ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ, ՀԱՂՈՐԴՈՒՄՆԵՐ

I

Հայոց ցեղասպանության

100-րդ տարելից

Անուշավան Զաքարյան – Հայոց Մեծ եղեռնի արտացոլումը ռուս գրական

գործիչների ստեղծագործություններում …………………………………………….3

Եղիկ Ճէրէճեան (Պէյրութ) – Հնչակեան քսան կախաղաններու քաղաքական գնահատականը ……………………………………………………………………….22

Մուսա Լեռան հերոսամարտի

100-րդ տարելից

Վերժինե Սվազլյան – Մուսա Լեռան հերոսամարտը ըստ ականատես

վերապրողների վկայությունների …………………………………………………..36

Մանուկ Աբեղյանի ծննդյան

150-ամյակի առթիվ

Աելիտա Դոլուխանյան – Մանուկ Աբեղյանը Կոմիտասի մասին………………………..55

II

Հենրիկ Հովհաննիսյան – Գեղագիտական և արտագեղագիտական հայեցակետերն արվեստագիտության մեջ ……………………………………………………………65

Արարատ Հակոբյան – Պետական իշխանության թևերի սահմանազատման

հարցերը Խորհրդային Հայաստանում (1920-ական թվականներ) ……………..77

Նորայր Սարուխանյան – Րաֆֆին և Հայկական հարցը …………………………………99

Հասմիկ Հարությունյան – Հայ ժողովրդական հավատալիքները Հովհ. Թումանյանի գրական ժառանգության մեջ ………………………………………………………108

Արմեն Ղազարյան, Կարեն Մաթևոսյան – Մրենի եկեղեցու շինարարական առանձնահատկությունները, վարպետանշանները և որոշ վիմագրեր ……….125

Համլետ Դավթյան – Ովքե՞ր են և որտեղի՞ց են եկել առաջին Մամիկոնյանները ……145

Սեդա Դեվեջյան, Սուրեն Հոբոսյան – Տիեզերական պատկերացումների

արտացոլումը Լոռի Բերդի հնագիտական իրերի վրա …………………………168

Լիլիթ Սիմոնյան – Անհիշատակ պառավը հայ բանավոր ավանդության մեջ ………..181

Ռուբեն Գինի (Գասպարյան), (Պեկին) – Տեղեկություններ հայ-ասորերեն կայրակի մասին (ռուս.) …………………………………………………………………………203

Հենրիկ Սվազյան – Աղվանից աշխարհի պատմության ուսումնասիրության հիմունքները ………………………………………………………………………….208

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ

Սարգիս Ավետյան – Համաբանության դերը հին հայերենի ք հոգնակերտին նախոր-դող աւ, իւ կապակցությունների հնչյունական դրսևորման հարցում …………241

ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ

Սերժիու Բակալով (Քիշնև), Լիդիա Պրիսակ (Քիշնև), Արտակ Մաղալյան – Հայերի ներկայացուցիչները մոլդովական բոյարության և բեսարաբական ազնվականության միջավայրում (փաստաթղթեր Լեբեդևների տոհմի ծագումնաբանության վերաբերյալ) (ռուս.) ………………………………………251

ԳՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ալբերտ Խառատյան – Ս. Սարգսյան. «Արմենիա» պարբերականը ազատագրական գաղափարախոսության ակունքներում …………………………………………..275

Նորայր Սարուխանյան – Ա. Ա. Խառատյան. Արևմտահայ մամուլն իր պատմության ավարտին (1900–1922) ……………………………………………………………..281

Ալեքսանդր Թովմասյան – Ալվարդ Ղազիյան. Արևմտահայոց պայքարի Արցախի զավակները (ռուս.) ………………………………………………………………….286

Դամիր Շապսուգով (Դոնի Ռոստով), Կանշոբի Աժախով (Նալչիկ)  – Ռուբեն

Ավագյան. Հայ իրավունքի հուշարձաններ (I–XVI դդ.) (ռուս.) …………………290

Գայանե Ամիրաղյան – Աննա Արևշատյան. Գրիգոր Մագիստրոսը՝ շարականագիր և գեղագետ ……………………………………………………………………………..295

ՄԵՐ ՀՈԲԵԼՅԱՐՆԵՐԸ

Ռադիկ Մարտիրոսյան, Յուրի Սուվարյան – Բազմավաստակ սոցիոլոգը (ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Գ. Ա. Պողոսյանի 65-ամյակի առթիվ) …………………………….300

Ռադիկ Մարտիրոսյան, Յուրի Սուվարյան, Գևորգ Պողոսյան – Վաստակաշատ իմաստասերը և քաղաքագետը (ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Ալեքսանդր Մանասյանի 75-ամյակի առթիվ) …………………………………………………..305

ԳԻՏԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔ

Արմենուհի Ղամբարյան – Իններորդ միջազգային համաժողով՝ «Հոլոքոստի

դասերը և արդի Ռուսաստանը» (ռուս.) …………………………………………..308

Միջազգային գիտաժողով. Հայոց ցեղասպանություն – 100. ճանաչումից՝

հատուցում ……………………………………………………………………………312

Անուշավան Զաքարյան – 75-ամյա «Լրաբերը» ………………………………………….314

ԼՐԱՏՈՒ

Գեորգ Բրուտյան …………………………………………………………………………….317

Կարինե Խուդաբաշյան-Սարգսյան  ……………………………………………………….320

СОДЕРЖАНИЕ

СТАТЬИ, СООБЩЕНИЯ

I

100-летняя годовщина

Геноцида армян

Анушаван Закарян – Отражение Геноцида армян в произведениях русских литературных деятелей…………………………………………………………………3

Егик Черечеан (Бейрут) – Политическая оценка двадцати виселиц гнчаков…………..….22

100-летняя годовщина героического

сражения Муса Дага

Вержине Свазлян – Героическое сражение Муса Дага по свидетельствам очевидцев….36

К 150-летию со дня рождения

Манука Абегяна

Аэлита Долуханян – Манук Абегян о Комитасе……………………………………………55

II

Генрик Иоаннисян – Эстетические и внеэстетические аспекты в искусствознании……65

Арарат Акопян – Вопросы разделения ветвей государственной власти в Советской Армении (1920-е годы) …………………………………………………………………77

Норайр Саруханян – Раффи и Армянский вопрос…………………………………………..99

Асмик Арутюнян – Армянские народные верования в литературном наследии Ов. Туманяна..……………………………………………………………………………..108

Армен Казарян, Карен Матевосян – Строительные особенности, метки мастеров и некоторые надписи Мренского собора ………………….………………………..……125

Гамлет Давтян – Кем являются и откуда пришли первые Мамиконяны? …………..…….145

Седа Деведжян, Сурен Обосян – Отражение космологических представлений на археологических предметах из Лори Берда …………..……………………..…….168

Лилит Симонян – Бездетная старуха (старуха, не оставившая по себе

памяти) в армянской устной традиции………………………………………..……181

Рубен Гини (Гаспарян), (Пекин) – Данные о местонахождении кайрака с армяно-сирийской надписью (на русском яз.) …….………………………………..…..……203

Генрик Свазян – Основы изучения истории страны Алуанк ….…………………….……208

ОБСУЖДЕНИЯ

Саргис Аветян – Роль аналогии в фонетической реализации звукосочетаний աւ, իւ, предшествующих показателю множественного числа ք в древнеармянском..241

ПУБЛИКАЦИИ

Сержиу Бакалов (Кишинев), Лидия Присак (Кишинев), Артак Магалян – Представители армян в среде молдавского боярства и бессарабского дворянства (документы, касающиеся генеалогии рода Лебедевых) (на русском яз.)……………………….251

РЕЦЕНЗИИ

Альберт Харатян – С. Саргсян. Газета «Армения» у истоков освободительной идеологии……………………………………………………………………………..275

Норайр Саруханян – А. А. Харатян. Западноармянская печать на закате

своей истории (1900–1922)……………………………………………………………281

Александр Товмасян – Алвард Газиян. Сыны Арцаха в западноармянской освободительной борьбе (на русском яз.)…………………………………………..286

Дамир Шапсугов (Ростов-на-Дону), Каншоби Ажахов (Нальчик) – Рубен Авакян. Памятники армянского права (I–XVI вв.) (на русском яз.) …………………………..…290

Гаяне Амирагян – Анна Аревшатян. Григор Магистрос – гимнограф и эстетик………….295

НАШИ ЮБИЛЯРЫ

Радик Мартиросян, Юрий Суварян – Заслуженный социолог (к 65-летию академика НАН РА Г. А. Погосяна) ……………………………………………………………….300

Радик Мартиросян, Юрий Суварян, Геворг Погосян – Заслуженный философ и поли-толог (к 75-летию члена-корреспондента НАН РА Александра Манасяна)…….305

НАУЧНАЯ ЖИЗНЬ

Арменуи Гамбарян – Девятая международная конференция «Уроки Холокоста и современная Россия» (на русском яз.) ………….…………………………..……………308

Международная конференция: Геноцид армян – 100: от признания к компенсации…312

Анушаван Закарян – 75-летний «Вестник» …………………………………………………..314

ХРОНИКА

Георг Брутян ………………..…………………………………………………………..317

Карине Худабашян–Саргсян………………………………………………………320

CONTENTS

ARTICLES , REPORTS

I

The Centenary of the

Armenian Genocide

Anushavan Zakaryan – The Reflection of the Armenian Genocide in the Works of Russian

Literary Figures ……………………………………………………………………………3

Yeghig Djeredjian  (Beirut)  – The Political Appreciation of the Twenty Hanged Henchak Martyrs ……………………………………………………………………………………22

The Centenary of Moussa

Dagh Heroic Battle

Verzhine Svazlyan – The Heroic Battle of Moussa Dagh According to the Testimonies of the Eyewitness Survivors…………………………………………………………………….36

To Manuk Abeghian’s 150th Birth Anniversary

Aelita Dolukhanyan – Manuk Abeghian about Komitas ………………………………………55

II

Henrik Hovhannisyan – The Two Varieties of Outlook in Art Criticism: Aesthetic and Extra-Aesthetic …………………………………………………………………………………65

Ararat Hakobyan – The Issues of Separation of Wings of State Power in Soviet Armenia

(the 1920s) ……………………………………………………………………………….77

Norayr Sarukhanyan – Raffi and the Armenian Question ……………………………………..99

Hasmik Harutyunyan – Armenian Folk Beliefs in Hovh.Toumanyan’s Literary Legacy……108

Armen Ghazaryan, Karen Matevosyan – Features in the Construction Techniques, Stonemasons’  Marks and Some Inscriptions of the Mren Cathedral..……………….125

Hamlet Davtyan – Who are and from Where Have the First Mamikonyans Come?.……….145

Seda Devejyan, Suren Hobosyan – The Reflection of Cosmological Notions on

Archaeological Artifacts from Lori Berd……………………………………………….168

Lilit Simonyan – The Childless Woman (the Old Woman Who Left No Memorial) in the Armenian Oral Tradition…….………………………………………………………….181

Ruben Giney (Gasparyan), (Beijing) – Evidences on the Kairak with Armeno-Syriac Inscriptions (in Russian) ……………………………………………………………….203

Henrik Svazyan – The Basis of Research of the History of Aguank ………………………….208

DISCUSSIONS

Sargis Avetyan – The Role of Analogy in the Phonetic Realization of the Sequences աւ, իւ Preceding the Plural Marker ք in Old Armenian…………………………………….241

PUBLICATIONS

Serjiu Bakalov (Kishinev), Lidia Prisak(Kishinev), Artak Maghalyan – The Representatives of  the Armenians among the Moldovian Boyars  and the Bessarabian Nobilities (documents related to the genealogy of the Lebedevs) (in Russian)…………………251

BOOK REVIEWS

Albert Kharatyan – S. Sargsyan. Periodical “Armenia” in Emancipatory Ideological

Sources ………………………………………………………………………………….275

Norayr Sarukhanyan – A. A. Kharatyan.  The Decline of the Western Armenian Press

(1900–1922) …………………………………………………………………………….281

Alexander Tovmasyan – Alvard Ghaziyan. Sons of Artsakh in Western Armenian Liberation

Movement (in Russian)…….……………………………………………………………286

Damir Shapsugov (Rostov-on-Don), Kanshobi Azhakhov (Nalchik) – Ruben Avakyan. Monuments of Armenian Law (the 1st –16th centuries) (in Russian)……………….290

Gayane Amiraghyan –Anna Arevshatyan. Grigor Magistros as Hymnographer and

Aesthetician…………………………………………………………………………….295

OUR JUBILEES

Radik Martirosyan, Yuri Suvaryan – Honored Sociologist (to academician

of NAS RA G. A. Poghosyan’s 65th anniversary) ……………………………………300

Radik Martirosyan, Yuri Suvaryan, Gevorg Poghosyan – Honored Philosopher and Politologist (to corresponding member of NAS RA Alexander Manasyan’s 75th anniversary) ……………………………………………………………………………305

SCIENTIFIC LIFE

Armenuhi Ghambaryan – The Ninth International Conference “Lessons of Holocaust and Contemporary Russia ” (in Russian) ………………………………………………….308

International Scientific Conference: Armenian Genocide – 100. From Recognition to Compensation ………………………………………………………………………….312

Anushavan Zakaryan – Seventy-Five –Year-Old “Lraber” ………………….………………314

CHRONICLE

Georg Brutyan  …………………………………………………………………………………317

Karine Khudabashyan–Sargsyan …………………..………………………………………….320