ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ, ՀԱՂՈՐԴՈՒՄՆԵՐ

I

Աելիտա Դոլուխանյան – Ստեփանոս Օրբելյանի պատմության ֆրանսերեն առաջին թարգմանությունը …………………………………….3

Վահագն Գրիգորյան – Հայաստանի ճարտարապետության պատմության հիմնովին վերանայման խնդիրը ………………………………16

Անուշավան Զաքարյան – Վ. Դ. Պլետնյովը Հայկական հարցի մասին (Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին) (ռուս.) ……………………22

Խաչատուր Կոբելյան – Հայոց ցեղասպանությանը և հրեաների Հոլոքոստին նվիր-

ված թանգարանների մշտական ցուցադրությունների համեմատական վերլուծություն …………………………………29

Գևորգ Վարդանյան – Զուգահեռներ հույների տեղահանությունների ու կոտորած-

ների և Հայոց ցեղասպանության միջև (1913–1923 թթ.) …………………………39

Արարատ Հակոբյան – Ռուսաստանի ու Հայաստանի խորհրդայնացման գործընթացների և միակուսակցական վարչակարգի հաստատման պատմական

մի քանի զուգահեռներ …………………………………..48

II

Համլետ Սարգսյան – Արխիվային տվյալները որպես Լոռու գավառակի հայ բնակչության վերարտադրության գնահատման աղբյուր (XIX դ. կես – XX դ. սկիզբ) ……………………………………………………………………………………70

Մարիամ Գևորգյան – Հակոբ Պարոնյանի ‹‹Ազգային ջոջեր››-ի գրապատմական արժեքը ………………………………………………………………………………….82

Արմեն Կարապետյան – Մեծ պետությունների քննադատությունը ‹‹Արմենիա››-ի էջերում (1894–1895 թթ.) …………………………………………………………….101

Վարսիկ Ներսիսյան – Հայկական ժողովրդական հանելուկների լեզվաոճական քննություն …………………………………………………………………………….108

Գոռ Մարգարյան – Թարխանության ձևերը և ապահարկումը Արևելյան Վրաստա-

նում (XVI–XVIII դարեր) ………………………………………………………………114

Արամ Հովհաննիսյան – Կիլիկիայի հայկական թագավորության և Կարամանյան պետության հարաբերությունների պատմությունից

(XIII դարի երկրորդ կես) …………………………………………………………….123

Աննա Արևշատյան – ‹‹Յաղագս գիտութեան ձայնից›› մեկնության հեղինակի

հարցի շուրջ. Անանիա Նարեկացի, թե՞ Անանիա Շիրակացի ………………….131

Անահիտ Խուդավերդյան – Ծիսական բնույթի հետքեր գանգերի վրա (ըստ ՀՀ

Շիրակի մարզի հնագիտական հուշարձանների մարդաբանական նյու-

թերի) (ռուս.) …………………………………………………………………………..137

Դիաննա Միրիջանյան, Աստղիկ Բաբաջանյան – Քոբայր վանական համալիրի զանգակատան պեղման աշխատանքների արդյունքները ……………………..155

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ

Պավել Չոբանյան – Ղարաբաղի խաների օրինականության հարցը Շուշիի

քաղաքական պատմության համատեքստում (ռուս.) …………………………..164

Արտակ Մաղալյան – Արցախի մելիքությունների պատմության մի քանի հարցերի շուրջ ……………………………………………………………………………………183

Արմեն Պետրոսյան – Հնդեվրոպական նախահայրենիքի խնդիրը և վաղնջահա-

յերենը ………………………………………………………………………………….196

Սարգիս Այվազյան – Հայերենի որոշ հնչյունափոխությունների ժամանակաշրջանի ճշգրտման հնարավորությունը Վանի սեպագիր (ուրարտական) արձանագրությունների միջոցով  ………………………………………………….208

ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ

Գայանե Մախմուրյան – Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը Հայոց Ազգային խորհրդի նիստերի արձանագրություններում …………………………214

Ռուբեն Սահակյան –  Պրոֆեսոր Վ. Վ. Սապոժնիկովի հաշվետվությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռուսական զորքերի կողմից գրավված Արևմտյան Հայաստանի մի շարք շրջանների նախնական հետազոտության մասին (ռուս.) ……………………………………………………236

Լիլիթ Ավագյան – Հուշեր Դերենիկ Դեմիրճյանի մասին …………246

Ալվարդ Ղազիյան – Թուման (Թորգոմ) Թումյան (Թումանյան) (զոհվելու

110-ամյակի առթիվ) ……………………………………265

ԳՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Գևորգ Ստեփանյան – Էդուարդ Վանիկի Պողոսյան. Անկախ պետականության հաստատման գործընթացը Հայաստանում (1990–2001 թթ.) …………………274

Հովհաննես Ալեքսանյան – Ռեչ Պոսպոլիտայի հայկական գաղթօջախների գեղարվեստական մշակույթը (ռուս.) ………………………………………………277

Մհեր Նավոյան – Աննա Արևշատյան. Ձայնեղանակների ուսմունքը Միջնադարյան

Հայաստանում ………………………………………………………………………..281

ՄԵՐ ՀՈԲԵԼՅԱՐՆԵՐԸ

Սվետլանա Վարդանյան – Վաստակաշատ բանագետ-ժողովրդագետը (Վերժինե Սվազլյանի ծննդյան 80-ամյա հոբելյանի առթիվ) ……………………………….283

Վլադիմիր Ղազախեցյան, Համո Սուքիասյան – Սկզբունքային պատմաբանը

(պրոֆ. Համլետ Մալխասի Հարությունյանի ծննդյան 65-ամյակը) ……………290

Սուսաննա Հովհաննիսյան – Անուշավան Զաքարյան (ծննդյան 60-ամյակի

առթիվ) (ռուս.) ………………………………………………………………………..293

ԼՐԱՏՈՒ

Սերգեյ Վարդանյան – Իսլամացված հայերին նվիրված գիտաժողով Ստամբուլում .296

Սմբատ Հակոբյան, Աննա Պողոսյան – Գիտական նստաշրջան՝ նվիրված հայ ժողովրդական մշակույթին …………………………………………………………300

‹‹Բանբեր հայագիտության›› միջազգային բազմալեզու հանդես ………303

Е

СОДЕРЖАНИЕ

СТАТЬИ, СООБЩЕНИЯ

I

Aэлита Долуханян – Первый французский перевод Истории Степаноса Орбеляна …………..3

Ваагн Григорян – Задача основательного пересмотра истории армянской архитектуры ……………………16

Анушаван Закарян – В. Д. Плетнев об Армянском вопросе (накануне Первой мировой войны) (на русском яз.) …………………………………………..22

Хачатур Кобелян – Сравнительный анализ постоянных экспозиций музеев Геноцида армян и еврейского Холокоста ………………………………………………..29

Геворг Варданян – Параллели между депортациями и резней греков и Геноцидом армян (1913–1923 гг.) ………………………………….39

Арарат Акопян – Некоторые исторические параллели процессов советизации

и установления однопартийного режима в России и Армении ……………..48

II

Гамлет Саркисян – Архивные данные как источник оценки воспроизводства армянского населения Лорийского участка (середина XIX в. – начало XX в.) …………70

Мариам Геворгян – Литературно-историческое значение «Азгаин Джоджер» («Национальные столпы») Акопа Пароняна ………………….82

Армен Карапетян – Осуждение политики великих держав на страницах «Армении» (1894–1895 гг.) ………………………………………………..101

Варсик Нерсисян – Лингвостилистическое исследование армянских народ-

ных загадок ………………………..108

Гор Маркарян – Виды тарханства и податной иммунитет в Восточной

Грузии (XVI–XVIII века) …………………………114

Арам Оганнесян – Из истории отношений Киликийского армянского

царства и Караманского государства (вторая половина XIII века) ……….123

Анна Аревшатян – К вопросу об авторе толкования «О науке гласов»:

Анания Нарекаци или Анания Ширакаци? …………131

Анаит Худавердян – Следы ритуальных манипуляций на черепе (по антропологическим материалам памятников Ширакской области РА)

(на русском яз.) …………………………………….137

Дианна Мириджанян, Астхик Бабаджанян – Результаты археологических

работ в колокольне монастырского комплекса Кобайр ………………………..155

ОБСУЖДЕНИЯ

Павел Чобанян – Проблема легитимности карабахских ханов в контексте политической истории Шуши (на русском яз.) …………………………………….164

Артак Магалян – О некоторых вопросах истории меликств Арцаха …………….183

Армен Петросян – Проблема индоевропейской прародины и протоармян-

ский ………….196

Саргис Айвазян – Возможность уточнения времени некоторых фонетиче-

ских изменений армянского языка с помощью ванских (урартских) клинописных надписей ………………………………………………..208

ПУБЛИКАЦИИ

Гаяне Махмурян – Независимость Республики Армения в протоколах заседаний Армянского Национального совета ………………………………………214

Рубен Саакян – Отчет профессора В. В. Сапожникова о предварительном исследовании некоторых районов Западной Армении, завоеванных русскими войсками во время Первой мировой войны (на русском яз.) 236

Лилит Авагян – Воспоминания о Деренике Демирчяне ………………………………..246

Алвард Газиян – Туман (Торгом) Тумян (Туманян) (к 110-летию

со дня смерти) …………………..265

РЕЦЕНЗИИ

Геворг Степанян – Эдуард Ваникович Погосян. Процесс установления независимой государственности в Армении (1990–2001 гг.) ……………….274

Ованес Алексанян – Художественная культура армянских общин на землях Речи Посполитой (на русском яз.) …………………………………………………………277

Мгер Навоян – Анна Аревшатян. Учение о гласах в средневековой

Армении …..281

НАШИ ЮБИЛЯРЫ

Светлана Варданян – Заслуженный фольклорист-народовед (к 80-летию

со дня рождения Вержине Свазлян) ………283

Владимир Казахецян, Амо Сукиасян – Принципиальный историк (к 65-летию со дня рождения проф. Гамлета Малхасовича Арутюняна) ..………………..290

Сусанна Ованесян – Анушаван Закарян (к 60-летию со дня рождения)

(на русском яз.) ……………….293

ХРОНИКА

Сергей Варданян – Научная конференция в Стамбуле, посвященная исламизированным армянам …………………………………………………………………..296

Смбат Акопян, Анна Погосян – Научная сессия, посвященная армянской народной культуре ……………….300

Международный многоязычный журнал «Вестник арменоведения» ……………..303

CONTENTS

ARTICLES , REPORTS

I

Aelita Dolukhanyan – The First French Translation of the History by Stepanos Orbelian ………3

Vahagn Grigoryan – The Problem of Fundamental Revising the History of Armenian Architecture ………………………………………………………………………………16

Anushavan Zakaryan – V.D. Pletnyov  on the Armenian Question (on the eve

of World War I) (in Russian) …………………………………………………………….22

Khachatur Kobelyan – Comparative  Analysis of the Armenian Genocide and Jewish

Holocaust Museums Permanent Exhibitions …………………………………………….29

Gevorg Vardanyan – Parallels between the Deportations and Massacres of the Greeks and

the Armenian Genocide (1913–1923) ……………………………………………………39

Ararat Hakobyan – Some Historical Parallels of the Processes of Sovietization and the Establishment of One-Party Regime in Russia and Armenia ……………………………48

II

Hamlet Sargsyan – Archive Data as a Source for Estimation of Armenian Population Reproduction Rates in Lori Region (the mid -19th – the beginning of the 20th centuries) ……70

Mariam Gevorgyan – The Literary-Historical Value of “National Big-Shots” after Hakob Paronyan …………………………………………………………………………………82

Armen Karapetyan – The Criticism of the Great Powers’ Policy in the Pages of “Armenia” (1894–1895) …………………………………………………………………………….101

Varsik Nersisyan – The Linguo-Stylistic Study of Armenian National Riddles ………………108

Gor Margaryan – The Types of Tarkhan  and the Immunity of Taxes in Eastern Georgia

(the 16th–18th centuries) ……………………………………………………………….114

Aram Hovhannisyan – From the History of the Relationships between the Kingdom

of Cilician Armenia and Karamanian State (the second half of the 13th century) ……..123

Anna Arevshatyan – On the Question of the Author of the Work “About the Science

on Musical Modes”: Anania Narekatsi or Anania Shirakatsi? …………………………131

Anahit Khudaverdyan – Marks of Ritual Manipulation on the Skulls (according to anthropological materials of the monuments of Shirak area of RA) (in Russian) ……..137

Dianna Mirijanyan, Astghik Babajanyan –Results of Archaeological Excavations

of the Belfry of Kobayr Monastery …………………………………………………….155

DISCUSSIONS

Pavel Chobanyan – The Question of Legitimization of the Karabakh Khans in the Context

of the Political History of Shushi (in Russian) …………………………………………164

Artak Maghalyan – On Several Aspects Pertaining to the History of the Melikdoms

of Artsakh ………………………………………………………………………………183

Armen Petrosyan – The Problem of Proto-Indo-European Homeland and Proto-Armenian …196

Sargis Ayvazyan – The Verification Possibility of Some Armenian Phonetical Changes

Period with the Van (Urartian) Cuneiform Inscriptions ..………………………………208

PUBLICATIONS

Gayane Makhmourian – Independence of the Republic of Armenia in Hearings of Armenian National Council ………………………………………………………………………..214

Ruben Sahakyan – Professor V.V. Sapozhnikov’s Report on Preliminary  Investigation

of Some Regions of Western Armenia Conquered by Russian Troops During World

War I (in Russian) ………………………………………………………………………236

Lilit Avagyan – Memoirs on Derenik Demirchyan ……………………………………………246

Alvard Ghaziyan –Tuman (Torgom) Tumyan (Toumanyan) (on the 110th death anniversary) 265

BOOK REVIEWS

Gevorg Stepanyan – Edward V. Poghosyan. The Process of Establishment of Independent Statehood in Armenia (1990 –2001) ……………………………………………………274

Hovhannes Alexanyan – Art Culture of Armenian Communities in the Lands of   Polish-Lithuanian Commonwealth (in Russian) ……………………………………………….277

Mher Navoyan – Anna Arevshatyan. Theory on Voices in Medieval Armenia ……………….281

OUR HONOURED SCHOLARS

Svetlana Vardanyan – Celebrated Folklorist-Ethnologist (to Verzhine Svazlyan’s 80th birth anniversary) …………………………………………………………………………….283

Vladimir Ghazakhetsyan, Hamo Sukiasyan – Principled Historian (to professor Hamlet

M. Harutyunyan’s 65th birth anniversary) ……………………………………………..290

Susanna Hovhannisyan – Anushavan Zakaryan (on the 60th birth anniversary) (in Russian) .293

NEWS

Sergey Vardanyan – Scientific Conference on Islamized Armenians in Istanbul ……………296

Smbat Hakobyan, Anna Poghosyan – Scientific Session on Armenian National Culture ……300

International Multilingual “Journal of Armenian Studies” ……………………………………..303