ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՐԱԿԱՏԱՐ  ԴԵՐԲԱՅԸ  ԲԱՅԱԶԵՏԻ  ԵՎ                         ՄԵՐՁԱՎՈՐ ԲԱՐԲԱՌՆԵՐՈՒՄ

ԿԱՏՎԱԼՅԱՆ  Վ. Լ.

Բարբառային հայերենում իր ձևավորման և կիրառական յուրա-հատկություններով որոշակի հետաքրքրություն է ներկայացնում հարակատար դերբայը: Ինչպես հայտնի է, այս դերբայը հայերենի բարբառներում ձևավորվում է ած և ուկ մասնիկներով (կամ սրանց հնչյունափոխված ձևերով)[1]: Հարակատարի երկու ձևերի հետքերն էլ նկատվել են գրաբարում[2], սակայն ժամանակի ընթացքում ավելի մեծ տարածում է ստացել ած-ով ձևը: Ըստ Ա. Աբրահամյանի՝ «Հարակատար դերբայի -ած մասնիկով տարբերակը չունի միայն գրաբարը, իսկ միջին հայերենը, աշխարհաբարը և բոլոր բարբառներն ունեն»[3]: Նկատվել է նաև, որ հարակատարի ուկ մասնիկով ձևը ած մասնիկով ձևի համեմատությամբ ոչ միայն սակավ տարածված  իրողություն է, այլև հաճախ հանդիպում է ած-ով ձևի գերակայության պայմաններում[4]:

Ըստ Հր. Աճառյանի` ուկ մասնիկով հարակատար ունեն Բայազետի և Մշո բարբառները, իսկ այլ վայրերում (Ակն, Արաբկիր,     Չենկիլեր, Չարսանջաք, Սուրմալու, Դերսիմ, Վան, Եվդոկիա, Պոլիս) այն գործածական է հատուկենտ բառերի մեջ[5]: Ա. Ղարիբյանը նշում է, որ հարակատարը ուկ վերջավորությամբ է կազմվում Մշո, Դիադինի, Մոկաց բարբառներում և Նոր Բայազետի ենթաբարբառում[6]: Ա. Աբրահամյանը այս ձևի առկայությունը փաստում է Մշո, Վանի, Տիգրանակերտի, Նիկոմեդիայի բարբառներում, Մոկաց, Շատախի, Նոր Բայազետի և այլ ենթաբարբառներում[7]: Նա նշում է, որ «Հայերեն գրավոր լեզվի տարբեր հատվածներում հարակատար դերբայի այս տարբերակը որպես բայական հասկացություն հանդես չի գալիս»[8]: Ըստ Գ. Ջահուկյանի բազմահատ-կանիշ դասակարգման աղյուսակների` դերբայական այս ձևը բնո-րոշ է արևմտյան խմբակցության մի շարք բարբառների (Եվդոկիա, Շապին-Գարահիսար, Սեբաստիա, Ակն, Երզնկա, Սասուն, Տիգրա-նակերտ, Մուշ, Վան և այլն), իսկ արևելյան խմբակցության բար-բառներից այս հատկանիշն ունեն միայն Բայազետի և Խոյ-Մարա-ղայի բարբառները[9]:

Հարակատար դերբայը Բայազետի բարբառում բոլոր դեպքերում ունի ուկ վերջավորություն, չնայած Հր. Աճառյանը գրում է, թե «Բայազետի բարբառում, ինչպես նաև Մշո բարբառում, անցյալ դերբայը կազմվում է -ուկ մասնիկով, բայց միայն կրավորական և չեզոք բայերի համար»[10]: Նրան հետևելով՝ Ռ. Բաղրամյանը նշել է, թե այստեղ ներգործական սեռի բայերը հարակատարը կազմում են ած մասնիկով[11]: Իրականում բարբառումս ած մասնիկով հարակատարի սակավադեպ ձևերը գոյականական կիրառություն ունեցող փոխառություններ են գրական լեզվից (սիրած, նըշանած, խօրօված) կամ գրական լեզվի ազդեցությամբ գործածվող զուգահեռներ (բ՛է-րած – բ՛էրուկ, տէսած – տէսուկ, բ՛ըռնած – բ՛ըռնուկ, գ՛ացած –գ՛ացուկ, էկած-չէկած– էկուկ-չէկուկ և այլն): Բայազետի բարբա-ռին պատմաաշխարհագրականորեն մերձավոր Մշո, Վանի, Դիադի-նի, Խոյ-Մարաղայի բարբառներում ևս գործառում է ուկ մասնիկով հարակատար դերբայ, իսկ Արարատյան բարբառում հարակատար ձևավորվում է միայն ած վերջավորությամբ: Թեև  Մշո բարբառում ավելի տարածված է ուգ վերջավորությամբ հարակատարը, բայց գործառում է նաև աձ վերջավորությամբ ձև[12]: Սակայն այս բար-բառի Ալաշկերտի խոսվածքում Բայազետի բարբառի պես հարակատարը բոլոր բայերի համար ունի ուգ վերջավորություն[13]: Ա. Ղարիբյանը, Վանի և Դիադինի բարբառներում  ևս արձանագրելով հարակատարի երկու ձևերի առկայությունը, կարծում է, որ ուկ-ով  ձևը այս բարբառներում Մշո բարբառի ազդեցության արդյունք  է[14]: Խոյ-Մարաղայի բարբառում, ըստ Մ. Ասատրյանի, ած-ով և             ուկ-ով ձևերից ավելի գործուն և կենսունակ է առաջինը, չնայած ամենայն հավանականությամբ բարբառում հարակատար դերբայը նախապես կազմվել է միայն ուկ-ով, իսկ ած մասնիկով ձևը պետք է փոխառություն համարել գրականից[15]:

Հարակատարի ուկ վերջավորությունը Բայազետի բարբառում, բայասեռից անկախ, դրվում է Ե խոնարհման պարզ, բազմապատկական, կրավորական ածանց ունեցող բայերի ներկայի հիմքի վրա (բ՛էրել – բ՛էրուկ, քընել– քընուկ, ճըմըռտել - ճըմըռտուկ, կըրվել– կըրվուկ), իսկ Ե խոնարհման ն, ցն ածանց ունեցող և Ա խոնարհման բոլոր բայերի` անցյալի հիմքի վրա (գ՛ըթնել – գ՛ըթուկ, մըդ-նել – մըտուկ, խասցընել – խասցըրուկ, խաղալ – խախծուկ, գ՛օղ-նալ – գ՛օխծուկ, վախէնալ – վախէցուկ): Հարակատարը այս նույն կերպ է ձևավորվում շրջակա բոլոր բարբառներում:

Քանի որ հարակատար դերբայի մեջ միահյուսված են գործո-ղության և դրության ու վիճակի իմաստները[16], Բայազետի բարբա-ռում սովորական չեն չեզոք (հազվադեպ նաև` ներգործական) այն բայերի հարակատարի ձևերը, որոնց ցույց տված գործողությունը վիճակ ու դրություն չի ենթադրում: Նման բայերից են` գ՛անգը-տել, թօռթըռալ, խըրխընջալ, կօնձկընձալ (կաղկանձել), խաչալ  (հաչել), օրօշկըտալ (հորանջել), պշալ, սըռսըփալ, փնչալ, բաշարել, բըզել, բըլբըլալ, բըխկալ, բըռալ, դըզալ, գըխտալ, գօմփել, զօռել (ստիպել), լըժալ, ծըփալ և այլն:

Ինչպես նկատել է Մ. Ասատրյանը, հարակատարի արտահայտած հատկանշային-ածականական նշանակությունը իր քերականական-նյութական դրսևորումն է ստանում նրա շարահյուսական կիրառությունների մեջ[17]: Բայազետի բարբառում այս դերբայը նախադասության մեջ դառնում է որոշիչ, կարող է գործածվել գոյականաբար և ձեռք բերել գոյականին հատուկ քերականական կարգեր ու կիրառություններ, գործածվում է նաև մակբայաբար:

Իբրև որոշիչ` չեզոք սեռի բայերի հարակատար դերբայն ունի սովորական գործածություն (քընուկ ախճիկ, նըստուկ տըղա, կուրուկ հօռթիկ, բ՛ուսուկ խոտ), մյուս դեպքերում հարակատարը, սակայն, հանդես է բերում յուրահատկություններ՝ ըստ ներգործական և կրավորական սեռային իմաստների արտահայտության: Ընդհանրապես հայերենում հարակատար դերբայում հաճախ ներգործական և կրավորական սեռերը ձևային առումով չեն տարանջատվում[18], անգամ գրական հայերենում ներգործական սեռի բայերը նույն ձևով կարող են արտահայտել կրավորականության իմաստ[19]: Բայազետի բարբառում ներգործական սեռի բայերը հարակատար դերբայում նաև կրավորականության իմաստ արտահայտում են ընդհանրապես առանց վ ածանցի (բ’էրուկ - բերած և բեր-ված, գ’ըթուկ - գտած և գտնված, գ’օխծուկ - գողացած և գողաց-ված, ջ’առթուկ – ջարդած և ջարդված): Ըստ Մ. Ասատրյանի` ներգործական հարակատար դերբայի ներգործական և կրավորական նշանակությունները որոշչային կիրառության դեպքում կարելի է տարբերակել հետևյալ կերպ. «երբ ներգործաձև որոշիչ հարակատար դերբայի դրսևորած գործողության կատարողը որոշյալն է, ուրեմն հարակատար դերբայն ունի անցողական նշանակություն, իսկ երբ որոշյալը գործողության կրողն է, ուրեմն հարակատար դերբայն ունի անանցողական նշանակությունե[20]: Այդպես է և Բայազետի բարբառում, օրինակ, դ՛ըրուկ դ՛ուռ (փակված դուռ) կապակցության մեջ դերբայն ունի անանցողական իմաստ, իսկ գ՛ըլխարկ  դ՛ըրուկ  տըղա  կապակցության մեջ` անցողական իմաստ: Հավելենք, որ հարակատարի անցողական սեռային իմաստն արտահայտվում է նաև կողմնակի ենթակայի առկայությամբ, հմմտ.՝ դ՛ըրուկ դ՛ուռ և իմ դ՛ըրուկ դ՛ուռը (իմ փակած դուռը):

Ի դեպ, Բայազետի բարբառում հարակատար դերբայի`  վ ածանց չունեցող ձևով կարելի է հստակորեն արտահայտել բայի երեք սեռերն էլ: Նման հնարավորություն հանդես են բերում հասարակ բայերը: Օրինակ, կըդրուկ կաթ (կտրված կաթ) կապակցության մեջ դերբայն ունի չեզոք սեռի իմաստ, կըդրուկ ծառ կապակցության մեջ` կրավորական սեռի իմաստ, իսկ իմ կըդրուկ ծառը (իմ կտրած ծառը) կապակցության մեջ` ներգործական սեռի իմաստ:

Հարակատար դերբայում բաղադրական վ ածանցը պահպանվում է, ինչպես՝ գըժվուկ, թէդրափօխվուկ (փետրափոխված), քամ-բըխվուկ (ավերակված), լըռվուկ (անշարժացած), լըքվուկ (մեկի հանդեպ չարացած) և այլն: Իրենց վ ածանցը պահպանում են նաև կրավորակերպ չեզոք մյուս բոլոր բայերը, ինչպես`  նեղվուկ, օլըր-վուկ, թախտըփվուկ, կըլօրվուկ, մաշվուկ, չարչըրվուկ, լըկըստը-վուկ, կարքըվուկ, թըրաշվուկ, պուդրըվուկ, փալնըվուկ, լըվասվուկ, գ՛ըրկըվուկ, փատըտվուկ, հավքըվուկ, ջէրգըվուկ և այլն: Հետաքրքրական է, որ վերջին խմբի բայերի հարակատար դերբայը առանց վ ածանցի կարող է արտահայտել կրավորականության և ներգործականության իմաստներ: Այսպես, եթե թըրաշվուկ տըղա կապակցության մեջ դերբայը չեզոք սեռի է, ապա թըրաշուկ գ՛ըլօխ  կապակցության մեջ` կրավորական սեռի, իսկ  քօ գ՛ըլօխը թըրաշուկ տըղէն կապակցության մեջ` ներգործական սեռի:

Որոշչային կիրառության, հաճախ նաև իմաստափոխության շնորհիվ Բայազետի բարբառում հարակատար դերբայի մի շարք ձևեր վերածվել են նաև ածականի, ինչպես` քընուկ (անուշադիր, ցրված), բ՛ըլբ՛ըլուկ – (կիսավեր), ճըլխուկ (փոքրամարմին),  կիս-տուկ (կարճահասակ), քըսմուկ (անկարող), սօրվուկ (կրթություն ստացած), դըմլուկ (շշմած), թըռուկ (անհավասարակշիռ), լըկըստը-վուկ (աներես), խընգըռուկ (գունաթափ), նեխուկ (նեղացկոտ), ճօղուկ (ոտքերի լայն բացվածք ունեցող), խախտըվուկ (խենթ), խասուկ (հասուն) և այլն: Նման ածականների մեջ որոշակի խումբ են կազմում անեծք, ատելություն կամ նախատինք ներկայացնողները, ինչպես` խօրուկ, բ՛ըռթըվուկ, կըտըռտըվուկ, թաղուկ, զըրկը-վուկ, քըրքըրվուկ: Այդ կարգի բազմաթիվ ձևեր առաջացել են   նաև հարադիր բայերից՝ հաճախ փոխելով իրենց կազմությունը և ամբողջովին վերածվելով ածականների, ինչպես՝ դ՛ասէթափուկ,  սեվգ՛ալուկ, տիրախօրուկ, իդարախօրուկ, խէրախօրուկ, բօյխօրուկ, վոտկօդրուկ, գըրօղի գ՛ալուկ, օցի կըծուկ, գ՛էտինմըտուկ, հ՛իրես տըվուկ, դ’ուսհ՛ընգուկ: Կան նաև այսպիսի կազմության ոչ  բացա-սական իմաստ ունեցող ածականներ, մակբայներ, ինչպես թըթու-դ՛ըրուկ, խէլըրթըփուկ, ժըժընթըփուկ, քամապընչուկ, սըռտըվուկ, ջ՛ըրխընուկ, պընչէթըռուկ, քըռտընփըչուկ և այլն: Զուգադիր բայերի հարակատարից ևս ածականներ են առաջացել, ինչպես՝ խա-լուկ-թափուկ, չէլուկ-չէրէվուկ, կէրուկ-խըմուկ, հ՛ընգուկ-հ՛էլուկ, դըզուկ-փըչուկ:

Գոյականաբար գործածվելով` հարակատար դերբայը Բայազե-տի բարբառում ենթարկվում է Ի հոլովման, հոգնակին կազմում  ներ  մասնիկով, ստանում հոդեր (նըստուկը, նըստուկի, նըստուգ-ները, գ՛ըրուկըս, գ՛ըրուկըտ): Նախադասության մեջ կարող է                ունենալ գոյականին բնորոշ բոլոր կիրառությունները, ինչպես՝ Քընուկը շուտ ա մըռսում (ենթակա). Էտի էլի էն քընո՞ւկըն ա (ստորոգելի). Էս բ՛էրուկըտ ի՞նչ անեմ (ուղիղ խնդիր). Էտ շըշմու- կից է՞լ  կընեղանան  (անջատման խնդիր).  Քօ բ՛էրուկօվ եմ էս փէդը կըդրե (միջոցի խնդիր). Ըտու դ’ըրուկին ձ՛եռ մի՛ տու (հանգման խնդիր). Խըմուկի կընիկը յեռսօտէր էր (հատկացուցիչ). Հ՛առէչ ջոշ տըղիտ՝ բ՛անակից  գ՛ալուկին  նըշանա,  նոր՝ մէկէլին (բացահայտիչ) և այլն:

Հարակատար դերբայը առանձին կամ դերբայական դարձվածի կազմում  դառնում է ձևի պարագա (ինչպես՝ Նըստուկ գ՛ըրում ա. Ջ՛ոչի խէտ ձ՛եռներըտ ջէբըտ դ՛ըրուկ մի՛ խօսա), ժամանակի պարագա (ինչպես` Լուսը չըբ՛ասվուկ՝ հ՛ըլնում վեր. Խօսկը լը բ՛էրնիցըտ դ՛ուս չէկուկ` էնի հ՛իր գ՛ոռծը գիդում ա):

Իր անկախ կիրառություններին զուգահեռ` հարակատար դեր-բայը մասնակցում է նաև սահմանական եղանակի հարակատար ներկա և հարակատար անցյալ ժամանակաձևերի կազմությանը: Ինչպես հայտնի է, արդի գրական արևելահայերենում այդ ժամանակաձևերի կազմությանը մասնակցում են վիճակ, դրություն ցույց տվող մի շարք չեզոք սեռի բայեր, ինչպես նաև կրավորական սեռի բայեր[21]: Բայազետի բարբառում, ինչպես վերը տեսանք, սովո-րական չէ վիճակ և դրություն չենթադրող չեզոք սեռի (երբեմն նաև` ներգործական սեռի) բայերից ձևավորված հարակատարը, իսկ ներգործականներից ձևավորվածները արտահայտում են նաև կրա-վորականության իմաստ, ուստի բարբառում հիշյալ ժամանակա-ձևերի կազմությանը մասնակցում են  չեզոք բայերի հարակատարի հնարավոր բոլոր ձևերը: Ինչ վերաբերում է ներգործականներից ձևավորվածներին, ապա դիմավոր ժամանակաձևերի կազմությանը մասնակցում են միայն վիճակ ու դրություն ենթադրող ջ՛առթուկ ին): Հարակատարները, ընդ որում՝ կրավորական սեռի իմաստով: Բայց եթե չեզոք ու կրավորակերպ չեզոք բայերը հիշյալ ժամանակաձևերում կարող են ունենալ բոլոր դեմքերի ձևեր (նըստուկ եմ, ես, ա, ենք, էք, են, լըվասվուկ ի, իր, էր, ինք, իք, ին), ապա ներգործականներով կազմվածները որպես կանոն մասնակցում են միայն երրորդ դեմքի ձևերի կազմությանը (դ՛ըրուկ ա, դ՛ըրուկ են, ջ՛առթուկ էր):

Դիմավոր ժամանակաձևերի կազմությանը հարակատարի մասնակցության առումով՝ Բայազետի բարբառը գրական արևելահայերենի, մասամբ միջին հայերենի և արևելյան բարբառների մեծ մասի հետ ընդգրկվում է Ա. Աբրահամյանի առանձնացրած՝ հայերենի վիճակների առաջին խմբում, որոնցում «…հարակատար դերբայով և օժանդակ բայով կազմվող բաղադրյալ ժամանակներում հարակատար դերբայը սովորաբար ներգործական սեռի չի լինում, այլ լինում է կամ չեզոք սեռի, կամ կրավորական»[22]: Այդպես է Խոյ-Մարաղայի[23], Արարատյան[24], մասամբ նաև նաև Մշո[25] բարբառնե-րում:

РЕЗУЛЬТАТИВНОЕ ПРИЧАСТИЕ В БАЯЗЕТСКОМ И БЛИЗКИХ ЕМУ ДИАЛЕКТАХ

КАТВАЛЯН В. Л.

Резюме

В Баязетском диалекте результативное причастие имеет окончание ուկ. В историко-географически близких ему диа-лектах Муша, Вана, Диадина и Хой-Мараги наряду с  форма-ми, имеющими частицу ուկ, используются и формы с ած. В Араратском диалекте результативное причастие образуется лишь с окончанием ած. В диалектах результативное причастие имеет некоторые особенности в плане категории залога глагола и функциональных признаков.

EFFICIENT PARTICIPLE IN BAYAZЕT AND

CLOSE TO IT DIALECTS

V. KATVALYAN

Abstract

In the dialect of Bayazet, the past participle resultative has the ending ուկ. In the dialects of Mush, Van, Diadin and Khoy-Maragha, which are historically and geographically akin to it, these ուկ-forms have coexisting parallel forms ending in ած. In the dialect of Ararat, the past participle resultative is formed only by the ending ած. This past participle has some peculiarities depending on the voice and usage features of the verb. In addition to these shared features in close dialects, the dialect of Bayazet has also a number of non-shared peculiarities of the past participle resultative.

Заметки

[←1]

Տե՛ս Գրիգորյան Ա., Հայ բարբառագիտության դասընթաց, Ե., 1957, էջ 154:

[←2]

Տե՛ս Աբրահամյան Ա., Հայերենի դերբայները և նրանց ձևաբանական նշանակությունը, Ե., 1953, էջ 204-220, 222, Ջահուկյան Գ., Հայ բարբառագիտության ներածություն, Ե., 1972, էջ 178:

[←3]

Աբրահամյան Ա., նշվ. աշխ., էջ 195:

[←4]

Տե՛ս Աբրահամյան Ա., նշվ. աշխ., էջ 220-223, Գրիգորյան Ա., նշվ. աշխ.,                     էջ 155:

[←5]

Տե՛ս Աճառյան Հ., Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հ. 5, Ե., 1965, էջ 45:

[←6]

Ղարիբյան Ա., Հայ բարբառագիտություն, Ե., 1953, էջ 201:

[←7]

Տե՛ս Աբրահամյան Ա., նշվ. աշխ., էջ 221:

[←8]

Նույն տեղում, էջ 222:

[←9]

Ջահուկյան Գ., նշվ. աշխ., էջ 101, 108-119:

[←10]

Աճառյան Հ., նշվ. աշխ., էջ 45:

[←11]

Բաղրամյան Ռ., Հայերեն բարբառներ (Սևանա լճի ավազանի խոսվածք-ները), º., 1966, էջ 31:

[←12]

Տե՛ս Բաղդասարյան Ս., Մշո բարբառը, Ե., 1958, էջ  110:

[←13]

Տե՛ս Մադաթյան Ք., Ալաշկերտի խոսվածքը, Ե., 1985, էջ 111: Այս խոսված-քում, այնուամենայնիվ, աձ (ած) վերջավորությամբ բայաձև գործառում է (ընդ որում՝ վաղակատարի նշանակությամբ): Այն մասնակցում է վաղակատար և անցյալի վաղակատար ժամանակաձևերի կազմությանը միայն հոգնակի թվի երրորդ դեմքում, ինչպես՝ քաղեր իմ, քաղեր  իս, քաղեր ա, քաղեր ինկ, քաղեր իկ, քաղաձ ա (տե՛ս նշվ. աշխ., էջ 109, 123): Թվում է՝ աձ-ով ձևի նման կիրառու-թյունը Ալաշկերտի խոսվածքում հետևանք է այն բանի, որ այստեղ օժանդակ բայի ներկայի եզակի և հոգնակի երրորդ դեմքում հանդես է գալիս նույն ա  ձևը՝ իմ, իս, ա, ինկ, իկ, ա (տե՛ս նշվ. աշխ., էջ 117-118): Այս հանգամանքը վաղակատար ժամանակաձևում կարող էր դառնալ իմաստային շփոթի պատճառ, եթե քաղեր ա կարգի ձևերը  արտահայտեին և՛ եզակի (քաղել է), և՛ հոգնակի (քաղել են) իմաստներ: Ուստի խնդիրը լուծվել է հայերենում զուգահեռ գործա-ռող և նաև վաղակատարի իմաստ պարունակող ած-ով ձևը տվյալ դեպքում             թվի իմաստատարբերակիչ դերով գործածելով: Վաղակատարի հոգնակի երրորդ  դեմքի նման ձևավորում դիտարկվել է նաև Մշո բարբառում, ինչպես՝ էգաձ է– եկել են, գ՛ացաձ է – գնացել են (տե՛ս Բաղդասարյան Ս., նշվ. աշխ., էջ 110): Երևույթը դրսևորվում է նաև Բայազետի բարբառում (գ՛ըրէր եմ, գ՛ըրէր ես, գ՛ըրե/գ՛ըրեր ա, գ՛ըրէր ենք, գ՛ըրէր էք, գ՛ըրած/գ՛րած ա/գ՛ըրէր են), և կարծում ենք՝ հետևանք է Մշո բարբառի, հատկապես՝ Ալաշկերտի խոսվածքի ազդեցու-թյան:

[←14]

Տե՛ս Ղարիբյան Ա., նշվ. աշխ., էջ 201, 387:

[←15]

Տե՛ս Ասատրյան Մ., Ուրմիայի /Խոյի/ բարբառը, Ե., 1962, էջ 102:

[←16]

Տե՛ս նաև Ասատրյան Մ., Ժամանակակից հայոց լեզու. Ձևաբանություն, Ե., 1989, էջ 234:

[←17]

Նույն տեղում, էջ 235:

[←18]

Նույն տեղում, էջ 237:

[←19]

Ա. Աբրահամյանը այդ երևույթը բացատրում է նրանով, որ կրավորական սեռի և կրավորաձև չեզոք բայերի արտահայտած գործողությունը կամ եղե-լությունը բնորոշվում է գործողության կամ եղելության հետևանքի պահով, որը նրանց տրվում է վ ածանցի միջոցով, իսկ քանի որ հարակատար դերբայի հիմնական իմաստը հետևանք թողած, մնայուն կամ ժամանակավոր հատկանիշ դարձած գործողություն կամ եղելություն արտահայտելն է, ուստի այդ դերբա-յում հիշյալ տիպերի  վ ածանցը հանդես չի գալիս, որովհետև նրա դերը ավելորդ      է դառնում (տե՛ս Աբրահամյան Ա., նշվ. աշխ., էջ 203-204):

[←20]

Ասատրյան Մ., Ժամանակակից հայոց լեզու. Ձևաբանություն, էջ 237:

[←21]

Տե՛ս Ասատրյան Մ., Ժամանակակից հայոց լեզու. Ձևաբանություն, էջ 238-239:

[←22]

Աբրահամյան Ա., նշվ. աշխ., էջ 367-368:

[←23]

«Հարակատար ժամանակներ չեն կազմում բոլոր ներգործական սեռի  բայերը, այլև այն չեզոք սեռի բայերը, որոնք գործողություն են ցույց տալիս, և այդ գործողությունը չի հատկանշվում հետևանքային մոմենտով» (Ասատրյան Մ., Ուրմիայի /Խոյի/ բարբառը, էջ 101):

[←24]

Տե՛ս Աբրահամյան Ա., նշվ. աշխ., էջ 370:

[←25]

«Ուգ վերջավորությամբ դերբայական ձևը Մշո բարբառում ներգործական նշանակությամբ չի գործածվում» (Բաղդասարյան Ս., նշվ. աշխ., էջ 110):