33. Mkhitar miaban. gitajorov
Author: Customer
Date: 0101-01-01 00:00:00+00:00
Publisher: Reanimator Extreme Edition

“ՎԵՆԵՏԻԿԻ ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ – 300”
ԽՈՐԱԳՐՈՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԳԻՏԱԺՈՂՈՎ

Հոկտեմբերի 24-ին ՀՀ ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում տեղի ունեցավ “Վենետիկի Մխիթարյան միաբանություն – 300” խորագրով միջազգային գիտաժողովի բացումը: Այն կազմակերպել էին ՀՀ սփյուռքի նախարարությունը, ԳԱԱ հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքը, Երևանի պետական համալսարանը (ԵՊՀ), Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտը (Մատենադարան), Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունը՝ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտեի կողմից ԳԱԱ պատմության ինստիտուտին (ՊԻ) հատկացված ֆինանսական աջակցությամբ:

Գիտաժողովը բացեց ԳԱԱ նախագահ, ակադեմիկոս Ռադիկ Մարտիրոսյանը: “Մխիթարյան միաբանությունը գիտական, մշակութային այն կառույցն է, որ ոչ միայն սերունդներին է փոխանցել հայ ժողովրդի պատմությունն ու արժեքները, այլև հարստացրել ու զարգացրել է դրանք,– ասաց նա:– Գիտաժողովը հիանալի առիթ է Մխիթարյանների ժառանգությունն ու ներկա գործունեությունը ներկայացնելու, հանրայնացնելու, ուսումնասիրելու համար”:

ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանը, ողջունելով ներկաներին, նշեց, որ 300 տարի առաջ հայերը կարողացան անմարդաբնակ Սուրբ Ղազար փոքրիկ կղզին դարձնել հոգևոր, կրթամշակութային հզոր կենտրոն: Նա կարևորեց այն իրողությունը, որ օտարազգի շատ անվանի մտավորականներ հաստատվել են Մխիթարյան միաբանությունում, գրել մեծարժեք աշխատություններ, արտահայտել իրենց հիացմունքը հայ մշակույթի հանդեպ:

Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության քահանայապետական պատվիրակ, Թուրքիայի Հայ Կաթողիկե եկեղեցու թեմի առաջնորդ, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ Լևոն արք. Զեքիյանն իր ողջույնի խոսքում ընդգծեց՝ գիտաժողովը ոչ միայն հարգանքի, այլև խոր բարեկամության նշան է, որ տարիներ ի վեր գոյություն ունի Մխիթարյան միաբանության և հայաստանյան գիտական կառույցների միջև:

Ողջույնի խոսքով հանդես եկավ ԳԱԱ հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, ակադեմիկոս Յուրի Սուվարյանը: Արժևորելով Մխիթարյանների գործունեությունը՝ նա նշեց, որ միաբանները, զարգացնելով հայագիտության բոլոր ուղղությունները, նախևառաջ ունեցել են հայապահպանության սրբազան առաքելություն:

Երևանի պետական համալսարանի ռեկտոր, ԳԱԱ թղթակից անդամ Արամ Սիմոնյանը նշեց, որ Մխիթարյան միաբանությունը յուրաքանչյուր քաղաքակիրթ ազգի, երկրի համար չափանիշ կարող է լինել, և համոզմունք հայտնեց, որ գիտաժողովը նոր էջ կբացի Մխիթարյան ժառանգության ուսումնասիրման գործում:

Լիագումար նիստում զեկուցումներով հանդես եկան Լևոն արք. Զեքիյանը (“Մխիթար՝ խորհուրդ եւ մարտահրաւէր. Հայ հոգեւորութեան եւ մշակոյթի ռահվիրայ մը, համաքրիստոնէական, համամարդկային տարածքով”), ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն, ակադեմիկոս Աշոտ Մելքոնյանը (“Ղուկաս Ինճիճյանի ավանդը Հայաստանի պատմաաշխարհագրական հարցերի ուսումնասիրության բնագավառում”), Սփյուռքի նախարարի տեղակալ Սերժ Սրապիոնյանը (“Մխիթարյանները Միքայել Նալբանդյանի գնահատմամբ”), ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվ. գրականության ինստիտուտի (ԳԻ) տնօրեն, բ. գ. դ. Վարդան Դևրիկյանը (“Հայ միջնադարյան գրականության պատմության պարբերացման Մխիթարյանների սկզբունքները”):

Այնուհետև գիտաժողովն իր աշխատանքները շարունակեց բաժանմունքներում:

“Մխիթարյանների գործունեությունը պատմագիտության ասպարեզում” բաժանմունք Ա-ում (նախագահողներ՝ պ. գ. դ. Էդիկ Մինասյան, պ. գ. դ. Գևորգ Ստեփանյան) Հայր Սերովբե վրդ. Չամուրլյանը (“Բազմավեպ” հայագիտական հանդեսի խմբագիր) հանդես եկավ “Մխիթար Աբբահոր մուտքը Սուրբ Ղազար կղզի”, Ազատ Բոզոյանը [ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտ (ԱԻ)]՝ “Բյուզանդական նոմոկանոնի վենետիկյան ձեռագիրը”, Ֆելիքս Մովսիսյանը [Վանաձորի Հովհ. Թումանյանի անվ. պետական համալսարան (ՎՊՀ)]՝ “Վենետիկի Մխիթարյանները նապոլեոնյան տիրապետության դեմ եվրոպական ժողովուրդների ազգային-ազատագրական պայքարի մասին”, Նորայր Պողոսյանը (ԵՊՀ)՝ “Մխիթարյան միաբանների նամակները 18-րդ դարում Երուսաղեմի կացության մասին”, Լուսինե Ս. Սահակյանը (ԵՊՀ)՝ “Վենետիկի Մխիթարյան Մատենադարանում պահվող Համշենում օրինակված երկու ձեռագրի մասին (հմր. 114, հմր. 52)”, Հովհաննես Այվազյանը (ԳԱԱ Հայկական հանրագիտարան)՝ “Մխիթարյան միաբանության բնագիտական ժառանգության շուրջ”, Ռիմա Միրումյանը (ԳԱԱ փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտ)՝ “Մխիթարյանների քաղաքակրթական մեծ սխրանքը” զեկուցումներով:

“Մխիթարյանների ավանդը բանասիրության ոլորտում” բաժանմունք Բ-ում (նախագահողներ՝ ԳԱԱ թղթակից անդամ Աելիտա Դոլուխանյան, բ. գ. թ. Հերիքնազ Որսկանյան) Աելիտա Դոլուխանյանը (Խ. Աբովյանի անվ. հայկական պետական մանկավարժական համալսարան) հանդես եկավ “Վիկտոր Լանգլուան Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության մասին”, Հերիքնազ Որսկանյանը (ԳԻ)՝ “Հայ միջնադարյան տեսիլների Մխիթարյանների հրատարակությունները և ուսումնասիրությունները”, Ալբերտ Մուշեղյանը (ԳԻ)՝ “Վիեննայի և Վենետիկի Մխիթարյան Հայրեր Հովսեփ Գաթըրճյանը և Բարսեղ Սարգիսյանը՝ Նիկիական Հանգանակի ակնառու մեկնաբաններ (եվրոպացի մասնագետների գնահատմամբ)”, Ռուզաննա Տեր-Գրիգորյանը (ԵՊՀ)՝ “Ռուս դասական գրականությունը Մխիթարյանների գնահատմամբ”, Անահիտ Բեքարյանը [ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտ (ԱրՎԻ)]՝ “Բայրոնի հայագիտական ուսումնասիրությունները Մխիթարյան Մայրավանքում”, Վազգեն Համբարձումյանը [ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվ. լեզվի ինստիտուտ (ԼԻ)]՝ “Մխիթարյան միաբանության լեզվամշակութային դերը հայերենի ուղղագրության դասական կանոնարգման գործում”, Լիլիթ Պետրոսյանը (ՎՊՀ)՝ “Հին հայերենի հնչյունների մասին դիտարկումները Դ. Թրականցու “Քերականական արուեստ”-ի մեկնիչների երկերում”, Լավրենտի Միրզոյանը (ՄԳԱԱ, Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան)՝ “Մխիթարյանների մանկավարժական ժառանգությունը” զեկուցումներով:

“Արվեստը և մշակույթը Մխիթարյանների գործունեության մեջ” բաժանմունք Գ-ում (նախագահողներ՝ ԳԱԱ թղթակից անդամ Արարատ Աղասյան, արվ. դ. Աննա Ասատրյան) Արուսյակ Թամրազյանը (Մատենադարան) հանդես եկավ “Վենետիկի և Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության “մանրուսման” ձեռագրերը”, Հայկ Իւթիւճեանը (Չեխիայի Չարլզ համալսարան)՝ “Վենետկոյ Մխիթարեան Ս. Հարց երաժշտական վաստակը”, Աննա Ասատրյանը (ԱրՎԻ)՝ “Հայ երաժշտությունը “Գեղունու” էջերում”, Լուսինե Զ. Սահակյանը (Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա)՝ “Կոմիտաս Վարդապետը և Մխիթարյան միաբանությունը”, Անահիտ Բաղդասարյանը (ԱրՎԻ)՝ “Սուրբ Պատարագի երգեցողությունները Պիետրո Բիանկինիի բազմաձայն մշակմամբ”, Աշոտ Գրիգորյանը [Ալ. Թամանյանի անվան ճարտարապետության ազգային թանգարան-ինստիտուտ (ՃԱԹԻ)]՝ “Հայկական պաշտամունքային կառույցների հորինվածքային նախատիպերի և տիպերի ծագման ու զարգացման նախապայմանների մեկնությունները, ըստ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանների ուսումնասիրությունների”, Դավիթ Քերթմենջյանը (ԱրՎԻ)՝ “Հայկական քաղաքաշինության պատմության նյութերը Մխիթարյանների գիտական ժառանգությունում” զեկուցումներով:

Միջազգային գիտաժողովն իր աշխատանքները շարունակեց հոկտեմբերի 25-ին:

“Մխիթարյանների գործունեությունը պատմագիտության ասպարեզում” բաժանմունք Դ-ում (նախագահողներ՝ պ. գ. դ. Կարեն Խաչատրյան, պ. գ. թ. Արմեն Մարուքյան) “Մխիթարյան միաբանության հայատառ թուրքերեն հրատարակությունները” զեկուցմամբ հանդես եկավ Հասմիկ Ստեփանյանը (ԱԻ), “Վենետիկի Մխիթարյանների գաղափարական հայրենիք ստեղծելու մոդելի տեղայնացումն Ալեքսանդրապոլում” զեկուցմամբ՝ Գևորգ Այվազյանը (ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն), “Հայր Միքայել Չամչյանը և իր գործունեությունը Բասրայի մեջ 1769–1774 թթ. (համառոտ ակնարկ)” զեկուցմամբ՝ Սեդա Օհանյանը (ՊԻ), “Ներսես Ակինյանի գործունեությունը Խորհրդային Հայաստանում նորահայտ փաստաթղթերի լույսի ներքո” զեկուցմամբ՝ Համո Սուքիասյանը (ՊԻ), “Ս. Ղազարի ձեռագրագետ հայրերը և նրանց կազմած ձեռագրացուցակները” զեկուցմամբ՝ Քնար Հարությունյանը (Մատենադարան), “Մխիթարյանների ավանդը հայ քննական պատմագրության ձևավորման մեջ” զեկուցմամբ՝ Արման Մալոյանը [ԿԳՆ կրթության ազգային ինստիտուտ (ԿԱԻ)], “Մխիթարեան միաբանութեան դպրոցաշինութեան պատմութիւնն ի սփիւռս աշխարհի” զեկուցմամբ՝ Ավետիս Ափոշյանը (ԵՊՀ):

“Մխիթարյանների ավանդը բանասիրության ոլորտում” բաժանմունք Ե-ում (նախագահողներ՝ բ. գ. դ. Արծրուն Ավագյան, բ. գ. դ. Սուսաննա Հովհաննիսյան) “Մխիթարյանները Լեոյի գրապատմական ուսումնասիրությունների համատեքստում” զեկուցմամբ հանդես եկավ Սուսաննա Հովհաննիսյանը (ԳԻ), “Հայկական դասականապաշտության (կլասիցիզմի) տեսական և գեղարվեստական առանձնահատկությունները Մխիթարյանների տեսական, գեղարվեստական գրականության մեջ” զեկուցմամբ՝ Դավիթ Գասպարյանը (ԿԱԻ), “Դասագրքերի Մխիթարյանների 18-րդ դարի հրատարակությունները” զեկուցմամբ՝ Քրիստինե Մելքումյանը (ԳԻ), “Արսեն Բագրատունու “Հայկ դյուցազն” պոեմը” զեկուցմամբ՝ Սիրանուշ Մարգարյանը (ԳԻ), “Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունը Վիգեն Իսահակյանի հուշերում” զեկուցմամբ՝ Ավետիք Իսահակյանը (ԳԻ), “Հովհ. Թումանյանը Մխիթարյանների գնահատմամբ” զեկուցմամբ՝ Եվա Մնացականյանը (ԳԻ), “Հայկական վերածնության հարցը Մխիթարյանների՝ հայ գրականության պարբերաբաժանման համակարգում” զեկուցմամբ՝ Լուսինե Վարդանյանը (ԳԻ), “Գաբրիել Այվազյանը Մխիթարյան միաբանության անդամ” զեկուցմամբ՝ Հասմիկ Իրիցյանը (Մատենադարան), “Մխիթարյանները և հայոց լեզվափիլիսոփայության տարրեր” զեկուցմամբ՝ Լուսինե Ավետիսյանը (ԳԻ):

“Արվեստը և մշակույթը Մխիթարյանների գործունեության մեջ” բաժանմունք Զ-ում (նախագահողներ՝ արվ. դ. Հենրիկ Հովհաննիսյան, արվ. թ. Լիլիթ Արտեմյան) “Մխիթարյան թատերագրությունը սրբախոսությունից կլասիցիզմ” զեկուցմամբ հանդես եկավ Հենրիկ Հովհաննիսյանը (ԱրվԻ), “Քրիստափոր Կարա-Մուրզան և Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունը” զեկուցմամբ՝ Լիլիթ Արտեմյանը (ԱրվԻ), “Վենետիկի Մխիթարյանները և միջազգային գեղարվեստը” զեկուցմամբ՝ Արծվի Բախչինյանը (ՊԻ), “Եվրոպական երաժշտատեսական մտքի դրսևորումները Խաչատուր Էրզրումեցու և Մխիթար Սեբաստացու աշխատություններում” զեկուցմամբ՝ Անի Մուշեղյանը (ԳԻ), “Ձեռագիր գրքերը, որպես ազգային խոհանոցի ուսումնասիրության աղբյուր (դիտարկումները՝ ըստ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության Մատենադարանի ձեռագրերի)” զեկուցմամբ՝ Խորեն Գրիգորյանը (ՀՀ մշակույթի նախարարություն), “Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ Հ. Ղ. Տայանի “Շարական Հայաստանեայց եկեղեցւոյ” բազմահատոր շարակնոցի անտիպ Ա. հատորը” զեկուցմամբ՝ Արփի Վարդումյանը (Մատենադարան), “Հայր Ղևոնդ Ալիշանը հայկազուն սրբերի հետքերով” զեկուցմամբ՝ Մարիաննա Տիգրանյանը (ԱրվԻ), “Տայքի և Գուգարքի ճարտարապետությունը՝ Մխիթարյան միաբանների աշխատություններում” զեկուցմամբ՝ Դավիթ Նահատակյանը (ՃԱԹԻ):

Միջազգային գիտաժողովի ավարտին գումարվեց լիագումար նիստ, որը վարեց Գևորգ Ստեփանյանը: Լսվեցին բաժանմունքների ղեկավարների հաղորդումները քննարկումների արդյունքների մասին: “Մխիթարյանների գործունեությունը պատմագիտության ասպարեզում” նիստերի արդյունքներն ամփոփեցին Գևորգ Ստեփանյանը և Արմեն Մարուքյանը, “Արվեստը և մշակույթը Մխիթարյանների գործունեության մեջ” նիստերը՝ Արարատ Աղասյանը, “Մխիթարյանների ավանդը բանասիրության ոլորտում” նիստերը՝ Հերիքնազ Որսկանյանը:

Այնուհետև ելույթ ունեցավ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության քահանայապետական պատվիրակ, Թուրքիայի Հայ կաթողիկե եկեղեցու թեմի առաջնորդ Լևոն արք. Զեքիյանը: Նա շնորհակալություն հայտնեց գիտաժողովի կազմակերպիչներին և գիտական զեկուցումների հեղինակներին՝ հավելելով, որ Մխիթար Սեբաստացին ու նրա հավատարիմ աշակերտները գիտնական, արվեստաբան լինելուց առաջ կրոնավորներ էին, և շատ ուրախալի է, որ գիտաժողովի ընթացքում չստվերվեց այդ իրողությունը:

Պատմության ինստիտուտի տնօրեն, ակադեմիկոս Աշոտ Մելքոնյանն ասաց, որ Մխիթարյան միաբանությունը եվրոպական քաղաքակրթության մեծագույն կենտրոններից մեկն է, և մենք հպարտ ենք, որ նրա հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացին ու միաբանության հայրերը մեծ հայեր են: Նա ընդգծեց, որ Հայաստանում և Սփյուռքում գործող հայագիտական բոլոր կենտրոնները սովորելու շատ բան ունեն Մխիթարյան միաբանությունից:

Սփյուռքի նախարարի տեղակալ Սերժ Սրապիոնյանը, նախարար Հրանուշ Հակոբյանի անունից շնորհակալություն հայտնելով միջազգային գիտաժողովի կազմակերպիչներին արդյունավետ համագործակցության համար, նշեց, որ Մխիթարյանների անունով Երևանում փողոց անվանակոչելու առաջարկը և Հայաստանում մխիթարյանական ընթերցումներ, գիտաժողովներ պարբերաբար կազմակերպելու անհրաժեշտության գաղափարը տեղին են, ընդունելի: Նաև հավելեց, որ գիտաժողովի զեկուցումները կտպագրվեն “Բազմավեպ” հայագիտական հանդեսի բացառիկ համարում:

ԹԱՄԱՐ ԶԱՔԱՐՅԱՆ,

ԼԻԱՆԱ ՕՀԱՆՅԱՆ