ՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՄՐՑՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԽՈՒՐՇՈՒԴՅԱՆ  Հ. Վ.

Տարաշրջանային տնտեսությունը կառավարում է տարբեր ինստիտուտներ և գործընկերություններ, որոնց առավելությունը և գործունեության նպատակն է ստեղծել տարածքային զարգացման պայմաններ՝ իրենց կառուցվածքի ձևավոր-մանն ու կարողությունների օգտագործմանը համապատասխան։

Տարածաշրջանների նոր միջավայրին համապատասխանելը, սոցիալ տնտե-սական անկայունությունները, կայունության պահպանման մարտահրավեր-ները, կրեատիվության ընդգծումը գործոններ են, որ փոխակերպվում են ներհա-տուկ և արտաքին ազդակների ճկուն շարունակականության պահանջի։

Եվ այս իմաստով տարածաշրջանային տնտեսության համատեքստում գլո-բալացումը և տեխնոլոգիական առաջընթացը ստիպում են մեծացնել նոր մար-տահրավերները և ապագա միտումները հաղթահարելու մրցունակությունն ու պատրաստակամությունը: Տարածաշրջանային տնտեսությունը չպետք է ընկալ-վի միայն որպես օժանդակող գործունեություն, ինչպես նաև արդյունաբերական պարկերի և բիզնես ինկուբատորների կառուցման գործունեություն, այլ` հիմնա-կանում, որպես գիտական հետազոտական և բիզնես համագործակցությունների դրական գործողությունների երկկողմանի արդյունք, որը հիմնված է առաջնային հանրային սկզբունքների վրա: Նորարարական և կապակցման աճի բևեռների միջև հավասարակշռությունը, որը հիմնված է մտավոր աղբյուրների և բարձր տեխնոլոգիական հարթակների վրա, կարևոր է տարածաշրջանային տնտե-սության` ազգային մակարդակում  ձևավորվելու համար: Տարածաշրջանային տնտեսության շրջանակում գործունեությունը ի վերջո նպաստում է տարածա-շըրջանի մրցունակության աճին, ինչը մեծապես շահում է ավելացված արժեքով ներդրումների ներհոսի, գիտելիքների և տեխնոլոգիաների փոխադրման և զբաղվածության աճի առնչությամբ հանրային և մասնավոր սեկտորների համա-գործակցությունից[1]:

Տարածաշրջանի մրցակցությունն արտացոլում է ներդրումներ  և նորարա-րական գործունեություն իրականացնելու նրա կարողությունը, որի նպատակը զարգացման վերջին միտումներին և ազդակներին համապատասխանող նոր աշխատատեղերի ստեղծման միջոցով սեփական տնտեսության բարելավումն ու զբաղվածության աճի խթանումն է: Տարածաշրջանային տնտեսությունը կախված է հանրային կառավարման մարմինների համապատասխան կառուց-վածքից և կազմակերպվածությունից, տեղական և տարածաշրջանային հագեց-վածության արագությունից, տարածաշրջանային կարիքների ու ռեսուրսների մասին գիտելիքից և դրանց` սոցիալական ու տնտեսական հավասարակշռութ-յունն ապահովելու համար անհրաժեշտ օժանդակությունից[2]: Տարածաշրջանա-յին տնտեսության փոխկապվածությունը տարածաշրջանի ձեռնարկատիրական և նորարարական միջավայրի հետ պահանջում է նոր հարթություններ` բազմա-թիվ քանակական փոփոխություններով: Մրցակցությունը հղկում է կառուցված-քային հարաբերությունները, և ազգային ու տարածաշրջանային կառավարութ-յունների առաջադրանքն է ստեղծել, խթանել և զարգացնել ճիշտ ձեռնարկատի-րական և նորարարական միջավայր, հասանելիության, արդյունավետության՝ ստեղծման և վերաբաշխման առումներով տարածաշրջանի ռեսուրսները դիվե-սիֆիկացնելու տարածաշրջանային տնտեսությունների կարողություն:

Նորարարությունը և նորարարության իրացումը որոշում են տարածաշրջա-նի տնտեսության տեխնիկական և տեխնոլոգիական մակարդակի աստիճանը և լրացնում են աստիճանաբար ձևավորվող բարդ փոխհարաբերությունները`այդ պիսով դառնալով մի բնական մարմին, որը կազմում է տարածաշրջանային զարգացման պարամետրը: Աշխարհագրական, ոլորտային և գիտահետազտա-կան կապերը ինստիտուտների, ձեռնարկությունների և կազմակերպություն-ների միջև եղած փոխկապվածության բարձր մակարդակի  հետ կարելի է տես-նել այնպիսի զարգացած երկրների օրինակներով, ինչպիսիք են Շվեդիան և Ֆին-լանդիան[3]: Համագործակցության այս ձևը բարձրացնում է ամբողջ համակարգի արդյունավետությունը և տարածաշրջանային կառավարման առումով ճնշում է գործադրում տարածաշրջանային զարգացման շարժընթացի վրա:

Տարածաշրջանային տնտեսությունն ունի համեմատական առավելություն-ներ, քանի որ տնտեսության տարածաշրջանային մակարդակում պետք է իմա-նալ, թե ինչպես ճշգրիտ և արդյունավետ ձևավորել հատուկ պայմաններ և կա-ռավարել դրանք գլոբալ ռազմավարական նպատակների շահերին համա-պատասխան: Հետամտելով ավելի բարձր կենսամակարդակի և կյանքի ավելի բարձր որակի, չպետք է անտեսել նաև, որ համեմատական առավելություն-ները` հիմնված նյութերի ցածր գների և ցածր գնով աշխատուժի վրա, միտված են առաջացնելու կարճաժամկետ արդյունքներ, կարող են հանգեցնել թանկարժեք օգտակար հանածոների սպառմանը, մինչդեռ դրական արդյունքները հաճախ վերանում են շատ արագ: Ուսումնասիրությունների արդյունքների, գիտելիքների փորձնականում կիրառման և նորարարական ներուժի վրա հիմնված համեմատական առավելությունները նպաստում են երկարաժամկետ տնտեսական աճին, մրցունակությանն ու կայունությանը` զբաղվածության և եկամուտների հիմք դառնալով տարածաշրջանի տնտեսվարողների համար: Այդ իսկ պատճառով տարածաշրջանային տնտեսության կառուցվածքում գնալով մեծանում է այնպիսի ինստիտուցիոնալ միավորումների դերը, ինչպիսիք են գիտատեխնիկական կայանները, հետազոտությունների և զարգացման և տեխնոլոգիական ու տարածաշրջանային նորարարական կենտրոնները:

Գիտական և տեխնոլոգիական կայանները (ԳՏԿ) հիմնականում կատարում են հետազոտության և զարգացման առևտրականացում, գործնականում` նրանց մաս կազմող փոքր ու միջին ձեռնարկությունների միջոցով: ԳՏԿ-ները տարա-ծաշրջանի զարգացման վերաբերյալ ուսումնասիրությունների և զարգացում-ների արդյունքները ձեռք են բերում իրենց սեփական գործողությունների կամ  այլ ինստիտուտների հետ կապեր հաստատելով, ինչպիսիք են, օրինակ` համալսարանը, ակադեմիան, ուսումնական կենտրոնները: Այս կայանները հիմնված են ոլորտի ու տեղական տնտեսության բնույթի ոլորտային քաղաքա-կանության իրականացման և տարածաշրջանի ներկայիս պայմաններին բնորոշ ուսումնասիրությունների հետ սերտ կապերի վրա: ԳՏԿ-ները նպաստում են ենթապայմանագրերի կնքմանը` խթանելով զբաղվածության աճը և կենսամա-կարդակի բարձրացումը` սկզբնական շրջանում զարգացնելով արտադրության ոլորտը, իսկ հետագա փուլերում օժանդակելով արտադրության զարգացմանը և տեխնոլոգիական ընկերություններին:

Նորարարությունների կիրառումը զգալիորեն նպաստում է տարածաշրջանի տնտեսական զարգացմանը և մրցունակությանը: Կարևոր խնդիր է այն, որ տար-բեր տարածաշրջաններ ներկայումս չունեն ինստիտուցիոնալ կարողություն, որպեսզի շարունակեն տարածաշրջանում մշակել նորարարության ռազմա-վարություն և  ստեղծեն արդյունաբերության և ծառայությունների ոլորտ՝ նոր տեխնոլոգիաների տեղափոխման և կիրառման համար: Ներկայիս իրավիճակի հանգուցալուծման համար անհրաժեշտ մեթոդը տարածաշրջանային ինովաց-ոն կենտրոնների ցանցի ստեղծումն է՝ նորարարական գործիքների կիրառումը մեծացնելու համար և որպեսզի՝ ա) բարելավվի տարածաշրջանի մրցունակութ-յունը, նվազեցվեն տարածաշրջանային անհամաչափությունները և բարձրացվի զբաղվածության մակարդակը` տարածաշրջանային մակարդակում նորարա-րական գործիքների զարգացմամբ, բ) տարածաշրջանում զարգանա ձեռնարկ-ությունների համագործակցությունը` հետազոտությունների  զարգացման    և

կրթության հետ, գ) համալսարանում և այլ կրթական կենտրոններում ձեռք բերված գիտելիքները կիրառվեն գործնականում` կենտրոնանալով տարածաշրջանում փոքր և միջին ձեռնարկությունների վրա, դ) պայմաններ ապահովվեն փոքր և միջին նորարարական ձեռնարկությունների ստեղծման և զարգացման համար` կենտրոանալով ներարտադրական գործընթացների ու տեխնոլոգիաների, մրցունակ ապրանքների արտադրման և ծառայությունների մատուցման որակի բարձրացման վրա:

Այս կենտրոնների հիմնական առաքելությունն է նորարարությունների խթան-ման համար անհրաժեշտ բիզնես ոլորտի և հետազոտական կարողությունների միաձուլումը: Նման կենտրոնները, խթանելով նորարարությունները և նորարարական բիզնեսների ստեղծելով, համապատասխանաբար կնպաստեն իրենց տարածաշրջաններում սոցիալ-տնտեսական զարգացմանը:

Նորարարական մոտեցումը շատ կարևոր է տնտեսական աճի համար, որը տնտեսության հիմնական առանձնահատկությունն է: Տնտեսության տարածա-շըրջայնացումը պետք է ծառայի զարգացման գործընթացի շահերին, որն ուղեկցվում է նոր տեխնոլոգիաներով և նորարարություններով: Ուստի հանրա-յին սեկտորը պետք  է օժանդակի տարածաշրջանային նորարարական կեն-տրոնների ստեղծմանը, ինչպես նաև սահմանի այլ գործիքներ, որոնք կնպաս-տեն այս նպատակներին: Դա հատկապես կարևոր է այն տարածաշրջաններում, որոնք արդեն ունեն կրթական և հետազոտական բավարար հիմք:

Տնտեսական և ֆինանսական ճգնաժամը, ինչպես նաև մրցակից երկրների կողմից աճող ճնշումը գործոններ են, որոնք խթանում են նոր զարգացման փուլի անցումը, որտեղ տարածաշրջանային տնտեսության կառուցվածքը հիմնվում է գործիքների այնպիսի արդյունքների և հետևանքների օգտագործման վրա, ինչպիսիք են գիտական և տեխնոլոգիական կայանները, համանման կառույց-ները, նորարարական ու տեխնոլոգիական կենտրոնները և դրանց ցանցերը տարածաշրջանում, ազգային տնտեսության և վերազգային ինտեգրացիոն միա-վորները[4]։

Այսպիսի զարգացման խթանիչ ուժ կարող են լինել ազգաբնակչության շրջանում կրթական մակարդակի բարձրացումը, ազդեցիկ ուսումնասիրությունների զարգացման հիմնադրումը, մասնավոր սեկտորի նորարարական ներուժը, համակրելի բիզնես միջավայրի ստեղծումը և տարածաշրջանային հեղինակությունների մասնակցությամբ խթանված հանրային մասնավոր նորարարական համագործակցությունները։ Առանց օրենսդրական նշանակալից փոփոխությունների, իրավասությունների և ֆինանսական խթանների, տարածաշրջանը կկորցնի  մասնավոր կապիտալի ներդրման համար գրավչությունը և նորարարական ներուժը[5]: Ահա թե ինչու տարածաշրջանային տնտեսության նոր կառուցվածքի ձևավորումը պետք է հիմնվի  երկարաժամկետ մրցակցության վրա։

КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТЬ РЕГИОНАЛЬНОГО РАЗВИТИЯ ЭКОНОМИКИ

ХУРШУДЯН А. В.

Резюме

Конкурентоспособность, стратегия устранения региональных диспропорций и поощрение сотрудничества между региональными органами власти и бизнес-сектором формируют предпо-сылкидля региональной экономики. Рост конкурентоспособности региональной экономики и условия регионального развития основаны на стимулировании ин-новаций, передаче технологии и новой структуры региональной экономики.

THE COMPETITIVENESS OF THE REGIONAL

DEVELOPMENT  OF ECONOMY

H. KHURSHUDYAN

Abstract

The competitiveness, strategies removing regional disproportions and encouraging cooperation between regional governments and business sector, form a premise for the regional economy. This paper analyses the growth of the competitiveness of the regional economy and the terms of regional development based on fostering innovation, technology transfer and the new structure of the regional economy.

Заметки

[←1]

Cowan R. van de Paal G. Innovation policy in knowledge based economy. Luxembourg, 2000, European Commission DG-Enterprise, p. 7.

[←2]

Kitson M., Martin M. and Taylor P. Regional competitiveness: an elusive yet key concept (Regional studies, 2004, 38(9), p. 99).

[←3]

Morgan K. The Learning Region: Institutions, Innovation and Regional Renewal (Regional Studies, 2007, p. 34).

[←4]

Maskell P. and  Malmberg A. Myopia, knowledge development and cluster evolution (Journal of Economic Geography, 2007, N 7(5), p. 603).

[←5]

Martin R. Thinking About Regional Competitiveness: Critical issues (Report Commissioned by the East Midlands Regional Development Agency, Nottingham, 2005,  p. 25).