյանի, Նիկոլ Գալանտերյանի, Պոլ Բոնոյի, Էդգար Գյանջումյանի ստեղծագործություններից:

ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ   Մ.  Ա.

Արվեստագիտության թեկնածու