ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԻՆԱՍՅԱՆ. Օսմանյան կայսրությունում, Թուրքիայի Հանրապետությունում և հարակից տարածքներում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ: Համառոտ կենսագրական բառարան, Երևան, «Լուսաբաց», 2014, 520 էջ:

Վերջերս լույս է տեսել «Օսմանյան կայսրությունում, Թուրքիայի Հանրապետությունում և հարակից տարածքներում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժշիկներ: Համառոտ կենսագրական բառարան» գիրքը: Հեղինակն է բժիշկ-հոգեբույժ Հարություն Մինասյանը: Այս գիրքը նրա կազմած ու տպագրած վեցերորդ կենսագրական բառարանն է[1]:

Գրախոսվող աշխատությունն ընդգրկում է ոչ միայն վերջին երկու դարերի ժամանակամիջոցում ապրած, աշխատած, ազգությամբ հայ բժիշկների կենսագրությունը, այլև բուժակների, ինքնուս բժիշկների` ժողովրդական լեզվով ասած հեքիմների, սնղչիների, դեղագործների, անասնաբույժների գործունեությունը, որոնք աշխատել ու իրենց կյանքը մեծ մասամբ ավարտել են Արևմտյան Հայաստանում և Թուրքիայի իշխանության ներքո գտնվող բնակավայրերում: Գրքում հիշատակված արևելահայ սակավաթիվ բժշիկները քաղաքական հանգամանքների բերումով մի կարճ ժամանակամիջոց հայտնվել են թուրքական իշխանությունների ազդեցության տակ (Աղամիրզով, Կարագեդով և այլն): Թերևս ժամանակագրական առումով բացառություն է կազմում Ամիրդովլաթ Ամասիացուն սույն բառարանում զետեղելը: Պետք է նկատի ունենալ, որ արևմտահայ բժշկագիտությունը իրապես սկիզբ է առել Ա. Ամասիացուց (XIVդ. – 1496 թ.):

Ներկայացվող գիրքը բավական ծավալուն է՝ բաղկացած 520 էջից: Ժանրին բնորոշ առանձնահատկությամբ յուրաքանչյուր անհատ ներկայացված է համառոտ կենսագրությամբ, երբեմն, անհրաժեշտության դեպքում ընդարձակ տրված են կենսագրության աղբյուրները՝ տպագիր, ձեռագիր, նրանց ինքնուրույն աշխատությունները՝ տպագիր, ձեռագիր, լուսանկարը, հասարակական-ազգային, զինվորական, կրթական գործունեության ոլորտները, ստացած պարգևները, կոչումները և այլն: Այս ձևաչափով գրքում ներառված է շուրջ 500 անհատ:

Հ. Մինասյանն աշխատության վերջում ներկայացրել է իր օգտագործած հիմնական աղբյուրների ցանկերը` 107 միավոր. հայերեն, ֆրանսերեն – 2, ռուսերեն – 7, անգլերեն – 4, թուրքերեն – 4, 27 անուն հայերեն մամուլ, օրացույց, տարեցույց, լրագիր և 7 միավոր անհատական հուշեր, նամակներ:

Անհրաժեշտ, ժանրին բնորոշ տվյալներից բացի՝ կենսագրական բառարանը պարունակում է տեղեկություններ մեր գերյալ հայրենիքի մի շարք գավառների, բնակավայրերի ժողովրդագրության, ազգագրության վերաբերյալ: Բանն այն է, որ հայերեն լեզվով հրատարակված աղբյուրների հեղինակները գերազանցապես բնիկներ են, քաջատեղյակ հայրենի բնաշխարհին (Երզնկա, Սիվրիհիսար, Կարին, Արաբկիր, Մարաշ, Կեսարիա, Խարբերդ, Չմշկածագ և այլն):

Աշխատությունը զուրկ չէ թերություններից՝ լեզվական, խմբագրական, որոնք հետևանք են անուշադրության, անփութության:

Հ. Մինասյանի խնդրո առարկա գիրքը Եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված արժանի գործ է, զոհեր, ովքեր իրենց գիտելիքները, ունակություններն ու կյանքը ի սպաս դրին մարդուն` անկախ ազգությունից, բայց որոնց գոյությունը դաժանորեն ընդհատվեց:

ԱԼՎԱՐԴ ՂԱԶԻՅԱՆ

Заметки

[←1]

Հ. Մինասյան. 100 հայ հոգեբույժներ, գ. Ա – Ե, Երևան, 2002–2010: