ՄԵՐ  ՀՈԲԵԼՅԱՐՆԵՐԸ

ՉԿՈՐՍՎԱԾ ՏԱՐԻՆԵՐ

Չգիտեմ էլ ո՞վ, բայց գրի ու գիտության մարդը հանգիստ է անցնում իր տարիների շարքով: Եթե դրանք նույնիսկ մոտենում են «կարմիր գծին», ապա նրա մեջ խուճապ չի նկատվում: Եվ սա մի տեսակ մասնագիտական «արատ» է: Ի սկզբանե նվիրվելով գիտամանկավարժական գործին՝ մտավորականներից յուրաքանչյուրն ընդունում է իրեն հատուկ կենսակերպ, որի սկիզբն ու վերջը այնքան էլ չեն տարբերվում իրարից:

Խոսքը տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Մաքսիմ Սարգսյանի մասին է, որի ծննդան 80 և գիտամանկավարժական գործունեության 55-ամյակը  լրացավ վերջերս:

Ծնվել է 1936 թ., Արցախում (Ստեփանակերտին մերձակա Բալուջա պատմական Մեղրատափ գյուղում), ծառայողի ընտանիքում:  Սովորում  է հայրենի  գյուղի միջնակարգ  դպրոցում: 1953 թ. ընդունվում է  Երևանի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետ:           1958 թ. ավարտելով համալսարանը՝ վերադառնում է Արցախ, որտեղ մի քանի տարի աշխատելուց հետո, 1962 թ. ընդունվում է  Երևանի պետական համալսարանի առկա ասպիրանտուրա՝ «Քաղաքատնտեսություն» մասնագիտությամբ: 1967 թ. պաշտպանում է թեկնածուական, իսկ            1986 թ.՝ դոկտորական ատենախոսություն, ստանում  դոցենտի և պրոֆեսորի գիտական կոչումներ:

Մ. Սարգսյանը էական ավանդ ունի հայ տնտեսագիտության զարգացման գործում: Նրա գրչին են պատկանում գիտական մի քանի տասնյակ աշխատություններ (այդ թվում յոթ մենագրություն)`  նվիրված սեփականության, պահանջմունքների և կենսակերպի հիմնահարցերին (աշխատությունները հրապարակվել են ինչպես հայերեն, այնպես էլ ռուսերեն): Մ. Սարգսյանը չի շրջանցել նաև թարգմանչական աշխատանքը: Նկատի ունենալով մայրենի լեզվով ուսումնամեթոդական գրականության խիստ անհրաժեշտությունը՝ նա ձեռնարկում է թարգմանելու Գ. Կոզլովի խմբագրությամբ ռուսերեն հրատարակված  «Քաղաքատնտեսություն» ծավալուն դասագիրքը, որը հայերեն լույս տեսավ 1973 թ.:

Իր գիտական մտահղացումները հասարակության առավել լայն շրջաններին փոխանցելու ակնկալությամբ պրոֆ. Մ. Սարգսյանը  վերջին տասնամյակներին պարբերաբար հանդես է գալիս հանրապետական մամուլում, ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ:

Ավելի քան ընդգրկուն է Մ. Սարգսյանի մանկավարժական գործունեությունը: Այն սկսվում է 1963 թվականից: Շուրջ մեկ տասնամյակ Երևանի պետական համալսարանում, իսկ այնուհետև Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում (որտեղ 2002-2014  թթ. ղեկավարել է  տնտեսագիտության ամբիոնը)  ուսուցանում է տնտեսագիտական գիտելիքներ:

Համատեղության կարգով  գիտնականը աշխատանքի է հրավիրվել նաև հանրապետության այլ բուհեր: Բնականաբար, Մ. Սարգսյանի  ուշադրությունից  չէր կարող դուրս մնալ Արցախի  պետական համալսարանը, որի բացմանը մասնակցելով՝ նա արդեն իսկ  հաջորդ օրը դասախոսական կազմի և ուսանողության առջև հանդես եկավ սոցիալ-տնտեսական նոր  հարաբերությունների մասին դասախոսությամբ, իսկ հետագայում կարդաց ամբողջական դասընթաց: Այս՝ գրեթե 55-ամյա մանկավարժական գործունեության ծնունդն է երիտասարդ և միջին սերնդի բարձրագույն որակավորման մասնագետների  ստվար բանակը, որն այսօր իր գործուն մասնակցությունն է բերում կրթության, գիտության, կառավարման և տնտեսության ամենատարբեր բնագավառներում:

Հարկ է նշել, որ բարձրագույն կրթության մասնագետների պատրաստման գործունեությամբ, Մ. Սարգսյանը դուրս է եկել զուտ պաշտոնավարության  շրջանակներից: Տասնյակ տարիներ նա պետական քննական հանձնաժողովների նախագահ է եղել մի շարք բուհերում` տնտեսագիտական մասնագիտությունների գծով: Այս առումով նրա գործունեությունը ընդգրկում է նաև բարձրագույն որակավորման գիտական կադրերի պատրաստման բնագավառը: Տարբեր տարիներ պրոֆ.  Մ. Սարգսյանը անդամակցել է ՀԽՍՀ ԳԱ տնտեսագիտության ինստիտուտի և Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի մասնագիտական խորհուրդներին, նրա ղեկավարությամբ  թեկնածուական ատենախոսություններ են պաշտպանել մի շարք ասպիրանտներ: Գիտնականը բազմիցս հանդես է եկել որպես թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսությունների ընդդիմախոս, իսկ նրա ղեկավարած ամբիոնը` որպես առաջատար կազմակերպություն: Բարձրագույն որակավորման կադրերի պատրաստման տեսակետից հատկապես արգասաբեր էր  Մ. Սարգսյանի 16-ամյա փորձագիտական գործունեությունը  ՀՀ ԲՈՀ-ում:

Մաքսիմ Սարգսյանը եռանդուն հասարակական գործիչ է, ինչը առավել տեսանելի էր հատկապես վերջին տասնամյակներում, երբ հրատապ դարձան հայրենի եզերքի սոցիալ-քաղաքական հիմնահարցերը: Արցախյան շարժման  սկզբից` 1980-ականների  2-րդ կեսից, լինելով մասնագիտական հարցերով ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի հայ պատգամավորների խորհրդական, Մ. Սարգսյանը նրանց նյութեր էր տրամադրում  նաև Արցախի իրադրության մասին: Այս տեսակետից հատկապես ուշագրավ է Լեռնային Ղարաբաղի վիճվարչության տվյալների հիման վրա նրա կազմած վերլուծական ընդարձակ «Տեղեկանքը» Արցախի սոցիալ-տնտեսական վիճակի մասին, որն օգտագործվեց հայ պատգամավորների մի շարք ելույթներում և ամբողջությամբ ներկայացվեց Գերագույն խորհրդի նախագահության քննարկմանը: Իսկ երբ սկսվեց պատերազմը, Արցախին արդեն գործնական ու համակողմանի  օգնություն էր անհրաժեշտ: Այդ նպատակով 1990 թ. սկզբին Մ. Սարգսյանը Երևանում հիմնադրում  է  «Մեղրագետ» հայրենակցական միությունը, որը նրա ղեկավարությամբ, նախկին ԽՍՀՄ-ի տարբեր վայրերում ապրող մարդկանց, Հայաստանի քաղաքացիների, ինչպես նաև հիմնարկ ձեռնարկությունների միջոցներով, արցախյան պատերազմի ամբողջ ընթացքում համակարգված  նյութական օգնություն է ցույց  տվել ճակատին (կամավորական շարժմանը, զենք, զինամթերք, ֆինանսական միջոցներ), զոհվածների, բազմանդամ ու կարիքավոր ընտանիքներին, վիրավորներին  և  էլի  շատերին: Միությունը տեղում հետաքրքրվում էր հայրենակիցների հոգսերով, կատարում պարենի և վառելիքի մատակարարումներ, ինչպես նաև սոցիալական որոշ օբյեկտների շինարարություն (ի դեպ, պատերազմից հետո էլ ընդհուպ մինչև այսօր Մ. Սարգսյանը բարեգործական աշխատանք է կատարում Արցախում, նաև Երևանում): Պատերազմի տարիներին նա հաճախ էր լինում ճակատային գծում, իր հայրենասիրական զրույցներով և ելույթներով ոգեշնչում զինվորներին, իսկ վերադարձին մամուլում, ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ  հանդես գալիս ճակատի և թիկունքի մարդկանց սխրանքները պատկերող հոդվածներով ու հաղորդումներով:

Մ. Սարգսյանը Հայաստանի Հանրապետության ազատամարտի վետերանների միության և նրա քաղաքական խորհրդի անդամ է:

Նրա  բազմաբնույթ գործունեությունը անուշադրության  չի մատնվել. պարգևատրված է ութ մեդալով (որից չորսը` մարտական) և բազմաթիվ պատվոգրերով: Հարազատ բուհում երախտագիտությամբ կերտվել է նրա դիմաքանդակը (քանդակագործ՝ Միսաք Մելքոնյան)՝ արվեստի  մի ուշագրավ  գործ:

Այո, ապրում է մարդն իր տարաբնույթ գործերով` մտքով անգամ չանցկացնելով չապրելու տարբերակը, Աստծո մտադրությանն անտեղյակ: Մի առիթով ասաց, թե ճիշտ ապրելու դեպքում ամեն տարիք ունի իր հետաքրքրությունն ու խորհուրդը, և դա, հատկապես, կրթության և գիտության մարդու համար, որն ամբողջ կյանքում պատրաստվում է ապրելու: Նման մարդկանց դժվար է ամփոփվել ութսուն տարիների մեջ: Եվ եթե Աստված խանդոտ չէ, ու ինքն էլ ունի Աստված, չի շտապի մտածել ավարտի մասին, մինչև որ մարդը ի մի կբերի ասելիքն ու անելիքը, կտա ամեն ինչ` ոչինչ չտանելով իր հետ: Երևի դրա համար էլ կատակով ավելացնում էր նաև՝ իսկ եթե Աստծուն մեղմորեն համոզենք, թե մինչև հիմա ինչ արել՝  արել ես, այսուհետ երկինքը քեզ, երկիրը մեզ:

Հուսանք, որ այդպես էլ կլինի:

ՍՈՒՎԱՐՅԱՆ  ՅՈՒ.  Մ.

ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս