ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ  ԵՎ  ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ՄԱՍՆԱՎՈՐ  ՀԱՏՎԱԾՈՒՄ   ԿԱՇԱՌԱԿԵՐՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՐՑԻ  ՇՈՒՐՋ

ԱՅՎԱԶՅԱՆ   Ա. Ժ.

ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ քր. օր.) 200-րդ հոդվածը վերաբերում է առևտրային կաշառքին և շարադրված է հետևյալ բովանդակությամբ. առևտրային կամ այլ կազմակերպության ծառայողին, արբիտրին, այդ թվում՝ օտարերկրյա պետության՝ արբիտրաժի մասին օրենսդրությանը համապատասխան՝ գործառույթներ իրականացնող արբիտրին, աուդիտորին կամ փաստաբանին կաշառք տալը, այսինքն՝ ապօրինաբար այդ անձանց անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նրանց կամ այլ անձի համար դրամ, գույք, գույքի    նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն խոստանալը կամ առաջարկելը կամ տրամադրելը՝ կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձի օգտին գործողություններ կատարելու կամ չկատարելու համար:

Նշված հանցագործության անմիջական օբյեկտը առևտրային կամ այլ կազմակերպությունների օրինական գործունեության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են: Հանցագործության առարկա կարող է լինել ինչպես գույքը (թե՛ շրջանառության մեջ գտնվող և թե՛ շրջանառությունից հանված), այնպես էլ գույքային իրավունքը, գույքային բնույթի ծառայու-թյունները, որևէ այլ առավելություն: 200-րդ հոդվածը պատաս-խանատվություն է նախատեսում ինչպես առևտրային կաշառք տալու (1-ին և 2-րդ մասեր), այնպես էլ ստանալու (3-րդ և 4-րդ մասեր) համար: Նշված հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հան-ցագործության օբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է հետևյալ գործողություններով. առևտրային կամ այլ կազմակերպության ծառայողին, արբիտրին, այդ թվում՝ օտարերկրյա պետության արբիտրաժի մասին օրենսդրությանը համապատասխան գործառույթներ իրականացնող արբիտրին, աուդիտորին կամ փաստաբանին անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նրանց կամ այլ անձի համար դրամ, գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն խոստանալը կամ առաջարկելը կամ տրամադրելը՝ կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձի օգտին գործողություններ կատարելու կամ չկատարելու համար: Ընդ որում, արարքի որակման համար նշանակություն չունի, թե կաշառքը երբ է տրվել՝ համապատասխան գործողություն (անգործություն) կատարելուց առաջ, թե հետո: Սակայն վերջին դեպքում անհրաժեշտ է, որ այդպիսի գործողություն (անգործություն) կատարելուն նախորդի կաշառքի վերաբերյալ կաշառատուի և կաշառք ստացողի նախնական պայմանավորվածությունը: Արարքի որակման համար նշանակություն չունի նաև, թե կաշառքը տրվել է անմիջականորեն,   թե նրանց գիտությամբ և համաձայնությամբ` մեկ այլ անձի: Առևտրային կաշառք տրամադրելն ավարտված է համարվում կաշառքի առարկան համապատասխան ծառայողի, արբիտրի, աուդիտորի, փաստաբանի կամ նրանց գիտությամբ ու համաձայնությամբ այլ անձի կողմից ընդունվելու պահից: Ինչ վերաբերում է առևտրային կաշառք խոստանալուն կամ առաջարկելուն, ապա այս դեպքերում հանցագործությունն ավարտված է համարվում խոստանալու կամ առաջարկելու պահից` անկախ նրանից, թե դրա մասին համաձայնություն կայացվել է, թե ոչ: Մենք կարծում ենք, որ առևտրային կաշառք զուտ խոստանալու կամ առաջարկելու պահից հանցագործությունն ավարտված համարելը այդքան էլ չի բխում քրեական օրենսդրության հիմնարար սկզբունքներից մեկի՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահանջներից: Մասնավորապես, քր. օր.-ի 10-րդ հոդվածը, ամրագրելով այդ սկզբունքը, սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգա-մանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավա-րար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար: Տվյալ պարագայում, սույն հանցագործության առարկան արդեն իսկ «հասցեատիրոջը» փոխանցված լինելն ու զուտ դրա խոստանալը կամ առաջարկելը քրեական պատասխանատվության առումով նույն հարթությունում դիտելը, մեղմ ասած, արդար չէ` առավել ևս գրականության մեջ նշված հանգամանքում, այն է՝ անկախ նրանից, թե դրա մասին համաձայնություն կողմերի միջև, ի վերջո, կայացվե՞լ է, թե՞ ոչ: Կարծում ենք, որ հանցագործության առարկայի խոստանալը կամ առաջարկելը, եթե այն բացահայտվել է տվյալ փուլում, ապա այդ արարքը, ըստ էության, կաշառք տրամադրելու նախապատրաստություն է և պետք է հանգեցնի ավելի մեղմ պատժի, քան կաշառքի բուն տրամադրումը: Սակայն հաշվի առնելով, որ առևտրային կաշառք տալը դասվում է ոչ մեծ ծանրության  հանցագործությունների շարքին, ապա դրա նախապատրաստությունը քրեորեն պատժելի չէ: Բացի այդ, Կոռուպցիայի մասին քրեական իրավունքի 1999 թ. կոնվենցիան[1] և ՄԱԿ-ի՝ Կոռուպցիայի դեմ 2003 թ. կոնվենցիան[2] նախատեսում են, որ կաշառք խոստանալն ու առաջարկելը, որպես ինքնուրույն կոռուպցիոն հանցագործություններ, պետք է առանձին քրեականացվեն և ոչ թե հանդիսանան կաշառք տրամադրելու նախապատրաստություն: Ուստի, ելնելով վերոգրյալից, կարծում և առաջարկում ենք, որ հանցագործության առարկայի խոստանալը կամ առաջարկելը, եթե այն բացահայտվել է տվյալ փուլում, ապա պետք է նախատեսվի որպես առանձին հանցագործություն՝ քր. օր.-ի 200.1-ին հոդվածով, ավելի մեղմ պատիժ սահմանելով: Այսպիսի մոտեցումը մի կողմից չի հակասի կոնվենցիոնալ դրույթներին, մյուս կողմից թույլ  կտա օրենսդրական մակարդակում կենսագործել արդարության սկըզ-բունքի պահանջները: Այս դեպքում միայն պատիժ կիրառելիս կապահովվի նաև քր. օր.-ի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակներից մեկի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման իրագործումը:

Քր. օր.-ի 200-րդ հոդվածի 3-րդ մասը պատասխանատվություն է սահմանում նույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի հակառակ վիճակի համար: Առևտրային կամ այլ կազմակերպության ծառայողի հասկացությունը սահմանված է քր. օր.-ի 200-րդ հոդվածի 5-րդ մասով: Նման ծառայող է այն անձը, որը մշտապես, ժամանակավորապես կամ հատուկ լիազորությամբ իրականացնում է կարգադրիչ կամ այլ կառավարչական գործառույթներ կամ զբաղեցնում է ցանկացած այլ պաշտոն առևտրային կազմակերպություններում՝ անկախ սեփականության ձևից, ինչպես նաև պե-տական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններ, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների հիմնարկներ չհա-մարվող ոչ առևտրային կազմակերպություններում: Նշված հոդվածի նույն 5-րդ մասը միաժամանակ նախատեսում է նաև այն պայմանները, որոնց առկայության դեպքում առևտրային կաշառք տվող անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից: Մասնավորապես, առևտրային կաշառք տվող անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե տեղի է ունեցել կաշառքի շորթում, և այդ անձը մինչև կաշառք տալու մասին քրեական հետապնդման մարմիններին հայտնի դառնալը, բայց հանցանքի կատարումից հետո՝ ոչ ուշ, քան եռօրյա ժամկետում, այդ մասին կամովին հայտնել է քրեական հետապնդման մարմիններին և աջակցել հանցագործությունը բացահայտելուն: Կարծում ենք,    որ քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու համար նման ժամկետ սահմանելն այդքան էլ ճիշտ և ռացիոնալ չէ, քանզի գործնականում հնարավոր են դեպքեր, երբ անձն ուղղակի առաջացած ֆիզիկական կամ տեխնիկական խնդիրներով պայմանավորված՝ չկարողանա սահմանված ժամկետում հասցնել և կատար-վածի մասին հայտնել քրեական հետապնդման մարմիններին: Բացի այդ, հնարավոր են նաև դեպքեր, երբ հանցագործության մասին իրենք՝ քրեական հետապնդման մարմնի աշխատակիցները, տեղեկացվեն և վարույթ իրականացնեն դեպքից բավական ուշ ժամանակահատվածում: Տվյալ դեպքում, եթե վարույթն իրականացնող մարմինը ոչ մի տվյալ և ապացույց չունի հանցագործությունը բացահայտելու և մեղավորներին հայտնաբերելու համար, ապա որքանով ճիշտ ու արդարացի կլինի կաշառք տվող անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելն ու նրա նկատմամբ այս խրախուսական նորմը չկիրառելը, եթե նա հենց այդ ժամանակա-ընթացքում որոշի ներկայանալ և տեղի ունեցածի վերաբերյալ հայտնել քրեական հետապնդման մարմիններին: «Քրեական հետապնդման մարմինների» մասով ևս հայտնենք մեր մտահոգությունը: Կարծում ենք, որ նման խոստովանությունը բավարար պետք է համարվի ոչ միայն քրեական հետապնդման մարմիններին հայտնելու դեպքում, այլև ցանկացած այլ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմին հայտնելով (օրինակ՝ գյուղական համայնքի ղեկավարին), միայն թե անձը գործի գիտակցված, որ նա այդ անում է հանցագործության մասին ուղղակի հայտնելու և այն բացահայտված լինելու նպատակով, այլ ոչ թե միամտաբար: Կարծում ենք, որ օրենսդիրը, խրախուսական նորմ սահմանելով հանդերձ, միաժամանակ չափազանց խիստ ու շատ պահանջներ է դնում այն առումով, որ նշված խրախուսական նորմը կաշառք տված անձի նկատմամբ կիրառելու համար անհրաժեշտ է, որ միանգամից ու միաժամանակ առկա լինեն այդ նորմով ամրագրված մի շարք պարտադիր պայմաններ: Այստեղ տեղին հարց է առաջանում. ինչպես վարվել այն դեպքում, երբ, օրինակ, կաշառք տված անձը համապատասխան պահանջված ժամկետում կամովին հայտնել է այդ մասին քրեական հետապնդման մարմիններին` մինչև նրանց կողմից այդ դեպքի մասին տեղեկանալը, այնուհետև աջակցել է հանցագործության բացահայտմանը, սակայն, այդուհանդերձ, կաշառքի շորթում տեղի չի ունեցել: Կարծում ենք, որ նշված հանցագործությունների բացահայտման շահերից ելնելով՝ օրենսդիրը որոշ չափով պետք է վերանայի ու մեղմի իր պահանջած պայմանները: Նման օրենսդրական կարգավորումը, մեղմ ասած, չի բխում կոռուպցիայի կանխարգելման խնդիրներից: Այսպես, եթե առևտրային ծառայողը չի շորթել կաշառքը,  և կաշառք տվողն ինքն է իր նա-խաձեռնությամբ տվել կամ առաջարկել, ապա առևտրային ծառայողը կարող է «հանգիստ խղճով» վերցնել կաշառքը՝ լավ հասկանալով, որ կաշառք տվողը չունի քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու հնարավորություն, ուստի   և այդ մասին չի հայտնի իրավասու մարմիններին:

Քննարկվող հանցագործության առումով ՌԴ օրենսդիր մարմինն այլ կառուցվածքային մոտեցում է ցուցաբերել: ՌԴ քր. օր.-ում առկա է առանձին` 23-րդ գլուխը, որը վերաբերում է առևտրային և այլ կազմակերպությունների ծառայության շահերի դեմ ուղղված հանցագործություններին: ՌԴ քր. օր.-ում առևտրային կաշառքը, ի տարբերություն մեր հայրենական օրենսդրության, ընդգրկված է  ոչ թե տնտեսական գործունեության, այլ հենց նշված շահերի        դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքում (հոդված 204)[3]: Դիսպոզիցիայի առումով ռուսական տարբերակը գրեթե նույնն է, սակայն այստեղ, որպես օբյեկտիվ կողմի դրսևորման տարբերակներ, բացակայում են հանցագործության առարկան խոստանալու կամ առաջարկելու հանգամանքները, որը, մեր կարծիքով, արդար մոտեցում է: Տարբերություն կա նաև խրախուսական նորմի առումով: Նշված հոդվածով ամրագրվում է, որ առևտրային կաշառք տվող անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե ակտիվորեն նպաստել է հանցագործության բացահայտմանը և (կամ) դրա քննությանը, կամ իր նկատմամբ տեղի է ունեցել կաշառքի շորթում, կամ այդ անձն ինքնակամ կաշառքի մասին հայտնել է քրեական գործ հարուցելու իրավասություն ունեցող մարմնին: Ինչպես տեսնում ենք, ՌԴ քր. օր.-ը չի պահանջում, որ միանգամից ու միաժամանակ առկա լինեն այդ խրախուսական նորմով ամրագրված բոլոր պայմանները: Բացի այդ, նախատեսված չէ նաև եռօրյա կամ այլ որևէ ժամկետ: Սակայն այստեղ էլ տարակուսանք կարելի է հայտնել այն առումով, որ ոչ բոլորը, եթե ոչ մեծամասնությունը, կարող են տեղեկացված լինել, թե պետական որ մարմինն է իրավասու առևտրային կաշառքի վերաբերյալ հարուցելու քրեական գործ:

Լատվիայի քր. օր.-ի 199-րդ հոդվածը[4] և Բելառուսի քր. օր.-ի 252-րդ հոդվածը[5] քննարկվող հանցագործության հետ կապված որևէ խրախուսական նորմ չեն նախատեսում:

ՀՀ քր. օր.-ի 201-րդ հոդվածը վերաբերում է արհեստավարժ մարզամրցումների և հանդիսադիր առևտրային մրցույթների մաս-նակիցներին ու կազմակերպիչներին կաշառելուն և շարադրված է հետևյալ բովանդակությամբ. մարզիկներին, մրցավարներին, մարզիչներին, թիմերի ղեկավարներին կամ արհեստավարժ մարզամրցումների մյուս մասնակիցներին ու կազմակերպիչներին, ինչպես նաև հանդիսավոր առևտրային մրցույթների կազմակերպիչներին ու մրցանակաբաշխային հանձնաժողովի անդամներին կաշառք տալը, այսինքն՝ ապօրինաբար այդ անձանց անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նրանց կամ որևէ այլ անձի համար դրամ, գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն խոստանալը կամ առաջարկելը կամ տրամադրելը՝ այդ մրցումների կամ մրցույթների արդյունքների վրա ազդելու նպատակով: Տվյալ հանցագործությունը առևտրային կաշառքի հատուկ տարատեսակ է. իրավամբ կարելի է ասել, որ այն համարվում է առևտրային կա-շառքի դրսևորման ձևերից մեկը, ուստի, մեր կարծիքով, աննպատակահարմար է «առավելություն տալ» և առանձին հոդվածային կարգով անդրադառնալ առևտրային կաշառքի այս կամ այն կոնկրետ դրսևորման ձևին, քանի որ նույնկերպ ու  նույն տրամաբանությամբ կարելի է քր. օր.-ի տարբեր հոդվածներով ամրագրված մի շարք այլ հանցագործություններ ևս տրոհել դրանց առանձին դրսևորման տարբերակներով ու այդպես քր. օր.-ը ծանրաբեռնել նմանատիպ «երկրորդական, ածանցյալ» հոդվածներով` թերևս դրանց ինքնուրույնությունն ընդգծելու նպատակով դիսպոզի-   ցիայում առանձին ինչ-որ հատկանիշ ներառելով: Ինչևէ, ամեն դեպքում օրենսդիր մարմինը քր.  օր.-ի 201-րդ հոդվածով նախատեսել է այն, որի հետ կապված՝ մեր մի շարք դիտարկումները նույնն են, ինչ առևտրային կաշառքի դեպքում: Նման հանցակազմերի գոյությունը, մեր կարծիքով, քր. օր.-ում ստեղծում է քրեաիրավական նորմերի արհեստական  մրցակցություն և հարուցում արարքի որակման քրեաիրավական խնդիրներ:

Հանցագործության անմիջական օբյեկտը արհեստավարժ մարզամրցումների և հանդիսադիր առևտրային մրցույթների (գեղեցկության մրցույթների, կինոյի կամ երգի փառատոների և այլն) անցկացման սահմանված կարգի ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են: Մրցումները արհեստավարժ  (պրոֆեսիոնալ) են միայն այն դեպքում, երբ դրանք սահմանված կարգով անցկացնում են համապատասխան մարզական կազմակերպությունները և նախապես հայտարարվում են որպես այդպիսիք: Սպորտը համարվում է արհեստավարժ, եթե դրանով զբաղվողի համար այն աշխատանքային գործունեություն է և եկամտի հիմնական աղբյուր: Առևտրային են հանդիսադիր այն մրցույթները, որոնք կազմակերպվում և անցկացվում են որոշակի եկամուտներ ստանալու համար: Սույն հանցագործության առարկան նյութական արժեքներն են, գույքային բնույթի ծառայությունները կամ որևէ այլ առավելություն:

Հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է մարզիկներին, մրցավարներին, մարզիչներին, թիմերի ղեկավարներին, կազմակերպիչներին և արհեստավարժ մարզամրցումների մյուս մասնակիցներին, ինչպես նաև հանդիսավոր առևտրային մրցույթների կազմակերպիչներին և մրցանակաբաշխային հանձնաժողովի անդամներին կաշառելով (կաշառք տալով), այսինքն` դրամ, գույք, գույքի նկատմամբ իրա-վունք, արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն խոստանալով, առաջարկելով կամ տրամադրելով, որը կատարվում է այդ մրցումների կամ մրցույթների արդյունքների վրա ազդելու նպատակով: Հատկանշական է, որ սույն հոդվածի վերնագրում օրենսդիրը նշել է «հանդիսադիր առևտրային մրցույթներ», իսկ հոդվածի դիսպոզիցիայում` «հանդիսավոր առևտրային մրցույթներ» բառերը: Կարծում ենք, որ անհամապատասխանությունը պետք է շտկվի: Ընդ որում, մեր կարծիքով վերնագրում նշված «հանդիսադիր» բառը պետք է փոխարինվի «հանդիսավոր» բառով, քանի որ հանդիսադիր նշանակում է հանդեսի կազմակերպիչ, հանդեսը կառավարող, իսկ հանդիսավոր՝ հանդեսով կատարվող, հանդեսին հատուկ, նշանավոր, մեծաշուք[6], ուստի քերականական, իմաստային և տրամաբանական տեսանկյուններից պետք է արձանագրել, որ այստեղ ճիշտ տարբերակը հենց «հանդիսավոր» բառն է:

Նշված հանցագործությունն ավարտված է համարվում նշված սուբյեկտներին կաշառք խոստանալու, առաջարկելու կամ տրամադրելու պահից: Ընդ որում, արարքի որակման համար նշանակություն չունի, թե կաշառքը տրվել է նախապես, թե որոշակի պայմանավորվածությունը կատարելուց հետո: Կարևորն այն է, որ այն տրվել է դիսպոզիցիայում նշված նպատակով: Բայց այս դեպքում ևս կաշառք խոստանալու կամ առաջարկելու մասով հանցանքն ավարտված համարվելու վերաբերյալ մենք ունենք նույն մտահոգությունը, ինչ բուն առևտրային կաշառքի դեպքում:

Գրականության մեջ կարծիք է արտահայտված առ այն,  որ այն դեպքում, երբ մարզիկը, մրցավարը, մարզիչը, թիմի ղեկավարը, արհեստավարժ մարզամրցումների կազմակերպիչը, մյուս մասնակիցները կամ հանդիսավոր առևտրային մրցույթի կազմակերպիչը կամ մրցանակաբաշխային հանձնաժողովի անդամը հրաժարվում են ընդունել տրված կաշառքը կամ համաձայնության չեն գալիս, ապա կաշառատուի արարքը պետք է որակվի որպես հանցափորձ: Այս առումով մեր մտահոգությունը պետք է հայտնենք հետևյալ տեսանկյունից. քր. օր-ի 201-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում, որպես ձևական հանցակազմ, օբյեկտիվ կողմի այլընտրանքային դրսևորումների մեջ շատ պարզ ու իմպերատիվ նշված է նաև կաշառքի առարկան խոստանալը կամ առաջարկելը` առանց որևէ արդյունք կամ հետևանք մատնանշելու: Դա նշանակում է, որ կաշառքի առարկան խոստանալու կամ առաջարկելու պահից հանցանքն արդեն իսկ ավարտված է համարվում, և այստեղ այլևս էական չէ կողմերի համաձայնության գալը կամ չգալը: Իրավամբ քր. օր.-ի 200-րդ և 201-րդ հոդվածների իմաստով համաձայնության չգալու պարագայում խոստանալու կամ առաջարկելու դեպքերը արդարացիորեն իրոք պետք է համարել որպես տվյալ հանցագործությունների փորձ, սակայն, ինչպես ասում են, ունենք այն, ինչ ունենք և որպեսզի, ի վերջո, օրինական համարվի մեր առաջարկած տեսակետը, անհրաժեշտ է նախ համապատասխան օրենսդրական ձևափոխում մտցնել  ՀՀ քր. օր.-ի 200-րդ և 201-րդ հոդվածների դիսպոզիցիաներում` օբյեկտիվ կողմի այլընտրանքային դրսևորման տարբերակներից հանելով «խոստանալ կամ առա-ջարկել» արտահայտությունները և դրանք, ինչպես արդեն նշվեց, նախատեսել առանձին հանցակազմի տեսքով՝ սահմանելով ավելի մեղմ պատիժ:

Համապատասխան վարձատրություններ խոստանալը կամ դրանք տալը քրեորեն հետապնդելի չի համարվում, եթե դա արվում է հիշյալ անձանց լավ աշխատանքը պարզապես օբյեկտիվորեն, առանց որևէ խարդավանքի, բնականոն ձևով խթանելու և խրախուսելու նպատակով: Քր. օր.-ի 201-րդ հոդվածի 3-րդ մասը պատասխանատվություն է սահմանում նույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի հակառակ վիճակի համար, որտեղ կրկին մեր նույն դիտարկումներն ենք ներկայացնում:

Եվ քանի որ այս հանցագործությունը համարվում է առևտրային կաշառքի յուրօրինակ դրսևորում, ապա զարմանալի է, որ օրենսդիրն այստեղ չի ամրագրում խրախուսական նորմ այն անձանց համար, ովքեր կամովին կհայտնեն վերոհիշյալ սուբյեկտներին կաշառք տալու մասին:

ՌԴ քր. օր.-ի 184-րդ հոդվածի 1-ին մասի դիսպոզիցիայում, ինչպես որ մենք ենք բարձրաձայնում, հանցակազմի օբյեկտիվ կողմում չկան «խոստանալ կամ առաջարկել» արտահայտությունները: Հոդվածի 3-րդ մասը, որպես հանցագործության հակառակ վիճակ, առանձին կարգով է ամրագրում մարզիկների կաշառք ստանալը, իսկ հոդվածի 4-րդ մասում նշված են մյուս հատուկ սուբյեկտները: Հատուկ սուբյեկտների դեպքում ևս բացակայում են «խոստանալ կամ առաջարկել» արտահայտությունները: Ի տարբերություն հայրենական օրենսդրության՝ ՌԴ քր. օր-ի 184-րդ հոդվածի 4-րդ մասով կաշառք տվող անձի համար խրախուսական նորմը նախատեսված է:

Քննարկվող հանցագործության առումով բավական «համեստ» մոտեցում է ցուցաբերված Բելառուսի քր. օր-ում: Մասնավորապես, 253-րդ հոդվածի 1-ին մասը քրեական պատասխանատվություն է նախատեսում միայն վերոհիշյալ հատուկ սուբյեկտների կաշառք ստանալու համար, իսկ 2-րդ մասը, որպես ծանրացուցիչ հանգամանք, նախատեսում է միայն հանցանքը կրկին կատարելը: Այսինքն՝ խոսք չկա ո՛չ հատուկ սուբյեկտներին կաշառք տալու և ո՛չ էլ խրախուսական նորմի մասին: Հատկանշական է, որ այստեղ ևս բացակայում են «խոստանալ կամ առաջարկել» արտահայտությունները:

Կարծում ենք, որ հոդվածում ներկայացված առաջարկությունների կենսագործումը կապահովի արդարության սկզբունքի իրացումը, կպարզեցնի նշված արարքների որակման գործընթացը և, վերջին հաշվով, կնպաստի մասնավոր հատվածում կոռուպցիայի կանխարգելման իրավական հիմքերի կատարելագործմանը:

К ВОПРОСУ О КОРРУПЦИИ В ЧАСТНОМ СЕКТОРЕ

АЙВАЗЯН А. Ж.

Резюме

С целью обеспечения требований одного из основополагающих принципов уголовного законодательства – принципа индивидуализации справедливости и ответственности–предлагается внести изменения в диспозиции преступлений, связанных с коррупцией участников и организаторов профессиональных спортивных соревнований и показательных коммерческих конкурсов (УК статья 201). При этом аргументируется необходимость устранения статьи 201 УК. Следует также переформулировать поощрительную норму, предусмотренную 200-й статьей УК. Сравнительный анализ законодательства иностранных государств выявляет различия в законодательном закреплении тех или иных норм.

ON THE ISSUE  OF BRIBERY   IN THE  PRIVATE SECTOR

A. AYVAZYAN

Abstract

To meet the requirements of one of the fundamental principles of the criminal legislation, i.e. the principle of individualization of justice and accountability, it is suggested that amendments should be introduced into the disposition of crimes related to corruption, professional sports competition participants and organisers, as well as those of  commercial expositions (Article 201 of the Criminal Code). At the same time, the paper argues the necessity of the elimination of article 201 of the Criminal Code.  The encouraging norm foreseen by article 200 of the Criminal Code should also be reformulated. The  comparative analysis of the legislation of the foreign states reveals differences in the legislative consolidation of respective  norms.

Заметки

[←1]

Տե՛ս Եվրոպայի Խորհրդի 1999 թ. հունվարի 27-ի «Կոռուպցիայի մասին քրեական իրավունքի» կոնվենցիայի 7-րդ և 8-րդ հոդվածները:

[←2]

Տե՛ս ՄԱԿ-ի՝ 2003 թ. Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի 21-րդ հոդվածը:

[←3]

Տե՛ս  http://base.garant.ru/10108000/

[←4]

Տե՛ս  http://law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1243424

[←5]

Տե՛ս http://etalonline.by/?type=text&regnum=HK9900275#load_text_none_1_

[←6]

Տե՛ս Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, հ. III,  Ե., 1974, էջ 293: