ՎԱՍՏԱԿԱՇԱՏ  ԳԻՏՆԱԿԱՆԸ  ԵՎ  ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԸ

Հայագիտությունը ծանր կորուստ կրեց: Կյանքից հեռացավ ճանաչված պատմաբան, ՀՀ վաստակավոր մանկավարժ, Երևանի պետհամալսարանի Հայոց պատմության ամբիոնի վարիչի  պաշտոնակատար, պրոֆեսոր Պետրոս Հովհաննեսի Հովհաննիսյանը:

Պ. Հովհաննիսյանը ծնվել է 1944 թ. հունիսի 22-ին Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում, Երզնկայից գաղթած ավանդապահ հայ ընտանիքում: 1951-1961 թթ. սովորել  է տեղի Վլ. Մայակովսկու անվան թիվ 5 միջնակարգ դպրոցում: Բարձր առաջադիմությամբ ավարտելով այն՝ 1962 թ. ընդունվել է ԵՊՀ-ի պատմության ֆակուլտետ: Երրորդ կուրսից զորակոչվել է խորհրդային բանակ և ծառայել ռազմաօդային ուժերում: 1967-1970 թթ. շարունակել է ուսումնառությունը: 1970 թ. ընդունվել է համալսարանի ասպիրանտուրան և պաշտպանել «Միջնադարյան Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը ակադ. Հ. Մանանդյանի աշխատություններում»  թեկնածուական ատենախոսությունը:

1975 թ. ի վեր աշխատել է համալսարանի Հայոց պատմության ամբիոնում, նախ՝ որպես կաբինետի վարիչ, ապա՝ դասախոս, դոցենտ, պրոֆեսոր: 2013 թվականից առ այսօր Հայոց պատմության ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատարն էր:

Նա դասախոսել է նաև Համազգայինի՝ Բեյրութի Հայագիտական բարձրագույն դասընթացներում (1992-1993 թթ.), Սևանի Վազգենյան հոգևոր դպրոցում (1995-1999 թթ.), իսկ 1999 թվականից՝ Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարանում  (Աստվածաբանական համալսարան):

Երևանի պետական համալսարանի տարբեր ֆակուլտետներում Պ. Հովհաննիսյանը ուսուցանել է «Հայ ժողովրդի պատմություն», Հայկական գաղթավայրերի պատմություն, Սփյուռքի պատմություն, Աղբյուրագիտություն, Հայագիտության պատմություն և  վարել մի շարք հատուկ դասընթացներ:

Մանկավարժական աշխատանքը զուգակցել է գիտական-ստեղծագործական բեղուն աշխատանքին: Գիտական հետաքրքրությունները վերաբերում են հին ու միջնադարյան Հայաստանի մշակութային ու քաղաքական պատմությանը, աղբյուրագիտությանն ու պատմագրությանը, հայկական գաղթավայրերի, Հայկական հարցի և Սփյուռքի պատմության խնդիրներին: Նա 400-ից ավելի աշխատանքների (գրքեր, ժողովածուներ, հոդվածներ, ակնարկներ) հեղինակ է: Նրա խմբագրությամբ լույս են տեսել 80-ից ավելի գիտական աշխատություններ: Նրա աշխատակցությամբ հրատարակվել են «Հայ ժողովրդի պատմության քրեստոմատիան» (հ. 1, 1981, 2007,  հ. 2, 2011), «Ամենայն հայոց  կաթողիկոսներ» տեղեկատու-պատկերագիրքը (2001), «Հայ եկեղեցու հանրագիտարանը» պր. Ա (2008), «Նշանավոր ճեմարանականներ» (հ. 1 և 2, 2005, 2009):

Անչափ  մեծ  է Պ. Հովհաննիսյանի տաղանդաշատ ներդրումը հայրենի պատմագիտական արժեքների խմբագրման և հրատարակության  պատրաստելու  գործում: Այս բնագավառում  Պ. Հովհաննիսյանը հանդես է եկել  որպես եզակի  մասնագետ և ուսումնասիրող, հմուտ տեքստաբան, որն իր սեփական զարմանալի  իրազեկությամբ հարստացրել է մեր  դասական հրատարակիչների  ավանդույթները:

Պ. Հովհաննիսյանի աշխատասիրությամբ ու խմբագրությամբ են         լույս տեսել Ավետիս Պերպերյանի  «Պատմություն Հայոց» (2009), Աշոտ Հովհաննիսյանի «Պատմագիտական ուսումնասիրություններ» (2007 թ.), Նիկողայոս Ադոնցի «Հայկական հարց» (1996) աշխատությունները, ինչպես նաև  վերջինիս «Երկերի» Ա-Զ (2006-2012), Հ. Մանանդյանի Երկերի 7-րդ և 8-րդ հատորները (2010, 2011), Կ. Տեր-Մկրտչյանի         «Հայոց եկեղեցու պատմություն» (2012) դասագիրքը և այլն, որոնք իսկապես երևույթ են մերօրյա գիտահրատարակչական մշակույթի անդաստանում: Նրա պատմագիտական նախասիրությունների տեսակետից  այս ամենին  սերտորեն առնչվում են իր լուրջ ներդրումները:

Մատենագիտական գրականության բնագավառում հատկապես նշելի են «Հայկական հարց. հայերի ցեղասպանությունը» ռուսերեն գրականության մատենագիտությունը, «Մովսես Խորենացի. մատենագիտությունը» ստվարածավալ աշխատությունը (2013):

Պ. Հովհաննիսյանը  սիրված  ուսուցիչ և դասախոս էր մայր բուհի               և այլ բարձրագույն ուսումնական հիմնարկների ուսանողների և աշակերտության համար: Նա «Հայոց պատմություն. հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը» բուհական ձեռնարկի (2000, 2012), հանրակրթական դպրոցի V-X դասարանների «Հայոց եկեղեցու պատմություն» դասագրքի (2002-2013), հանրակրթական դպրոցի VI-VII,  ավագ դպրոցի X դասարանների «Հայոց պատմություն» դասագրքերի համահեղինակներից ու խմբագիրներից է:

Պ. Հովհաննիսյանը գործուն մասնակցություն է ունեցել ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի «Հայոց պատմություն» բազմահատորյակի             2-րդ և 3-րդ հատորների, «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան», «Հայկական Համառոտ Հանրագիտարան», «Հայկական հարց»,         «Քրիստոնյա Հայաստան», «Ո՞վ ով է» հանրագիտարանների ստեղծման աշխատանքներին:

Պատմաբանը մասնակցել է բազմաթիվ գիտաժողովների և կոնֆերանսների (Երևան, Մոսկվա, Բեյրութ, Սոֆիա, Մոնպելիե, Սոչի  և այլուր): Գիտամանկավարժական բեղուն գործունեության համար  արժանացել է Հայոց եկեղեցու բարձրագույն՝ «Սուրբ Սահակ  Պարթև և Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանի (2004), «Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր մանկավարժ» կոչմանը (2009), կառավարական բազմաթիվ շնորհակալագրերի ու պատվոգրերի:

Ճանաչված գիտնականի, սիրված դասախոսի ու ազնիվ քաղաքացու հիշատակը միշտ կմնա նրան ճանաչողների, հարազատների և ուսանողների սրտերում:

ՄԻՆԱՍՅԱՆ   Է. Գ.

Պատմական  գիտությունների  դոկտոր