ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ, ՀԱՂՈՐԴՈՒՄՆԵՐ

I

Ռուբեն Սահակյան – Հայ կամավորական շարժումը ռուս-թուրքական ռազմաճակատում (1914–1916 թթ.) (ռուս.)…………………………………3

Լիլիթ Հովհաննիսյան – 1915–1916 թթ. Հայկական հարցում մեծ տերությունների ծրագրերի լուսաբանումը  Հայաստանի Հանրապետության պատմագրության մեջ………………………………..26

Անուշ Հովհաննիսյան – Հայկական հարցի շուրջ քննարկումները օսմանյան

վերջին խորհրդարանում (1918 թ. նոյեմբեր-դեկտեմբեր) (ռուս.)………40

Մարիամ Հովսեփյան – Հայ գաղթականների ունեզրկման և որբերի ուծացման խնդիրները Կ. Պոլսի «Ճակատամարտ» թերթի էջերում (1918–1922 թթ.)………………………………………………………………………………………………………..52

Հովհաննես Ալեքսանյան – Հայերը Նախիջևանի ԻԽՍՀ-ում 1945–1988 թթ. հայաթափության և մշակութային բնաջնջման ադրբեջանական քաղաքականությունը…………………………………………………………65

II

Արմեն Շ. Սարգսյան – Հայկական անեկդոտների ժողովրդական և գիտական եզրույթները………………………………………………………………………………………….79

Հասմիկ Ամիրջանյան – Հովսեփ արքեպիսկոպոս Արղությանի նամակագրությունը Ամենայն հայոց կաթողիկոս Ղուկաս Կարնեցու հետ (XVIII դ. վերջ) ………………………………………………………………………………93

Ռուբեն Հովսեփյան – Դիտարկումներ Արցախի Տիգրանակերտի այգեգործական մշակույթի մասին (X–XIII դդ.)…………………………………..103

Ռոբերտ Ղազարյան – Սամուխա քաղաքի պատմության որոշ հարցերի շուրջ……………………………………………………………………………………………………116

Անահիտ Խուդավերդյան, Սուրեն Հոբոսյան – Ուշ բրոնզի և վաղ երկաթի դարաշրջանների դիակիզման արարողության վերականգնման փորձ (ըստ Հայաստանի Լոռու մարզի Բովեր դամբարանադաշտի մարդաբանական նյութերի) (ռուս.)…………………………………………………….125

ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ

Անուշավան Զաքարյան – Զապել Եսայանը Միջագետք աքսորված հայերի

մասին……………………………….………………………………………..136

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ

Լավրենտի Հովհաննիսյան – Տփղիս-Փայտակարան քաղաքների նույնականության շուրջ……………………………………………………………………..176

Վանո Եղիազարյան – Հովհաննես Դրասխանակերտցու «Հայոց պատմության» պատվիրատուի հարցը……………………………………………………………………….181

ԳՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ալբերտ Մուշեղյան – Արմեն Այվազյան. 449–451 թթ. հայ-պարսկական

պատերազմը. ռազմափուլերն ու ճակատամարտերը (ռուս.)….…….…191

Ծովինար Մովսիսյան – Ա. Աղասյան, Ա. Ասատրյան. Հայ-ռուսական գեղար-

վեստական առնչությունների պատմությունից. Սանկտ Պետերբուրգ

(XIX դ.–XX դարի սկիզբ)…………………………………………….………200

Ամատունի Վիրաբյան, Համո Սուքիասյան  – Հակոբյան Ա. Մ. Միակուսակցական վարչակարգի ձևավորումը Խորհրդային Հայաստանում

(1920-ական թվականներ)…………………………………………….…….208

Ռուբեն Սահակյան – Հակոբ Հատիկյան. Արևմտահայությունն Օսմանյան

կայսրության գաղտնի ծառայությունների թիրախում 1878–1923 թթ..214

Սվետլանա Վարդանյան – Արմեն Սարգսյան. Արցախի բանահյուսությունը……………………………………………………………….…………220

Նվարդ Վարդանյան – Մոկս. հայոց բանահյուսական մշակույթը.…………..224

ՄԵՐ ՀՈԲԵԼՅԱՐՆԵՐԸ

Վարդան Դևրիկյան – Հայ գրականության համակողմանի ուսումնասիրողը

(ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Աելիտա Դոլուխանյանի ծննդյան 75-

ամյակի առթիվ)……………………………………………………………………..…………228

Հարություն Մարության – Հարցազրույց ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Լևոն

Աբրահամյանի հետ (ծննդյան 70-ամյակի առթիվ)….,………………….………234

Անուշավան Զաքարյան – Ճանաչված պատմաբանը (Արարատ Մխիթարի

Հակոբյանի ծննդյան 70-ամյակի առթիվ).……………………….….……241

Տիգրան Սիրունյան – Վազգեն Համբարձումյանի ծննդյան 70-ամյակի առթիվ……………………………………………………………………………………………….245

ԳԻՏԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔ

Լիլիթ Արտեմյան – Երիտասարդ հայ արվեստաբանների գիտական տասնմեկերորդ նստաշրջանը……………………………………………..251

Լիլիթ Հովհաննիսյան – Գիտաժողով` «Հայոց ցեղասպանությունը և հատուցման հիմնախնդիրը» թեմայով..…………………………………256

Հերիքնազ Որսկանյան – Գիտական նստաշրջան` նվիրված Նար-Դոսի ծննդյան 150-ամյակին..……………………………………………………259

ԼՐԱՏՈՒ

ՀՀ ԳԱԱ տարեկան ընդհանուր ժողովը.………………………………..………263

Վլադիմիր Բարխուդարյան…………………………………………………..…276

СОДЕРЖАНИЕ

СТАТЬИ, СООБЩЕНИЯ

I

Рубен Саакян – Армянское добровольческое движение на русско-турецком

фронте (1914–1916 гг.) (на русском яз.)………………………..…….………..3

Лилит Оганесян – Освещение планов великих держав по Армянскому

вопросу в 1915–1916 гг. в историографии Республики Армения.……….…26

Ануш Ованнисян – Дебаты по Армянскому вопросу в последнем османском парламенте (ноябрь–декабрь 1918 г.) (на русском яз.)..………………………40

Мариам Овсепян – Проблемы конфискации имущества армянских беженцев

и ассимиляции сирот на страницах константинопольской газеты «Чакатамарт» (1918–1922 гг.).………………………………………………….52

Ованнес Алексанян – Армяне в Нахиджеванской АССР в 1945–1988 гг. Азербайджанская политика изживания и культурного истребления

армян..…………………………………………………………………………..65

II

Армен Ш. Саркисян – Народная и научная терминология армянских

анекдотов……………………………………………………………………….79

Асмик Амирджанян – Переписка архиепископа Иосифа Аргутяна

с Католикосом Всех Армян Гукасом Карнеци (конец XVIII в.)…………..93

Рубен Овсепян – Заметки о садоводческой культуре арцахского Тиграна-

керта (X–XIII вв.)….………………………………………………………….103

Роберт Казарян – О некоторых вопросах истории города Самуха ……………….116

Анаит Худавердян, Сурен Обосян – Попытка реконструкции обряда

кремации эпох поздней бронзы и раннего железа (по антропологиче-

ским материалам могильника Бовер Лорийской области Армении)

(на русском яз.)……………………………………………………………………………………..125

ПУБЛИКАЦИИ

Анушаван Закарян – Забел Есаян о высланных в Месопотамию армянах …..136

ОБСУЖДЕНИЯ

Лаврентий Оганнисян – Об идентификации городов Тпхис–Пайтакаран …..176

Вано Егиазарян – Вопрос о заказчике «Истории Армении» Ованнеса Драсханакертци………………………………………………………….….181

РЕЦЕНЗИИ

Альберт Мушегян – Армен Айвазян. Армяно-персидская война 449–451 гг. Kампании и сражения (на русском яз.)…………………………………….191

Цовинар Мовсисян – А. Агасян, А. Асатрян. Из истории армяно-русских художественных связей: Санкт-Петербург (XIX– начало XX в.)..……….200

Аматуни Вирабян, Амо Сукиасян – Акопян А. М. Становление однопартий-ного режима в Советской Армении (1920-е годы)..………………………208

Рубен Саакян – Акоп Атикян. Западные армяне как мишень секретных

служб Османской империи (1878–1923 гг.).………………………………214

Светлана Варданян – Армен Саркисян. Фольклор Арцаха.……………………220

Нвард Варданян – Мокс. Фольклорная традиция армян……………………….224

НАШИ ЮБИЛЯРЫ

Вардан Деврикян – Всесторонний исследователь армянской литературы

(к 75-летию со дня рождения члена - корреспондента НАН РА Аэлиты Долуханян).……………………………………..……………………………..228

Арутюн Марутян – Интервью с членом-корреспондентом НАН РА Левоном Абрамяном (к 70-летию со дня рождения)…………………………………234

Анушаван Закарян – Признанный историк (к 70-летию со дня рождения Арарата Мхитаровича Акопяна)..……………………………………………241

Тигран Сирунян – К 70-летию со дня рождения Вазгена Амбарцумяна..…….245

НАУЧНАЯ ЖИЗНЬ

Лилит Артемян – Одиннадцатая научная сессия молодых армянских искусствоведов……………………………………………………………….251

Лилит Оганесян – Научная конференция на тему: «Геноцид армян и

проблема возмещения» .…………………………………………………….256

Ерикназ Ворсканян – Научная сессия, посвященная 150-летию со дня

рождения Нар-Доса.……..………………………………………………….259

ХРОНИКА

Общее годичное собрание НАН РА.……………………………………………263

Владимир Бархударян ..…………………………………………………………276

CONTENTS

ARTICLES, REPORTS

I

Ruben Sahakyan – The Armenian Volunteer Movement at the Russian-Turkish Front

(1914–1916) (in Russian) ………………………………………………………………3

Lilit Hovhannisyan –The Elucidation of the Plans of the Great Powers on the Armenian Question in 1915 – 1916 in the Historiography of the Republic of Armenia.………26

Anush Hovhannisyan – The Debates on Armenian Issue in the Last Ottoman Parliament (November – December 1918) (in Russian)…………………………………………..40

Mariam Hovsepyan – The Problems of Confiscation of the Armenian Refugees Property

and the Assimilation of the Orphans of the Pages in the Constantinople Newspaper “Chakatamart” (1918 – 1922)……………………………………………………………52

Hovhannes Aleksanyan – Armenians in Nakhijevan ASSR in 1945–1988: The Azerbaijani Policy of Ethnic Depopulation and Cultural Destruction of Armenians………………65

II

Armen Sh. Sargsyan – Folk and Scientific Terminology of Armenian Anecdotes………….79

Hasmik Amirjanyan – The Letters of Archbishop Hovsep Arghutyan to the Catholicos of

All Armenians Ghukas Karnetsi (the end of the 18th century).…………………….93

Ruben Hovsepyan – Notes on the Gardening Culture of Tigranakert in Artsakh (the

10th –the 13th centuries)……………………………………………………………….103

Robert Ghazaryan – On Some Issues of the History of the Town Samuha.………………..116

Anahit Khudaverdyan, Suren Hobosyan – An Attempt of Reconstruction Rite of Cremation

of the Late Bronze  and Early Iron Ages  (according to anthropological materials

of Bover cemetery of Lori region of Armenia) (in Russian)…………………………125

PUBLICATIONS

Anushavan Zakaryan – Zapel Yesayan on Armenians Deported to Mesopotamia.………..136

DISCUSSIONS

Lavrenti Hovhannisyan – Concerning the Identity of the Cities Tpghis – Paitakaran……176

Vano Yeghiazaryan – The Question about the Client of “The History of Armenia” by Hovhannes Draskhanakertsi ………………………………………………………..181

BOOK REVIEWS

Albert Musheghyan – Armen Ayvazyan. The Armenian-Persian War of 449–451.

Campaigns and Battles ( in Russian)…………………………………………………..191

Tsovinar Movsisyan – A. Aghasyan, A. Asatryan. From the History of Armenian-Russian Artistic Relations. St. Petersburg (the 19th – the beginning of the  20th century)….200

Amatuni Virabyan, Hamo Sukiasyan – Hakobyan A. M. Establishment of One-Party Regime

in Soviet Armenia (the 1920s)………………………………………………………….208

Ruben Sahakyan – Hakob Hatikyan . West Armenians Targeted by Secret Services

of Ottoman Empire (1878–1923)…….………………………………………………….214

Svetlana Vardanyan – Armen Sargsyan.The Folklore of Artsakh ……………………………220

Nvard Vardanyan – Moks. The Folklore Culture of the Armenians ………………………….224

OUR JUBILEES

Vardan Devrikyan – The Thorough Researcher of the Armenian Literature ( on correspond-

ding member of NAS RA Aelita Dolukhanyan’s 75th birth anniversary)………….228

Harutyun Marutyan – An Interview with Corresponding Member of NAS RA Levon Abrahamyan (on the  70th birth anniversary).……………………………………….234

Anushavan Zakaryan – The Recognized  Historian ( on Ararat M. Hakobyan’s  70th birth anniversary)…………………………………………………………………………….241

Tigran Sirunyan – On Vazgen Hambardzumyan’s 70th Birth Anniversary………………….245

SCIENTIFIC LIFE

Lilit Artemyan – The 11th Scientific Session of Young Armenian Art Critics.…………….251

Lilit Hovhannisyan – Scientific Conference on the Theme “The Armenian Genocide

and the Problem of Reparation” ……………………………………………………..256

Heriknaz Vorskanyan – Scientific Session on Nar-Dos’s  150th Birth Anniversary.………259

NEWS

The Annual General Assembly of NAS RA .…………………………………………………263

Vladimir Barkhudaryan   …………………………………………………………………….276