Bovandakutyun
Author: Customer
Date: 0101-01-01 00:00:00+00:00
Publisher: Reanimator Extreme Edition

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ, ՀԱՂՈՐԴՈՒՄՆԵՐ

I

Վազգեն Համբարձումյան – Հ. Հյուբշմանը և հայերենը հնդեվրոպական առանձին
ճյուղի լեզու լինելու հարցը (ծննդյան 170 և մահվան 110-ամյակի առթիվ) …..............…3

Վիկտոր Կատվալյան – Հայ բարբառների ծագման հարցը “Պատմա-բանասիրական հանդեսի” էջերում (1958–1960 թթ.) …………………………………….......................……..20

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՌՉԱԿՄԱՆ 100-ԱՄՅԱԿԻ ԱՌԹԻՎ

Հրայր Զորյան – Հայաստանի պետական լրատվական գործակալության
հիմնադրումն ու գործունեությունը (1918–1920 թթ.) ……………………….............……..34

Մ. ԳՈՐԿՈՒ ԾՆՆԴՅԱՆ

150-ԱՄՅԱԿԻ ԱՌԹԻՎ

Ռոբերտ Բաղդասարյան – Մաքսիմ Գորկին և հայ իրականությունը (ռուս.) ….........….…….53

Տիգրան Սարգսյան – Գրական-երաժշտական ստեղծագործական կապեր. Մ. Գորկի
և Ալ. Սպենդիարյան …………………………………………...........………………..………..64

ՀՈՎՀ. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԾՆՆԴՅԱՆ

150-ԱՄՅԱԿԻՆ ԸՆԴԱՌԱՋ

Անուշավան Զաքարյան – Ռուս գրողները և Հովհաննես Թումանյանը
(1914–1920 թթ.) ...…………………………………………...............………………….……….71

II

Ֆելիքս Մովսիսյան – Պոլսահայ մասոնների նշանավոր դեմքերը (XIX դ.
երկրորդ կես – XX դ. սկիզբ) ……………………………………………….............…………93

Համո Սուքիասյան, Նարինե Երանոսյան – “Կարմիր մոծակ” երգիծաթերթը և
խորհրդահայ գրաքննությունը (1926–1927 թթ.) ………………………......…...........……...121

Եվա Մնացականյան – XIX դարավերջի հայ գրաքննադատության զարգացման
միտումները ……………………………………………………………………...............……..135

Տաթևիկ Հակոբյան – Աբդուլ Համիդ II ներքին քաղաքականությունը և դրա լուսաբանումը թուրքական պատմագրության մեջ (ուրվագիծ) ………........................................……….154

Ռոբերտ Թաթոյան – Բիթլիսի նահանգի հայ բնակչության միգրացիոն գործընթացների պատմությունից (1880-ական թվականներ – 1914 թ.) ……………........................………164

Արփինե Բաբլումյան – Մալաթիա գավառի հայաբնակ բնակավայրերը
(1835–1870-ական թվականներ) …………………………………………………..............182

Էդուարդ Հովհաննիսյան – Խանական կառավարման վերացումը Ղարաբաղում՝
ըստ Կովկասի հնագրական հանձնաժողովի նյութերի ……………………..........……191

Գարիկ Մկրտչյան – Միջին հայերենի բարբառային տարբերակվածության լեզվական և պատմահասարակական նախադրյալները …………………….......……...............……204

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ

Հովհաննես Խորիկյան – Արիանոսի մի տեղեկության շուրջ ……….……,,,,,……...……....…..213

ԳՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Սուսաննա Հովհաննիսյան – Սուրմա Թումանյան. “Միայն շատ տարիներ անց…”
կամ “անցյալի որոնումներում” (ռուս.) ……………………………………..………....…..218

Մագդա Ջանփոլադյան – Սուսաննա Հովհաննիսյան. Հովհաննես Թումանյանը

Առաջին աշխարհամարտի տարիներին (ռուս.) ………………………………….......……224

Արմեն Կարապետյան – Եղիկ Ճէրէճեան. Մեծն Մուրատ (Համբարձում Պոյաճեան)…....... ..230

Հրաչյա Բալոյան – Արարատ Հակոբյան. 1937 թվականը Հայաստանում: Քննական դիտարկումներ քաղաքական բռնաճնշումների 80-ամյա տարելիցի առիթով .......…. 234

Աստղիկ Մուշեղյան – Գայանե Ամիրաղյան. Ութձայն համակարգը հայ հոգևոր
երգարվեստի Նոր Ջուղայի կամ Հնդկահայոց երգվածքում ……………………......…...237

Գոհար Մելիքյան – Թամար Հայրապետյան. Արքետիպային հարակցումները հայկական հրաշապատում հեքիաթներում և վիպապատմական բանահյուսության մեջ.......…...241

ՄԵՐ ԵՐԱԽՏԱՎՈՐՆԵՐԸ

Վերժինե Սվազլյան – Ակադեմիկոս Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանի կյանքն ու
գործը (ծննդյան 125-ամյակի առթիվ) ………………………………………………....……246

Հայկ Հակոբյան – Ակադեմիկոս Սուրեն Տիգրանի Երեմյան (ծննդյան 110-ամյակի առթիվ).....255

Աելիտա Դոլուխանյան – Գրականագիտության հսկան (ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս
Էդվարդ Ջրբաշյանի ծննդյան 95-ամյակի առթիվ) …………………………….......……...264

ՄԵՐ ՀՈԲԵԼՅԱՐՆԵՐԸ

Ռադիկ Մարտիրոսյան, Վլադիմիր Հարությունյան – Ականավոր գիտնականը և մանկավարժը (ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Յուրի Սուվարյանի ծննդյան
75-ամյակի առթիվ) ……………………………………………………………….…………..271

Լաուրա Մուրադյան – Վաստակաշատ գրականագետը, գիտակրթական գործի կազմակերպիչը (Ազատ Եղիազարյանի ծննդյան 75-ամյակի առթիվ) ………….…….274

Անուշավան Զաքարյան, Համո Սուքիասյան – Համլետ Մալխասի Հարությունյան

(ծննդյան 70 և գիտամանկավարժական գործունեության 40-ամյակի առթիվ) …….….280

ԳԻՏԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔ

Արաքս Փաշայան – Գիտաժողով՝ “Հայ-արաբական փոխառնչություններ. Հայոց ցեղասպանությունից մինչև արդի մարտահրավերներ” թեմայով ……….………….286

Լուսինե Վարդանյան, Արման Մալոյան – Գիտաժողով՝ “Հայաստանը և արևելաքրիստոնեական քաղաքակրթությունը. Գ” թեմայով ………………………….290

Լիլիթ Հովհաննիսյան – Միջազգային գիտաժողով՝ նվիրված մայիսյան հերոսամարտերի և Հայաստանի Հանրապետության հռչակման հարյուրամյակին……………………… ..294

Հասմիկ Ստեփանյան – Միջազգային գիտաժողով՝ նվիրված Մանուկ Բեյ
Միրզայանին ………………………………………………………………………………….303

Արտակ Մաղալյան – Գիտաժողով՝ նվիրված Եգիպտոսի, Սուդանի և Եթովպիայի
հայկական գաղթօջախներին ……………………………………………………...……….. 307

ՀԻՇԱՐԺԱՆ ՏԱՐԵԹՎԵՐ

Վիկտոր Կատվալյան – ՀՀ ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ (հիմնադրման

75-ամյակի առթիվ) ……………………………………………………………………………..315

СОДЕРЖАНИЕ

СТАТЬИ, СООБЩЕНИЯ

I

Вазген Амбарцумян – Г. Гюбшман и вопрос об армянском как о языке отдельной группы индоевропейских языков (к 170-летию со дня рождения и 110-летию со дня смерти) ………………………………………………………………………………………..……………3

Виктор Катвалян – Вопрос происхождения армянских диалектов на страницах «Историко-филологического журнала» (1958–1960 гг.) .………………………………..………………20

К 100-ЛЕТИЮ ПРОВОЗГЛАШЕНИЯ

ПЕРВОЙ РЕСПУБЛИКИ АРМЕНИЯ

Грайр Зорян – Создание и деятельность Государственного информационного агенства

Армении (1918–1920 гг.) …………………………………………………………………………..34

К 150-ЛЕТИЮ СО ДНŸЯ

РОЖДЕНИЯŸ М. ГОРЬКОГО

Роберт Багдасарян – Максим Горький и армянская действительность (на русск. яз.) …………53

Тигран Саркисян – Литературно-музыкальные творческие связи: М. Горький
и Ал. Спендиарян ………………………………………………………………..……………..64

К 150-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ

ОВ. ТУМАНЯНА

Анушаван Закарян – Русские писатели и Ованес Туманян (1914–1920 гг.) ………....……….…..71

II

Феликс Мовсисян – Видные представители константинопольского армянского масонства (вторая половина XIX в. – начало XX в.) …………………………………...………………..93

Амо Сукиасян, Нарине Ераносян – Сатирическая газета «Кармир моцак» и советская
армянская цензура (1926–1927 гг.) ……………………………………………...……...….…121

Ева Мнацаканян – Тенденции развития армянской литературной критики конца XIX века….135

Татевик Акобян – Внутренняя политика Абдулa Гамида II и ее освещение в турецкой историографии (очерк) ..………………………………………………………………...……154

Роберт Татоян – Из истории миграционных процессов армянского населения Битлисского вилайета (1880-е годы – 1914 г.) …………………………………………………..………164

Арпине Баблумян – Армянские населенные пункты области Малатия (1835–1870-е годы)….182

Эдуард Оганесян – Конец ханского правления в Карабахе по материалам Актов Кавказской археографической комиссии ………………………………………………………………..191

Гарик Мкртчян – Языковые и социально-исторические предпосылки диалектной вариативности среднеармянского языка …………………………………………………..204

ОБСУЖДЕНИЯ

Оганнес Хорикян – Об одном сведении Арриана …………….…………………………………..213

РЕЦЕНЗИИ

Сусанна Ованесян – Сурма Туманян. «И только через много лет…» или «в поисках
прошлого» (на русск. яз.) ………………………………………………………………………218

Магда Джанполадян – Сусанна Ованесян. Ованес Туманян в годы Первой мировой
войны (на русск. яз.) …………………………………………………………………….…….224

Армен Карапетян – Ехик Черечян. Великий Мурат (Амбарцум Поячян) ………………...……..230

Рачья Балоян – Арарат Акопян. 1937 год в Армении. Критические наблюдения в связи
с 80-летием политических репрессий ……………………………………………………….234

Астхик Мушегян – Гаяне Амирагян. Система восьмигласия в Новоджульфинском или Индийско-армянском распеве армянского духовного песнетворчества………….....…..237

Гоар Меликян – Тамар Айрапетян. Сочетание архетипов в армянских волшебных
сказках и в эпическом наследии ………………………………………………….....………..241

НАШИ ЗАСЛУЖЕННЫЕ ДЕЯТЕЛИ

Вержине Свазлян – Жизнь и деятельность академика Карапета Мелик-Оганджаняна

(к 125-летию со дня рождения) ………………....…………….……………………………246

Гайк Акопян – Академик Сурен Тигранович Еремян (к 110-летию со дня рождения) ..…….255

Аэлита Долуханян – Исполин литературоведения (к 95-летию со дня рождения
академика НАН РА Эдварда Джрбашяна) ……………………………..…………………264

НАШИ ЮБИЛЯРЫ

Радик Мартиросян, Владимир Арутюнян – Выдающийся ученый и педагог (к 75-летию
со дня рождения академика НАН РА Юрия Суваряна) …………………….………..…..271

Лаура Мурадян – Заслуженный литературовед, организатор научно-просветительского
дела (к 75-летию со дня рождения Азата Егиазаряна) ……………………………….…..274

Анушаван Закарян, Амо Сукиасян – Гамлет Малхасович Арутюнян (к 70-летию со дня рождения и 40-летию научно-педагогической деятельности) …………….………..…280

НАУЧНАЯ ЖИЗНЬ

Аракс Пашаян – Научная конференция на тему «Армяно-арабские отноше-ния: от

Геноцида армян до современных вызовов» …………………………………..……..……286

Лусине Варданян, Арман Малоян – Научная конференция на тему «Армения
и восточнохристианская цивилизация. III» ……………………..………………….……290

Лилит Оганисян – Международная научная конференция, посвященная столетию
майских героических сражений и провозглашения Республики Армения……….……294

Асмик Степанян – Международная научная конференция, посвященная
Манук Бей Мирзаяну…………………………………………………………………….…..303

Артак Магалян – Научная конференция, посвященная армянским колониям Египта,

Судана и Эфиопии ……………………………………………………………………..…….307

ПАМЯТНЫЕ ДАТЫ

Виктор Катвалян – Институт языка им. Р. Ачаряна НАН РА (к 75-летию основания) .………315

CONTENTS

ARTICLES, REPORTS

I

Vazgen Hambardzumyan – H. Hübschmann and the issue of the Armenian as a language of
separate group among the Indo-European languages (to the 170th birth and the 110th
death anniversaries) …………………………………………………………….….....………….3

Viktor Katvalyan – The issue of the origin of Armenian dialects on the pages of the Historical-Philological Journal (1958–1960) ……………………………………….……….....…………20

ON THE CENTENNIAL OF THE PROCLAMATION OF THE FIRST REPUBLIC OF ARMENIA

Hrayr Zoryan – The establishment and activities of the State Media Agency of Armenia
(1918–1920) …………………………………………………………............………….………….34

TO THE 150TH BIRTH

ANNIVERSARY OF M. GORKY

Robert Baghdasaryan – Maxim Gorky and the Armenian reality (In Russian) …….........…..………..53

Tigran Sargsyan – Literary-musical creative ties: M. Gorky and Al. Spendiaryan ….........…..……….64

TOWARDS THE 150TH BIRTH ANNIVERSARY OF H. TUMANYAN

Anushavan Zakaryan – Russian writers and Hovhannes Tumanyan (1914–1920) …….........……....71

II

Felix Movsisyan – Prominent figures of the Armenian Masons of Constantinople (the second
half of the XIX – the beginning of the XX cc.) ……………………………………........…….93

Hamo Sukiasyan, Narine Yeranosyan – The satirical paper “Karmir Motsak” and the Soviet

Armenian censorship (1926–1927) ………………………………………………….......…..121

Eva Mnatsakanyan – The tendencies of development of Armenian literarary criticism at the
end of the XIX century …………………………………………………………….........……135

Tatevik Hakobyan – The internal policy of Abdul Hamid II and its interpretation in the
Turkish historiography (outline) ………………………………………………….........…….154

Robert Tatoyan – From the history of the migration processes of the Armenian population
of Bitlis vilayet (1880s–1914) ………………………………………............………………....164

Arpine Bablumyan – The Armenian settlements of Malatia region (1835–1870s) ………..........…..182

Eduard Hovhannisyan – Abolishment of the Khan rule in Karabakh based on Acts of
Caucasian Archaeographic Commission ………………………………………….........…….191

Garik Mkrtchyan – Linguistic and socio-historical prerequisites of Middle Armenian
dialectic differentiation …………………………………………………………........………204

DISCUSSIONS

Hovhannes Khorikyan – On an information of Arrian ……………………………….........………..213

BOOK REVIEWS

Susanna Hovhannisyan – Surma Tumanyan: “Only many years later…” or “in the search
of past” (In Russian) ………………........…………………………………….………………218

Magda Janpoladyan – Susanna Hovhannisyan. Hovhannes Tumanyan during the years
of the First Wolrd War (In Russian) …………………………………………….....………224

Armen Karapetyan – Yeghik Tcheretchyan: Great Murat (Hambardzum Poyachyan) …......……230

Hrachya Baloyan – Ararat Hakobyan: Armenia in 1937. Critical observation on the occasion
of the 80th anniversary of political repressions ……………………………………......…...234

Astghik Musheghyan – Gayane Amiraghyan. Eight-mode System in New Julfa’s or

Indian-Armenian Chant of the Armenian Sacred music …………........…………………….237

Gohar Meilkyan – Combination of Archetypes in Armenian Tales of Magic and Epic
Heritage …………………........………………………………………………………………241

OUR HONOURED SCHOLARS

Verzhine Svazlyan – The life and activities of Academician Karapet Melik-Ohanjanyan
(to the 125th birth anniversary) ……………………………………....…………………...246

Hayk Hakobyan – Academician Suren Tigran Yeremyan (to the 110th birth anniversary) ...…..255

Aelita Dolukhanyan – The giant of literary criticism (to the 95th birth anniversary
of NAS RA Academician Eduard Jrbashyan) ……………………………………......…….264

OUR JUBILEES

Radik Martirosyan, Vladimir Harutyunyan – The prominent scientist and pedagogist
(to the 75th birth anniversary of NAS RA Academician Yuri Suvaryan) ……..………...271

Laura Muradyan – The honoured literary scholar, organizer of scientific-educational activity
(to the 75th birth anniversary of Azat Yeghiazaryan) …………………………...……….274

Anushavan Zakaryan, Hamo Sukiasyan – Hamlet Malkhas Harutyunyan (to the 70th birth
and 40th scientific-pedagogical activity) …………………....…………………………….280

SCIENTIFIC LIFE

Araks Pashayan – Conference entitled “Armenian-Arab Interrelations: From the Armenian

Genocide to Modern Challenges: III” ……………………………….....………………….286

Lusine Vardanyan, Arman Maloyan – Conference entitled “Armenia and Oriental Christian Civilisation” …………………………………………………………........………………….290

Lilit Hovhannisyan – International scientific conference dedicated to the centenary of the
May heroic battles and the proclamation of the Republic of Armenia ……....……………294

Hasmik Stepanyan – International conference dedicated to Manouk bey Mirzayan …….....…….303

Artak Maghalyan – Conference dedicated to the Armenian colonies of Egypt, Sudan and

Ethopia …………………………………………………………………………......……….307

COMMEMORATIVE DATES

Viktor Katvalyan – Institute of Language after H. Acharyan of NAS RA (to the 75th
anniver-sary of its foundation) ……………………………........…………………………..315