ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ – ՀԱՂՈՐԴՈՒՄՆԵՐ

I

Պավել Ավետիսյան –  Հայկական լեռնաշխարհի հնամշակութային միջավայրի ձևափոխումների հիմնական միտումները վաղ բրոնզի դարում ………………….3

Աելիտա Դոլուխանյան – Անանիա Շիրակացին մանկավարժ (ծննդյան  1400-ամյակի առթիվ) …………..20

Ռոբերտ Բաղդասարյան –  Սայաթ-Նովան ռուսաստանյան գրական իրականության մեջ ( հայ մեծ բանաստեղծ-աշուղի 300-ամյակի առթիվ) (ռուս.) ……………….27

Ալբերտ Խառատյան – Հումանիզմը և հասարակության բարեշրջումը Մատթեոս Մամուրյանի փիլիսոփայական հայացքներում ……………………………………38

Գայանե Մախմուրյան – 1918 թ. Բրեստի հաշտությունը ժամանակակիցների և հայ պատմագրության գնահատմամբ (ռուս.) …………………………..46

Ռուբեն Սահակյան – Գեներալ-լեյտենանտ Մովսես Սիլիկյան (կենսագրության անհայտ էջեր) ………………………………………..63

Արմեն Հովսեփյան – Վահան Տոտոմյանցի կյանքն ու գործունեությունը (ռուս.)..75

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ – ՀԱՂՈՐԴՈՒՄՆԵՐ

II

Արծվի Բախչինյան – Հայ բալետային արվեստի նախապատմությունից ………96

Հովիկ Այվազյան – Քրիստոնեության և ավետարանական պատգամների

արձագանքը Թումանյանի պոեզիայում …………………..114

Հայկ Մարտիրոսյան – Հովհ. Քաջազնունու գործունեությունը Բաքվում (1905 թ.

հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ) …………..130

Էսթեր Խեմչյան – Տավուշի բանահավաքչության պատմությունից…139

Վրեժ Վարդանյան – Ս. Էջմիածնի ընդհանրական աթոռի և Աղթամարի կաթողիկոսության հարաբերությունների շուրջ (XII դ. – XIX դարավերջ) ……155

Նազիկ Հովհաննիսյան – Գրաբարի տպագիր բառարաններում չվկայված բառեր (ձեռագիր բառարանների նյութի հիման վրա) ………………………170

Սոնա Գրիգորյան – Գրիգոր Ղափանցյանը ուրարտագետ ………………..181

Գարեգին Թումանյան – □Վարդգես մանկան□ վիպական պատառիկի նոր մեկնաբանություն ……………………….198

Տիգրան Գևորգյան – Առանի մարզպանության ձևավորումն ու հայկական Արցախ

և Ուտիք աշխարհների միացումը նրան (ռուս.) ……………………….210

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ

Նորայր Պողոսյան – Վաղ աշխարհաբարի իմաստափոխության դասակարգման

նոր փորձ ………………………………227

ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ

Անուշավան Զաքարյան – Մանուկ Աբեղյանի ուշագրավ հոդվածաշարը …………….240

ԳՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ամատունի Վիրաբյան – Հայաստանը ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի

1917–1920 թթ. փաստաթղթերում ………………………………….246

Ռոբերտ Բաղդասարյան – Անուշավան Զաքարյան. Սերգեյ Գորոդեցկին

Արևմտյան Հայաստանում և Անդրկովկասում (ռուս.) ……………………………251

Աննա Ասատրյան – Նազենիկ Սարգսյան. Աշոտ Ասատուրյանը XX դարի վերջին երեսնամյակի խորեոգրաֆ …………………………256

ՄԵՐ ՀՈԲԵԼՅԱՐՆԵՐԸ

Հինգ տարի անց… (□Պատմաբանասիրական հանդեսի□ գլխավոր խմբագիր Ս. Հարությունյանի հարցազրույցը ակադեմիկոս Համլետ Գևորգյանի հետ`

նրա ծննդյան 85-ամյակի առթիվ) …………………………….259

Սարգիս Ս. Հարությունյան, Լիլիա Մաշինյան – Ճարտարապետ գիտնական-մանկավարժը (Գառնիկ Շախկյանի 75 տարին) ………………….267

ՄԵՐ ԵՐԱԽՏԱՎՈՐՆԵՐԸ

Նորայր Սարուխանյան – Ակադեմիկոս Աշոտ Հովհաննիսյանի կյանքը և պատմագիտական ժառանգությունը (ծննդյան 125-ամյակի առթիվ) …………271

Աելիտա Դոլուխանյան – Եզակի միջնադարագետը (Ասատուր Մնացականյանի

100-ամյա հոբելյանին) …………………………277

Ռուբեն Սաքապետոյան – Պրոֆեսոր Աշոտ Սուքիասյանի հիշատակին …..282

ԳԻՏԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔ

Ինեսսա Ավագիմովա  –  Գիտաժողով` նվիրված Առնո Բաբաջանյանի 90-ամյա հոբելյանին …………………………………284

Գայանե Բադալյան – Միջազգային գիտաժողով` □Հայկազունիներ. առասպել և պատմություն□ ………………………………..287

Վալենտին Խաչատրյան – □Ջահուկյանական ընթերցումներ□ ……………..292

Մարգարիտա Քամալյան – Սայաթ-Նովայի 300-ամյա հոբելյանին նվիրված

գիտական նստաշրջան …………………296

ԼՐԱՏՈՒ

ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Վլադիմիր Խոջաբեկյան` գիտնական, մարդ-քաղաքացի ……300

Ասան Դերբոյան – Վաստակաշատ գիտնականը (Կարլենե Չաչանիի հիշատակին) .302

СОДЕРЖАНИЕ

СТАТЬИ – СООБЩЕНИЯ

I

Павел Аветисян – Основные тенденции трансформации палеокультурной среды Армянского нагорья в эпоху ранней бронзы…………….3

Аэлита Долуханян – Анания Ширакаци – педагог (к 1400-летию со дня рождения)………………………………………20

Роберт Багдасарян – Саят-Нова в российской литературной действительности (к 300-летию великого армянского поэта – ашуга) (на русском языке) ……………………………………..27

Альберт Харатян – Гуманизм и эволюция общества в философских взглядах Маттеоса Мамуряна ……………………………….38

Гаянэ Махмурян – Брестский мир 1918 г. в оценке современников и армянской историографии (на русском языке) ………………………………………46

Рубен Саакян – Генерал-лейтенант Мовсес Силикян (неизвестные страницы биографии) ……………………………………..63

Армен Овсепян – Жизнь и деятельность Ваана Тотомянца (на русском

языке) ……………………………..75

СТАТЬИ – СООБЩЕНИЯ

II

Арцви Бахчинян – Из предыстории искусства армянского балета …………96

Овик Айвазян – Отклики христианских и библейских заповедей в поэзии Туманяна ………………………………………….114

Гайк Мартиросян – Деятельность Ов. Качазнуни в Баку (в период армяно-татарских столкновений в 1905 г.) …………………………….130

Эстер Хемчян – Из истории собирания тавушского фольклора ………………139

Вреж Варданян – Об отношениях Св. Эчмиадзинского католикосата всех

армян и Ахтамарского престола (XII в. – конец XIX в.) …………155

Назик Оганесян – Слова, незасвидетельствованные в печатных словарях древнеармянского языка (на материале рукописных словарей) ……..170

Сона Григорян – Григор Капанцян – урартолог ………………………………181

Гарегин Туманян – Новая интерпретация фрагмента легенды о «Вардкесе мануке» …………………………………198

Тигран Геворгян – Формирование марзпанства Аран и включение в его

состав армянских областей Арцах и Утик (на русском языке) ……….210

ОБСУЖДЕНИЯ

Норайр Погосян – Новая попытка классификации семантических изменений в новоармянском языке ………………………….227

ПУБЛИКАЦИИ

Анушаван Закарян – Заслуживающий внимания цикл статей Манука

Абегяна ………………………………………….240

РЕЦЕНЗИИ

Аматуни Вирабян – Армения в документах Государственного департамента США 1917–1920 гг. …………………………………………………246

Роберт Багдасарян – Анушаван Закарян. Сергей Городецкий в Западной Армении и в Закавказье (на русском языке) …………………………251

Анна Асатрян – Назеник Саргсян. Ашот Асатурян – хореограф последней трети XX века …………………………………………..256

НАШИ ЮБИЛЯРЫ

Пять лет спустя… (интервью главного редактора «Историко-филологиче-

ского журнала» С. Арутюняна с академиком Гамлетом Геворкяном

в связи с 85-летием со дня его рождения)…………………………259

Саркис С. Арутюнян, Лилия Машинян – Архитектор, ученый – педагог

(75-летие Гарника Шахкяна)……………………………..267

НАШИ ЗАСЛУЖЕННЫЕ ДЕЯТЕЛИ

Норайр Саруханян – Жизнь и историографическое наследие академика

Ашота Иоаннисяна (к 125-летию со дня рождения)…………….271

Аэлита Долуханян – Уникальный медиевист (к 100-летнему юбилею

Асатура Мнацаканяна)…………………………………….277

Рубен Сакапетоян – Памяти профессора Ашота Сукиасяна………….282

НАУЧНАЯ ЖИЗНЬ

Инесса Авагимова – Научная сессия, посвященная 90-летнему юбилею

Арно Бабаджаняна…………………284

Гаяне Бадалян – Международная конференция – «Айказиды: мифы и история» ……………………….287

Валентин Хачатрян – «Джаукяновские чтения»…………….292

Маргарита Камалян – Научная сессия, посвященная 300-летнему юбилею Саят-Новы ………………………………………….296

ХРОНИКА

Академик НАН РА Владимир Ходжабекян – ученый, человек, гражданин ….300

Асан Дербоян – Заслуженный ученый (памяти Карлене Чачани) ……302

CONTENTS

ARTICLES – REPORTS

I

Pavel Avetissyan – The Main Tendencies of Transformation of the Ancient Cultural Environment of the Armenian Highland during the Early Bronze Age ………………………….3

Aelita Dolukhanyan – Anania Shirakatsi as a Pedagogue ( to the 1400th birth anniversary) …..20

Robert Baghdassaryan – Sayat-Nova in the Reality of Russian Literature (to great Armenian poet-ashugh’s 300th  anniversary) (in Russian) …………………………………..27

Albert Kharatyan – Humanism and the Society’s Evolution in the Philosophical Views of Matteos Mamuryan ……………………………………………….38

Gayane Makhmourian – Evaluation of the 1918 Brest Treaty by Contemporaries and by the Armenian Historiography (in Russian) …………………………………46

Ruben Sahakyan – Lieutenant-General Movses Silikyan (unknown pages of biography) ………63

Armen Hovsepyan – Life and Activity of Vahan Totomyants (in Russian) ……………75

ARTICLES – REPORTS

II

Artsvi Bakhchinyan – From the Pre-history of the Art of Armenian Ballet ……………………96

Hovik Ayvazyan – The Reflection of Christian and Gospel Commandments in Toumanyan’s Poetry …………………..114

Hayk Martirossyan – Hovh. Kajaznuni’s Activity in Baku (during Armenian-Tatar clashes

in 1905) ………………….130

Esther Khemchyan – From the History of Tavush Folklore Collection ……………….139

Vrezh Vardanyan – On the Relations between the Catholicosate of  All Armenians of St. Etchmiadzin and the Throne of Akhtamar (the 12th c. – the end of the 19th c.) ………….155

Nazik Hovhannissyan – Words Untestified in the Printed Dictionaries of Grabar

(on the material of manuscript dictionaries)…………………….170

Sona Grigoryan – Grigor Ghapantsyan as an Urartologist ……………….181

Garegin Toumanyan – A New Interpretation of a Fragment of the Legend about “Vardges Manouk” ………………………198

Tigran Gevorgyan – The Generation of Marzpanutyun of Aran and the Unification of

Armenian States Artsakh and Utik with It (in Russian) ………….210

DISCUSSIONS

Norayr Poghossyan – A New Attempt of  Classification of Semantic Metamorphosis in

Early Modern Armenian Language ………………..227

PUBLICATIONS

Anushavan Zakaryan – Manouk Abeghyan’s Series of Articles Worthy of Attention ………….240

BOOK REVIEWS

Amatuni Virabyan – Armenia in the Documents of State  Department of the USA

in 1917–1920 ………………………246

Robert Baghdassaryan –  Anushavan Zakaryan. Sergey Gorodetsky in Western Armenia

and Transcaucasus (in Russian) ………………………………251

Anna Assatryan – Nazenik Sargsyan. Ashot Assaturyan as a Choreographer of the Last 30s

of the 20th Century…………………….256

OUR JUBILEES

Five Years Later… ( the interview of the editor-in-chief of “Historical-Philological Journal”

S. Harutyunyan  with academician Hamlet Gevorgyan  in connection with  his 85th

birth anniversary)………………..259

Sargis S. Harutyunyan, Lilia Mashinyan  – Architect, Scientist – Pedagogue (Gagik Shakhkyan’s 75th anniversary)……………………..267

OUR HONOURED SCHOLARS

Norayr Sarukhanyan – Academician Ashot Hovhannissyan’s  Life and Historiographical Heritage (to the 125th birth anniversary) ………………………271

Aelita Dolukhanyan – The Unique Mediaevalist (to Assatour Mnatsakanyan’s 100th jubilee) 277

Ruben Sakapetoyan – In Memory of  Professor Ashot Soukiassyan ………………..282

SCIENTIFIC LIFE

Inessa Avagimova – Scientific Session on Arno  Babajanyan’s 90th  Jubilee ………………………284

Gayane Badalyan – International Conference “Haikazuns: myth and history” …………………….287

Valentin Khachatryan – “The Jahoukyan Readings” …………………………..292

Margarita Kamalyan – Scientific Session on  Sayat-Nova’s 300th Jubilee …………………………296

NEWS

Academician of NAS RA Vladimir Khojabekyan. Scientist, Man, Citizen ……………….300

Asan Derboyan – Distinguished Scientist  (in memory of Karlene Chachani) ………….302