ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՆՎԻՐՎՈՒՄ Է ՀԱՅՐԵՆԱԿԱՆ ՄԵԾ ՊԱՏԵՐԱԶՄՈՒՄ

ՏԱՐԱԾ  ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ 70-ԱՄՅԱԿԻՆ

Հարությունյան Կ.Ա.–Հայ ժողովրդի մասնակցությունը Հայրենական

մեծ պատերազմին (1941-1945 թթ.)………………………………………………………….12

Տիգրանյան Մ.Ա.– 70  տարվա լռություն …………………………………………………..24

Ասատրյան Ա.Գ.–Մեծ հայրենականը և հայ կոմպոզիտորները………………..34

Հարությունյան Մ.Վ.– Հայրենական  մեծ  պատերազմի թեման  Էդուարդ Իսաբեկյանի  ստեղծագործության մեջ…………………………………………………….42

Արտեմյան Լ.Ռ.–Մի ստեղծագործության պատմություն. «Մարտիկի

երգը» ………………………………………………………………………………………………………..48

Կիրակոսյան Մ.Ա.–Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված հայ նկարիչներ………………………………………………………………………………………………..54

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Սարգսյան Ս.Թ. –Հայոց  Մեծ  եղեռնի արտացոլումը  «Արմենիա»

պարբերականի  էջերում (1885-1923 թթ.)…………………………………………………..62

Խաչատրյան Կ.Հ.–Հայ  գիտության  ներդրումը  ԽՍՀՄ ռազմա  արդյունա-բերական  ոլորտում  հետպատերազմական  առաջին տասնամյակներին

(1950-1960-ական թթ.)………………………………………………………………………………….77

Հակոբյան Ա.Մ.–Ընտրական  համակարգի  ձևավորումը  Խորհրդային Հայաստանում 1920-ական թթ. …………………………………………………………………87

Հարությունյան Հ.Մ.–Նոր Բայազետի գավառը 1921 թ.    Փետրվարյան ապստամբության  ընթացքում…………………………………………………………………104

Ավագյան Ք.Ռ.– Սերնդափոխության  հեռանկարները Սփյուռքում……………124

Ստեփանյան Խ.Ռ.– Խորհրդային Հայաստանում  կիրառված  «ռազմական կոմունիզմի» քաղաքականությունը սփյուռքահայ  հասարակական-քաղաքական  մտքի  գնահատմամբ (1920-1930-ական թթ.)………………………138

Խառատյան Հ.Ս., Կասացկայա Ի.Ֆ.– Առաջին  աշխարհամարտի

մասնակից  Ե. Ե. Վիշինսկու  ծառայողական  ցուցակը……………………………146

Նազարյան Հ.Վ.–Կովկասը Գերմանիայի աշխարհառազմավարական

շահերի ոլորտում………………………………………………………………………………………151

Թունյան Վ.Գ.– Խ. Լազարևի գործունեությունը  Ադրիանուպոլսի

արշավանքի ժամանակ…………………………………………………………………………….164

Գևորգյան Ս. Բ.– Ամերիկյան միսիոներների  կրթական  ձեռնարկումներն                       Արևմտյան  Հայաստանում (1895-1914 թթ.)………………………………………………180

Անանյան Մ.Ա.– Սփյուռքը  արդի քննարկումներում…………………………………..190

Երանոսյան Ն.Ս.– Եգիպտոսի արաբալեզու մամուլը արևմտահայերի

կացության մասին (1878-1896)……………………………………………………..……………196

Մելիքյան Կ.Ռ.– Հայոց եկեղեցին դավանաբանական   բանավեճերում

(IV-Vդդ.)…………………………………………………………………………………………………..209

Բաբուխանյան Զ.Հ.– Հայ-թուրքական հարաբերությունները և

ժամանակակից  թուրքական  ԶԼՄ-ները…………………………………………………225

Վասիլյան Ս.Գ.–Արցախյան շարժումը՝ վերակառուցման և քաղաքական

նոր մտածողության արդյունք…………………………………………………………..……..233

Վիրաբյան Վ.Հ.–Հետախուզական ծառայության  կազմակերպումը և  գործունեությունը ՀՀ-ում  (1918-1920 թթ.) ……………………………………………..241

Ավանեսյան Ի.Ն.– Կանանց մասնակցությունը Հյուսիսային  Արցախի ինքնապաշտպանությանը (1988-1991 թթ.)………………………………………………256

Խորիկյան Հ.Գ.–Հելլեսպոնտոսյան և Մեծ Փռյուգիաները Աքեմենյան Պարսկաստանի սատրապական բաժանման համակարգում…………………266

Հայրապետովա Լ.Ռ.–Հայերի  ցեղասպանությանը Գերմանիայի

մեղսակցության հարցի շուրջ…………………………………………………………………..282

ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Թանանյան Գ.Գ.– Վաթսյայանա Կամա Սուտրա…………………………………………288

Ժամկոչյան Ա.Ս.–Անվավեր ամուսնությունը և ամունալուծությունը միջնադարյան  Հայաստանում…………………………………………………………………..301

ԲԱՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ

Պետրոսյան Վ.Զ.– Է. Աղայանը՝ գործառական հնչույթաբանության տեսաբան…………………………………………………………………………………………………….308

Հակոբյան  Գ.Հ.–Կրոնաեկեղեցական  եզրույթները Ա. Բլոկի պոեզիայի

հայերեն թարգմանություններում ………………………………………………………………322

ՄՇԱԿՈՒՅԹ ԵՎ ԱՐՎԵՍՏԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Պետրոսյան Ա.Խ.–Բնանկարը՝  որպես աշխարհընկալում                                          Գ. Բաշինջաղյանի արվեստում……………………………………………………………………333

Ղարիբյան Դ.Լ.–Ազգային  տարազը՝ մշակութային ժառանգության կարևոր       բաղկացուցիչ………………………………………………………………………………………………..346

ՀՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԱԶԳԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Վարդանյան Ս.Ա.–Վարանդայի բանավոր մշակույթը Երվանդ  Լալայանի

և նրա թղթակից-բանահավաքների գրառումներում……………………………………356

Թոխաթյան Կ.Ս.– Հայաստանի ժայռապատկերները նախնադարյան

արվեստի համատեքստում…………………………………………………………………………….368

Լաչինյան Ա.Ս.– Հոգու և կյանքի  սկիզբ հասկացությունները ժողովրդական հավատալիքներում……………………………………………………………………………………..382

ՄԱՆԿԱՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆ

Մաթևոսյան Է.Ս.– Ավագ դպրոցականների  ինքնագիտակցության առանձնահատկությունները (ՀՀ կրթական հաստատությունների օրինակով)…………………………………………………………………………………………………..389

Պետրոսյան Մ.Ի.–Նորագույն տեխնոլոգիաների ազդեցությունը  լեզվի

ուսուցման  գործընթացի վրա ……………………………………………………………………396

ԳՐԱԽՈՍԱԿԱՆՆԵՐ

Նիկողոսյան Մ.Ն., Հայրապետյան Ս.Գ.– Գիտական հուշարձան

Էդուարդ Մարգարյանին………………………………………………………………………….…401

Մուհամմադ Ռեֆաատ ալ-իմամ(Եգիպտոս,Կահիրե)– Հայտնի արաբագետը և արևելագետը. Հայաստանում արաբական  գիտական

դպրոցի հիմնադիրը…………………..….………………………………………………………..407

Կարապետյան Ա.Հ.–Բարխուդարյան Վ.Բ., Ալեքսանյան Հ.Ս.,                    Ռուսաստանի հայ գաղթօջախների պատմություն…..……………………………..410

ՄԵՐ ՀՈԲԵԼՅԱՐՆԵՐԸ

Ղազանչյան Ռ.Վ.– Մարտիկը, քաղաքացին, գիտնականը  (ՀՀ ԳԱԱ

ակադեմիկոս Գևորգ Ղարիբջանյանի ծննդյան   95-ամյակի առթիվ)………….414

Մանասյան Դ.Մ.–Նիկոլայ Հովհաննիսյան. ականավոր

գիտնականը ………………..…………………………………………………………………………….417

Ասատրյան Ա.Գ.– Ճարտարապետության ներհուն  հետազոտողը (Մ. Հասրաթյանի ծննդյան 80-ամյակի առթիվ)………………………………………………..425

Մարուքյան Ա.Ց.–Նրա անցած ճանապարհը (Ն. Սարուխանյանի  ծննդյան

80-ամյակի  առթիվ)…….………………………………………………………………………………433

ԳԻՏԱԿԱՆ ԼՐԱՏՈՒ

Պետրոսյան Ա.Ե.– Համեմատական  առասպելաբանության                       միջազգային  ընկերակցության գիտաժողովը Երևանում………………………….437

Սուքիասյան Հ.Կ.– ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի երիտասարդ  գիտաշխատողների  XXXVI  նստաշրջանը՝  նվիրված հայերի

ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին………………………………………………………439

СОДЕРЖАНИЕ

ПОСВЯЩАЕТСЯ 70-ЛЕТИЮ ПОБЕДЫ В ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЕ

Арутюнян К.А.–Участие армянского народа в Великой Отечественной войне

(1941-1945 гг.)………………………………………………………………………………………………….12

Тигранян М.А.–70 лет тишины………………………………………………………………………..24

Асатрян А.Г.–Великая Отечественная и армянские композиторы………………………………………………………………………………………………….34

Арутюнян М.В.–Тема Великой Отечественной войны в творчестве Эдуарда Исабекяна……………………………………………………………………………………………………….42

Артемян Л.Р.–История одного  произведения: “Песня бойца”…………………………..48

Киракосян М.А.– Армянские художники, погибшие в Великой Отечественной войне………………………………………………………………………………………………………………54

ИСТОРИЯ И ПОЛИТОЛОГИЯ

Саргсян С.Т.–Отражение геноцида армян на страницах газеты “Армения” (1885-1923 гг.)…………………………………………………………………………………………………………….62

Хачатрян К.Г.–Вклад  армянской науки в военно-промышленную сферу  СССР

в первые послевоенные десятилетия (1950-1960-ые гг.)……………………………………77

Акопян А.М.–Формирование избирательной системы в Советской Армении в

1920-ых гг. ……………………………………………………………………………………………………….87

Арутюнян Г.М.–Новобаязетская область в дни Февральского восстания 1921

г. ……………………………………………………………………………………………………………………104

Авакян К.Р.–Перспективы смены поколений в диаспоре………………………………….124

Степанян Х.Р.–Политика  “военного коммунизма” в     Советской Армении в

оценке общественно-политической мысли Армянской диаспоры (1920-1930-ые гг.)…………………………………………………………………………………………………………………..138

Харатян Г.С., Касацкая И.Ф.–Послужной список участника Первой мировой войны Е. Е. Вышинского………………………………………………………………………………..146

Назарян А.В.–Кавказ в сфере геостратегических интересов Германии……………….151

Тунян В.Г.–Деятельность Х. Лазарева  во  время Адрианопольской кампании…………………………………………………………………………………………………………164

Геворгян С.Б.–Деятельность американских миссионеров в сфере образования  в Западной Армении (1895-1914 гг.)………………………………………………………………..180

Ананян М.А.–Диаспора в современных дискуссиях…………………………………………….190

Ераносян Н.С.–Арабоязычная периодика Египта о положении западных

армян (1878-1896)………………………………………………………………………………….…………196

Меликян К.Р.–Позиция Армянской церкви в догматических дискуссиях

(IV-V вв.) ……………………………………………………………………………………………………..209

Бабуханян З.А.–Армяно-турецкие отношения и современные  турецкие

СМИ ……………………………………………………………………………………………………………225

Василян С.Г.–Арцахское движение–результат перестройки и  нового

политического мышления……………………………………………………………………………233

Вирабян В.Г.–Организация и деятельность разведслужбы в РА  (1918-1920

гг.) ……………………………………………………………………………………………………………241

Аванесян И.Н.– Участие женщин в самообороне Северного Арцаха (1988-1991 гг.)………………………………………………………………………………………………………………256

Хорикян О.Г.–Геллеспонтская и Великая Фригия в системе  сатрапского

деления Ахеменидской Персии……………………………………………………………………266

Айрапетова Л.Р.–К вопросу о соучастии Германии в геноциде армян…………….282

ФИЛОСОФИЯ И ПРАВО

Тананян Г.Г.–Ватсьяяна Кама Сутра ………………………………………………………………288

Жамкочян А.С.–Нелегитимный брак и расторжение брака в средневековой Армении………………………………………………………………………………………………………301

ФИЛОЛОГИЯ

Петросян В.З.–Э. Агаян – теоретик функциональной фонологии…………………….308

Акопян Г.Г.–Церковно-религиозные термины в армянских  переводах поэзии

А. Блока…………………………………………………………………………….…………………………..322

КУЛЬТУРА И ИСКУССТВОВЕДЕНИЕ

Петросян А.Х.–Пейзаж как мировосприятие в искусстве Г. Башинджагяна…..333

Гарибян Д.Л.–Национальный костюм как важная составляющая культурного наследия………………………………………………………………………………………………………346

АРХЕОЛОГИЯ И ЭТНОГРАФИЯ

Варданян С.А.–Фольклорное наследие Варанды в записях Ерванда Лалаяна и

его собирателей-корреспондентов………………………………………………………………..356

Тохатян К.С.–Наскальные изображения Армении в контексте

первобытного искусства…………………………………………………………………………………368

Лачинян А.С.–Понятие души и зарождения жизни в  народных             поверьях………………………………………………………………………………………………………..382

ПЕДАГОГИКА

Матевосян Э.С.–Особенности самосознания старшеклассников (на

примере учебных заведений РА)…………………………………………………………..389

Петросян М.И.–Влияние современных технологий на процесс обучения языкам…………………………………………………………………………………………………….396

РЕЦЕНЗИИ

Никогосян М.Н., Айрапетян С.Г.– Научный памятник Эдуарду Маркаряну……………………………………………………………………………………………..401

Мохаммад Рефаат аль-имам (Египет, г. Каир)–Из-вестный арабист и востоковед, основатель школы научной арабистики в Армении…………..407

Карапетян А.А.–Бархударян В. Б., Алексанян О. С., История армянских

колоний России…………………………………………………………………………………….410

НАШИ ЮБИЛЯРЫ

Казанджян Р.В.–Боец, гражданин, ученый (к 95-летию со   дня рождения академика НАН РА Геворка Гарибджаняна)…………………………………………….414

Манасян Д.М.–Николай Оганесян. Выдающийся ученый…………………..………417

Асатрян А.Г.–Выдающийся  исследователь  архитектуры  (к 80-летию со

дня рождения М. Асратяна)…………………………………………………………………….425

Марукян А.Ц.–Пройденный  путь  (к  80-летию  со  дня  рождения Н.

Саруханяна) …………………………………………………………………………………………….433

НАУЧНАЯ ХРОНИКА

Петросян А.Е.–Научная конференция международной ассоциации

сравнительной мифологии в Ереване…………………………………………………………..437

Сукиасян А.К.–XXXVI  конференция молодых научных сотрудников

Института истории НАН РА, посвященная 100-летию геноцида армян………439

CONTENTS

DEDICATED TO THE 70TH ANNIVERSARY OF VICTORY

IN THE GREAT PATRIOTIC WAR

K. Harutyunyan– The  Participation of the Armenian People in the Great

Patriotic War (1941-1945)………………………………………………………………………………..12

M. Tigranyan–70-year Silence……………………………………………………………………………24

A. Asatryan–The Great Patriotic War and the Armenian Composers………………34

M. Harutyunyan–The Theme of the Great Patriotic War in the Oeuvre of

Edvard Isabekyan……………………………………………………………………………………………..42

L. Artemyan–The Story of one Composition: “A Soldier’s Song” ………………………48

M.Kirakosyan–The Armenian Artists Perished in the Great Patriotic   War……………………………………………………………………………………………………………….54

HISTORY AND POLITICAL SCIENCE

S. Sargsyan–The Reflection of  Armenian Genocide on the   Pages of “Armenia”      (1885-1923)…………………………………………………………………………………………………….62

K. Khachatryan–The  Armenian Science’s Contribution to the                                 Military-industrial Sphere of the USSR during the First Post-war

Decades (1950-1960-ies)…………………………………………………………………………………..77

A. Hakobyan–The Formation of the Electorial System in Soviet Armenia in 1920-ies…………………………………………………………………………………………………………………..87

H. Harutyunyan–Nor  Bayazet Region during the February Revolt in 1921…….104

K. Avagyan–The Perspectives of Generation  Changes in the Diaspora……..…….….124

Kh. Stepanyan– The Policy of ”Military Communism” Applied in Soviet

Armenia by the Social-political Thought of  Armenian Diaspora (1920-1930 -ies)…………………………………………………………………………………………………………………138

H. Kharatyan, I. Kasatskaya–Records of Service of the Participant of the First World War by E. Vyshinski…………………………………………………………………………..146

H. Nazaryan–The Caucasus in the Field of Geostratetig Interests of

Germany …………………………………………………………………………………………………………151

V. Tunyan–The Activity  of  Kh. Lazarev  during the  Adrianople Campaign………………………………………………………………………………………………………164

S. Gevorgyan–The Activity of American  Missionaries in the Sphere of Education

of Western Armenia (1895-1914)………………………………………………………………….180

M. Ananyan–Diaspora in Modern Discussions…………………………………………………190

N. Yeranosyan–Arabic  Periodicals in Egypt on the Status  of the  Western

Armenians (1878-1896)……………………………………………………………………………………196

K. Melikyan–The Armenian  Church  in Dogmatic Discussions in  the IV-V Centuries………………………………………………………………………………………………………209

Z. Babukhanyan–The Armenian-Turkish Relations and the Contemporary

Turkish Mass media…………………………………………………………………………………….225

S. Vasilyan– Artsakh Movement as a  Result of the Reconstruction and  a new Political Thought …………………………………………………………………….233

V. Virabyan– The  Organization and the Activity of the  Intelligence Service

in  the Republic  of  Armenia (1918-1920)…………………………………………………..241

I. Avanesyan–The Participation of Women in the Self-defense  of  Northern

Artsakh  (1988-1991)………………………………………………………………………………….256

H. Khorikyan–Hellespontion Phrygia and the Great Phrygia in the

Satrapic Division System of Achaemenid  Persia…………………………………………266

L. Hayrapetova–To the Question  of  German Complicity in the

Armenian Genocide……………………………………………………………………………………….282

PHILOSOPHY AND LAW

G. Tananyan–Vatsyayana’.s  Kama  Sutra…………………………………………………….288

A. Ghamkochyan–Invalid Marriage and Divorce in Medieval Armenia……….301

PHILOLOGY

V.Petrosyan–E. Aghayan: the Theorist of Functional Phonology………………….308

G.Hakobyan–The Ecclesiastical-religious Terms in Armenian Translations

of A. Blok’s Poetry………………………………………………………………………………………322

CULTURE AND ART HISTORY

A. Petrosyan–Landscape as a World Outlook in G. Bashinjaghyan’s Art…………….333

D. Gharibyan–The National Costume as an Important Component of the

Cultural Heritage ……………………………………………………………………………………………346

ARCHAEOLOGY AND ETHNOGRAPHY

S. Vardanyan–The Folk  Heritage of Varanda in the Records of Yervand

Lalayan  and his  Gollectors -Gorrespondents…………………………………………………..356

K. Tokhatyan–The  Petroglyphs of Armenia in the Primitive Art Context…………………………………………………………………………………………………….368

A. Lachinyan–The Conception of Soul and Life Origin in Folk Beliefs….………..382

PEDAGOGY

E. Matevosyan–Features of Self-consciousnesness of Senior Pupils  (on  the Example

of the  Educational Institutions in the Republic of Armenia)…………………………….389

M. Petrosyan–The Impact of Modern Technologies on the Process  of

Language Learning………………………………………………………………………………………396

LITERARY REVIEWS

M.Nikoghossyan, S. Hayrapetyan–A Scientific  Monument  to Edward Margaryan……………………………………………………………………………………………….401

Muhammad Refaat Al-Imam (Egypt,Cairo)–Well   known  Arabist

and  Orientalist,   the   Founder of the Armenian Scientific Arabic School…………………………………………………………………………………………………..407

A.Karapetyan–Barkhudaryan V., Alexanyan H., The History of  Armenian

Comminities in Russia ……………………………………………………………………………….410

OUR JUBILEES

R. Kazanchyan– Fighter, Citizen, Scientist (on the 95th Birth  Anniversary

of  NAS  RA  Academician Gevork  Gharibjanyan)………..………..………..414

D. Manasyan–Nikolay Hovhannisyan: a Distinguished Scientist…………………417

A. Asatryan–Well known Researcher of Architecture (on the 80th   Birth

Anniversary  of M. Hasratyan)…………………………………………………………………….425

A. Marukyan – His Way (On Norair Saroukhanyan’s 80th Birth  Anniversary)………………………………………………………………………………………….433

SCIENTIFIC CHRONOLOGY

A.Petrosyan–The Conference of International Association of Copmarative

Mythology in  Yerevan……………………………………………………………………………..437

H. Sukiasyan–XXXVI Young Scientists’ Convention of the Institute of History

of NAS  RA Dedicated to  the 100  Anniversary of Armenian Genocide………………………………………………………………………………………………..439

Համակարգչային  ձևավորումը և  էջադրումը՝  Արմինե  Պետրոսյան

Êîìïüþòåðíûé äèçàéí è ïàãèíàöèÿ –Àðìèíå Ïåòðîñÿí

Հրատ. պատվեր N 610

Ստորագրված է տպագրության 20.VIII. 2015 թ.:

Տպագրական 27.75 մամուլ: Տպաքանակը՝ 200:

ՀՀ ԳԱԱ տպարան, Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24:

Խմբագրության հասցեն՝  0019, Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պող. 24 գ:

Հեռ.՝ 564180, 581902:

Ïîäïèñàíî ê ïå÷àòè 20.VIII. 2015 ã.

27.75 ïå÷àòíûõ ëèñòîâ. Òèðàæ – 200. Òèïîãðàôèÿ ÍÀÍ ÐÀ,

Åðåâàí, ïð. Ìàðøàëà Áàãðàìÿíà 24.

Àäðåñ ðåäàêöèè: 0019, Åðåâàí, ïð. Ìàðøàëà Áàãðàìÿíà 24ã

Òåë. 564180, 581902

Հանդեսի պաշտոնական կայքէջը` http://lraber.sci.am

Հանդեսի էլեկտրոնային հասցեն` lraber@sci.am

Официальный сайт журнала: http://lraber.sci.am

Электронная почта журнала: lraber@sci.am