31. M. Aberyan-75
Author: Customer
Date: 0101-01-01 00:00:00+00:00
Publisher: Reanimator Extreme Edition

Մ. ԱԲԵՂՅԱՆԻ ԱՆՎԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏԻ

75-ԱՄՅԱ ՀՈԲԵԼՅԱՆԸ

Գիտությունների ակադեմիայի հայկական մասնաճյուղի (Արմֆան) կազմում 1943 թ. ստեղծված Գրականության ինստիտուտը, որը 1944 թ. կրում է ականավոր հայագետ Մ. Աբեղյանի անունը, բոլորեց իր հիմնադրման 75-ամյակը: Հոբելյանը հանդիսավորությամբ նշվեց նոյեմբերի 30-ին ինստիտուտում, ուր շարունակում է թևածել Աբեղյանի շունչը, և ուր մեծ գիտնականի բազմահատոր գրքերը շարունակում են նորանոր հետազոտությունների ճանապարհներ մատնանշել:

Իր շնորհավորական խոսքում ինստիտուտի տնօրեն, բ. գ. դ. Վարդան Դևրիկյանը ներկայացրեց ինստիտուտի անցած ճանապարհը, կատարվող աշխատանքները հայ գրականության պատմության ուսումնասիրության, հայ դասականների ստեղծագործությունների գիտական հրատարակությունների, գրականության տեսական խնդիրների լուսաբանման, արտասահմանյան գրականության և գրական կապերի հետազոտությունների բնագավառում: Կարևորվեց Հովհ. Թումանյանի թանգարանի հետ համագործակցությամբ Թումանյանի երկերի 10 հատորյակի վերախմբագրված վերահրատարակության լույսընծայումը: Արդեն տպագրվել են առաջին երկու հատորները: Ինստիտուտը շարունակում է հրատարակել Ավ. Իսահակյանի երկերը, սկսվել են Ն. Աղբալյանի երկերի հատորների և “Հայ գրականության միջազգային կապերը” խորագրով եռահատոր հանրագիտարանի կազմման աշխատանքները: Մխիթարյան միաբանության հետ 2019 թ. ընթացքում կիրականացվի Ղևոնդ Ալիշանի նամակների համատեղ հրատարակությունը, բնականաբար, մի շարք միջոցառումներ կնվիրվեն Հովհ. Թումանյանի հոբելյանին:

Հանդիսությունը սկսվեց Նաթան արքեպիսկոպոս Հովհաննիսյանի օրհնության խոսքով: Սրբազան հայրը ներկայացրեց Ն. Ս. Օ. Տ. Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի օրհնության և շնորհավորանքի խոսքը, որում ի մասնավորի ասվում է. “Այսօր գնահատանքով ենք անդրադառնում, որ Ազգային Ակադեմիայի հաստատման օրից Գրականության ինստիտուտը համախմբել է գրական աշխարհի նվիրյալներին, ովքեր իրենց անխոնջ աշխատանքով, գիտական նախանձախնդրությամբ մեծ ավանդ են բերել հայագիտության զարգացմանը: Այս տարիներին, որոնք մեր մշակույթի նոր զարթոնքի շրջանն են եղել, Գրականության ինստիտուտն անցել է գործունեության բազմակողմ ու արգասավոր ուղի: Ինստիտուտի աշխատակիցների ջանադիր ու ներշնչված աշխատանքով հրատարակվել են հայ գրականության նշանավոր գործեր, գրականության պատմությանը և զարգացմանը նվիրված գրքեր”:

Ինստիտուտի հոբելյանական 75-ամյակի առիթով շնորհավորական ուղերձ էր հղել ՀՀ կրթության և գիտության նախարարի պաշտոնակատար Ա. Հարությունյանը: Ուղերձում նշվում է. “Գործունեության տարիներին Գրականության ինստիտուտը կարողացել է իրականացնել իր առաքելությունը՝ հաղթահարելով գաղափարախոսական արգելքները և իրականացնելով հասարակությանը ազգային և համամարդկային արժեքներին հաղորդակից դարձնելու կարևոր գործառույթը”:

Հայրենիքին և Սփյուռքին մատուցած ծառայությունների, Հայաստան–Սփյուռք գործակցության զարգացման, հայապահպանության գործում ունեցած նշանակալի ավանդի համար ինստիտուտը պարգևատրվեց Սփյուռքի նախարարության Ոսկե հուշամեդալով, որը հանդիսավորությամբ հանձնեց փոխնախարար Դավիթ Սարգսյանը: Սփյուռքի նախարարի պաշտոնակատար Մ. Հայրապետյանի հղած ուղերձում կարևորվում էր այն հանգամանքը, որ ինստիտուտում գործում է Սփյուռքի բաժին, և աշխատանքներ են տարվում ոլորտային ամենատարբեր հարցերի ուսումնասիրության ուղղությամբ: Որպես ազգային մշակույթի արտահայտիչ՝ այն իրականացնում է նաև հայապահպանությանն ուղղված կարևորագույն գործառույթ, որի դերակատարությունը մեծ է հատկապես Հայրենիք–Սփյուռք մշակութային գործակցության համատեքստում:

Ինստիտուտի մի շարք աշխատակիցներ պարգևատրվեցին ՀՀ ԳԱԱ նախագահության, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության գիտության պետական կոմիտեի կողմից: Բ. գ. դ., պրոֆ. Վլադիմիր Կիրակոսյանին շնորհվեց Գիտության պետական կոմիտեի Ոսկե մեդալ, որը հանձնեց և ինստիտուտին ուղղված ողջույնի խոսք ասաց կոմիտեի նախագահի տեղակալ Վարդան Սահակյանը, նշելով, որ պետությունը խիստ կարևորում է հայագիտության ոլորտում իրականացվող աշխատանքները, և այս առումով մեծ է Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի դերն ու նշանակությունը:

Բ. գ. դ., պրոֆ. Ավետիք Իսահակյանը պարգևատրվեց Երևանի քաղաքապետի Ոսկե մեդալով: Այն հանձնեց Երևանի քաղաքապետի առաջին տեղակալ Հրաչյա Սարգսյանը: Բ. գ. դ., պրոֆ. Զավեն Ավետիսյանը և բ. գ. դ., պրոֆ. Հենրիկ Էդոյանը պարգևատրվեցին Գրականության ինստիտուտի Մ. Աբեղյանի անվան հուշամեդալով:

Հուզիչ էր Մ. Աբեղյանի թոռնուհու, ինստիտուտի ավագագույն աշխատակիցներից, բ. գ. թ. Հասմիկ Աբեղյանի հղած ողջույնի խոսքը, ով այս հաստատությունում աշխատում է 1960 թվականից: Ինստիտուտի աշխատակիցների համար որպես պատգամ հնչեցին նրա հետևյալ խոսքերը. “Ողջունելով Ձեզ, որպես Աբեղյանի տոհմի ժառանգ, ուզում եմ բոլորիդ դիմել մի խնդրանքով, հավատարիմ մնացեք Մ. Աբեղյանի թողած ավանդույթներին, պահեք ինստիտուտը ամուր, շատ ամուր և լիարժեք, որպեսզի այն լինի այնպիսին, ինչպիսին կուզենար տեսնել իմ պապը՝ Մ. Աբեղյանը”:

Հայաստանի գրողների միության կողմից շնորհավորական խոսք ասաց միության նախագահ Էդվարդ Միլիտոնյանը՝ նշելով, որ Հայրենական մեծ պատերազմի դժվարին տարիներին հիմնադրված ինստիտուտի բարձր անունն ու վարկը տասնամյակներ շարունակ ձեռք է բերվել հայրենի գիտության բազմաթիվ նշանավոր դեմքերի ջանադիր գործունեության շնորհիվ: Նա գիտական հետազոտական նոր նվաճումներ մաղթեց Գրողների միության հետ մշտապես համագործակցող ինստիտուտին՝ ի փառս հայ գրականագիտական մտքի հետագա առաջընթացի:

Տասնամյակներ շարունակ սերտ համագործակցություն է ծավալվել նաև Երևանի պետական համալսարանի հետ: Համալսարանի ռեկտոր, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Արամ Սիմոնյանի ողջույնի խոսքում, որը ներկայացրեց բ. գ. դ., պրոֆ., հայ գրականության ամբիոնի վարիչ Սամվել Մուրադյանը, արժևորվում են հայագիտությանն ու մեր ժողովրդի մտավոր զարգացմանն ու միջազգային հեղինակության վերընթացին նպաստած ձեռքբերումները: Ուղերձում նշվում է, որ իր ճանաչված գիտնականների աշխատություններով, գրողների երկերի լիակատար ժողովածուների գիտական հրատարակություններով ինստիտուտը գիտական մեծ հեղինակություն ունի միջազգային ասպարեզում:

Էդ. Ջրբաշյանից հետո ինստիտուտի տնօրենի պաշտոնը ստանձնած բ. գ. դ., պրոֆ. Ազատ Եղիազարյանը ետադարձ հայացք նետեց ինստիտուտի 75-ամյա պատմությանը, անվանապես հիշեց նախորդ տնօրեններին և վաստակաշատ գիտնականներին՝ բնորոշելով ու արժևորելով նրանց կատարած աշխատանքը, ասելով, որ այսօրվա աշխատակիցները միշտ պետք է հիշեն նրանց, ովքեր գիտական չափանիշ են նոր սերնդի գիտնականների համար:

Ինստիտուտի նախորդ տնօրեն, այժմ տեքստաբանության բաժնի վարիչ, բ. գ. դ., պրոֆ. Ավետիք Իսահակյանը նույնպես անդրադարձավ ինստիտուտի անցած ճանապարհին և իր տնօրինության տարիներին, այնուհետև գրականության պատմության ուսումնասիրման ու գրականության տեսության հարցերի կողքին կարևորեց հայ դասականների երկերի հրատարակությունը՝ ընդգծելով, որ այսօր մեր ժողովուրդը և գիտական հասարակայնությունը սպասում է հայ գրականության մեծերի առավել գիտական ու լիակատար երկերի ամբողջական հրատարակություններին:

Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի կողմից ողջունի խոսք ասաց ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, Հայ հին և միջնարդարյան գրականության և նրա դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի վարիչ Աելիտա Դոլուխանյանը. “ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի 75-ամյա հոբելյանը, հիրավի, իրադարձություն է Հայաստանի կյանքում: Ինստիտուտը հիմնվել է որպես գիտության տաճար, ազգապահպանման կարևոր հաստատություն: Չմոռանանք, որ 1943-ին Հայաստանի նորաստեղծ Գիտությունների ակադեմիայի առաջին նախագահ Հովսեփ Օրբելին միջազգային համբավի գիտնական էր, ով արևելագետ էր, հայագետ, բանասեր, բնագետ, գրականագետ: Նրա գիտական առաջնակարգ մակարդակը պարտավորեցնում է: Երբ ասպիրանտ էի, ամեն օր Մաշտոցի անվան Մատենադարանում կողքիս ջանադիր պարապում էին հայ հին գրականության բաժնի գրեթե բոլոր աշխատողները՝ Արմենուհի Սրապյանը, Մայիս Ավդալբեկյանը, Քնարիկ Տեր-Դավթյանը, Ալբերտ Մուշեղյանը, Պողոս Խաչատրյանը, Արշալույս Ղազինյանը, Հասմիկ Սիմոնյանը և էլի շատերը: Ես ցանկանում եմ, որ այդ ավանդույթը շարունակվի նաև այսօր: Հիմա էլ գրեթե միշտ Մատենադարանում տեսնում եմ ինստիտուտի տնօրեն Վարդան Դևրիկյանին”:

Արցախի մտավորականության և իր անունից շնորհավորական խոսք էր ուղղել Արցախի Գրողների միության նախագահ, բ. գ. դ. Վարդան Հակոբյանը՝ ինստիտուտը համեմատելով սրբազան տաճարի հետ:

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի տնօրեն, բ. գ. թ. Կարո Վարդանյանը, ով եղել է նաև ինստիտուտի աշխատակից, իր խոսքում նշեց, որ գրականագիտական այս օջախում ստեղծվել է գիտական մեծ ժառանգություն: Նրա բնորոշմամբ, ինստիտուտն այսօր ևս կենսունակ ու խրոխտ կանգնած է գրականության, գրականագիտության զարգացումների առանցքում:

Ե. Չարենցի տուն-թանգարանի տնօրեն, բ. գ. թ. Անահիտ Ասատրյանը կարևորեց ինստիտուտի և տուն-թանգարանի գործակցությունը համատեղ գիտական նստաշրջանների կազմակերպմամբ և հույս հայտնեց, որ առաջիկայում կսկսվի Ե. Չարենցի երկերի ակադեմիական հրատարակությունը՝ երկու հաստատությունների համատեղ ուժերով:

Գրականության ինստիտուտի աշխատակիցներին ջերմորեն շնորհավորեց նաև Հովհ. Թումանյանի թանգարանի փոխտնօրեն Անի Եղիազարյանը՝ ներկայացնելով տնօրեն Ն. Թուխիկյան-Խաչատուրյանի ողջույնի ուղերձը:

Իր շնորհավորական խոսքում “Հայկական հանրագիտարան հրատարակչության” գլխավոր խմբագիր Հովհաննես Այվազյանն ասաց. “Մենք այն կարծիքին ենք, որ ՀՀ անկախացումից հետո ավելի են մեծացել Գրականության ինստիտուտի անելիքները, և այն ունի բավարար ուժեր՝ նոր ու կարևոր ձեռքբերումներ արձանագրելու համար”: Նա շնորհակալությամբ նշեց, որ ինստիտուտն իր կարևոր մասնակցությունն է բերում թեմատիկ հանրագիտարանների ստեղծմանը, հատկապես՝ Հովհաննես Թումանյանի հանրագիտարանի կազմմանը:Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի հիմնադրման 75-ամյակին նվիրված հանդիսությունը եզրափակվեց ինստիտուտի փոխտնօրեն, բ. գ. թ. Հերիքնազ Որսկանյանի բարեմաղթանքներով և շնորհակալական խոսքով՝ ուղղված հարազատ գիտական օջախի գիտաշխատողներին, որոնց տքնանքով ու նվիրումով ստեղծված աշխատությունները 75-ամյա ինստիտուտի հսկայածավալ գիտական ժառանգության արժեքավոր համալրումն են:

ՀԵՐԻՔՆԱԶ ՈՐՍԿԱՆՅԱՆ