ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՀԱՅ ԱՐՎԵՍՏԱԲԱՆՆԵՐԻ

ԳԻՏԱԿԱՆ ՎԵՑԵՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆԸ

ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտը գումարեց երիտասարդ հայ արվեստաբանների գիտական վեցերորդ նստաշրջանը` նվիրված Հայաստանի Հանրապետության անկախության 20-ամյակին (26–27 նոյեմբերի, 2011), որի աշխատանքներին մասնակցեցին ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի և գիտակրթամշակութային այլ օջախների` Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի, Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի, Մ. Մաշտոցի անվան Մատենադարանի, Հայաստանի պատմության թանգարանի, Երևանի պետական համալսարանի երիտասարդ գիտնականները:

ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի տնօրեն, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Արարատ Աղասյանը բացման խոսքում կարևորեց նմանատիպ նստաշրջանների կազմակերպման և շարունակականության հանգամանքը, քանզի դա հնարավորություն է ընձեռում բացահայտել Հայաստանի Հանրապետությունում առկա երիտասարդ արվեստաբանների ներուժը: ‹‹Պատահական չէ, որ գիտաժողովը նվիրված է ՀՀ անկախության 20-ամյակին,– ասաց նա.– նստաշրջանի մասնակիցները որպես արվեստաբաններ ձևավորվել են հենց անկախության շրջանում: Հատկանշական է նաև, որ երիտասարդ գիտնականների ամենամյա գիտական նստաշրջանները ևս սկզբնավորվել են Հայաստանի երրորդ Հանրապետության տարիներին` 2005 թվականից››:

Գիտական նստաշրջանի մասնակիցներին ողջունեց ՀՀ ԲՈՀ-ի նախագահի տեղակալ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր Լիլիթ Արզումանյանը, ով իր խոսքում նշեց. ‹‹Պետք է հավատանք, որ կգան իրական արժեքների գնահատման ժամանակները, և այսօր ձեր ցանկացած լավ հոդվածը, լավ զեկուցումը մի քար է մեր ապագա ամուր պատի համար…››:

Երկօրյա նստաշրջանի չորս նիստերի ընթացքում լսվեցին հետևյալ զեկուցումները:

‹‹Դվինի կենտրոնական թաղամասի V–VI դդ. ճարտարապետական համալիրի վերակազմությունը›› զեկուցման մեջ Արվեստի ինստիտուտի ճարտարապետության բաժնի գիտաշխատող, ճարտարապետության թեկնածու Արեգ Հասրաթյանն անդրադարձավ Հին Հայաստանի մայրաքաղաք Դվինի ավերված սբ.Գրիգոր տաճարի, կաթողիկոսական պալատի և միանավ բազիլիկի ճարտարապետական հորինվածքի գիտական վերակազմության հարցերին: ‹‹Գառզուի բեմանկարչությունը. Տիերի Մոլնիեի ‹‹Ժաննան և դատավորները›› դրաման›› թեման շոշափեց Արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ արվեստի բաժնի կրտսեր գիտաշխատող Մարգարիտա Քամալյանը: Ըստ զեկուցողի` նկարչի կերտած բեմանկարչության հաջողության բանալին 1960-ականներին մեծ տարածում ստացած կոնստրուկտիվիստական կառույցի ստեղծումն էր, նկարչի ուրույն ոճն ու ներկայացման սցենոգրաֆիկ կերպարի համապատասխանությունը դրամատուրգի և ռեժիսորի մտահղացմանը: Արվեստի ինստիտուտի երաժշտության բաժնի գիտաշխատող, արվեստագիտության թեկնածու Արթուր Ավանեսովը ներկայացրեց ժամանակակից երաժշտարվեստի ընդհանուր համատեքստում արդի հայ երաժշտության ընդհանուր ուրվագծերը` քննության առնելով արդի առաջատար կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները` բարձրացնելով մի շարք հրատապ հարցեր: Հովհ. Թումանյանի և Ավ. Իսահակյանի տուն-թանգարաններում պահվող Փանոս Թերլեմեզյանի ստեղծագործությունների վերաբերյալ զեկուցման մեջ Արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ արվեստի բաժնի գիտաշխատող Մերի Կիրակոսյանը ներկայացրեց էջեր Թումանյանի հետ առնչվող նկարչի հուշերից, քննության առավ բանաստեղծների տուն-թանգարաններում պահվող Թերլեմեզյանի հինգ աշխատանքները, գիտական շրջանառության մեջ դրեց դրանցից երեքը` մինչ օրս չուսումնասիրված նորահայտ էտյուդները: Հայաստանի վաղ միջնադարյան կոթողների ակունքներին նվիրված բանախոսության մեջ Հայաստանի պատմության թանգարանի էքսպոզիցիոն բաժնի վարիչ, Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի դասախոս, արվեստագիտության թեկնածու Գրիգոր Գրիգորյանն ուսումնասիրել էր պատմագրության և մասնագիտական գրականության մեջ կոթողներին վերաբերող վկայություններն ու տեսակետները: Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դասախոս, արվեստագիտության թեկնածու Տաթևիկ Շախկուլյանը վեր հանեց ազգային երաժշտության առանձնահատկությունների հիման վրա երաժշտական-տեսական գիտելիքներ ուսուցանելու խնդիրը, որը կարևորել է դեռևս Կոմիտասը ‹‹Տարրական երաժշտութիւն›› և ‹‹Տարրական երաժշտութիւն. տեսական և գործնական դասընթաց›› դասագրքերում:

Սիմվոլիզմի գեղարվեստական մեթոդի և Հակոբ Գյուրջյանի արվեստում դրա արտացոլմանն էր նվիրված Արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ արվեստի բաժնի կրտսեր գիտաշխատող Մանե Մկրտչյանի զեկուցումը: ‹‹Արվեստների համակարգման հունական ավանդույթը. ազդեցությունները հայ միջնադարյան տեսական մտքի վրա›› զեկուցման մեջ Արվեստի ինստիտուտի երաժշտության բաժնի ասպիրանտ, Մ. Մաշտոցի անվան Մատենադարանի գիտաշխատող Արուսյակ Թամրազյանը ներկայացրեց Արիստոտելի և Պլատոնի համակարգերում առկա մարդկային ընկալման, ճանաչողության ոլորտների դասակարգումը հին հունական տեսության մեջ, ինչպես նաև անդրադարձավ նորպլատոնական գեղագիտության մեջ դրանց փոխակերպումներին և վերջիններիս մեկնաբանությունը հայ քրիստոնեական միջնադարում: Կոմպոզիտոր և դաշնակահար Սուրեն Զաքարյանի ‹‹Quasi սոնատինի›› կատարողական մոտեցումների համեմատական վերլուծության հիման վրա ստեղծագործության կատարողական մեկնաբանության այլընտրանքային տարբերակների հնարավորության մասին էր Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ասպիրանտ Սուսաննա Ղազարյանի զեկուցումը: ‹‹Մշակութային ժառանգության սքանչելիքը (տեսակետներ Սեմնանի տարածքում զբոսաշրջության զարգացման վերաբերյալ)›› թեմայով էր Արվեստի ինստիտուտի ճարտարապետության բաժնի ասպիրանտ Ղազալ Ֆատեհի բանախոսությունը, իսկ նույն ինստիտուտի ճարտարապետության բաժնի ասպիրանտ Աբբաս Ռահիմյանի զեկուցումը շոշափում էր Իրանի Ռաշտ քաղաքի Շահրդարի հրապարակի ‹‹հանրայնացման›› հնարավորությունների գնահատման հարցերը: Հայ անվանի նկարիչ Ռուդոլֆ Խաչատրյանի դիմանկարներում անուրջների և իրականության միաձուլման խնդիրն արծարծեց Երևանի պետական համալսարանի դասախոս Հռիփսիմե Վարդանյանը:

Գառզուի ջրաներկ աշխատանքների մասին էր Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի դասախոս, արվեստագիտության թեկնածու Արմեն Հովեսյանի զեկուցումը: Ժամանակակից թատրոնում փաստագրական ժանրին նվիրված զեկուցման մեջ Արվեստի ինստիտուտի թատրոնի բաժնի գիտաշխատող, արվեստագիտության թեկնածու Սառա Նալբանդյանն անդրադարձավ արդի արևմտյան մշակույթի հակասական երևույթներից մեկին, այսպես կոչված, ‹‹վերբատիմ›› թատրոնին, որը, հենված լինելով փաստաթղթերի և հարցազրույցների վրա, կարծես հակասում է մինչ օրս գոյություն ունեցող դրամատուրգիական ձևերին: Ջրաղացների ճարտարապետությանն էր նվիրված Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի գիտական բաժնի կրտսեր գիտաշխատող, ճարտարապետության թեկնածու Մեսրոպ Մնացականյանի ելույթը: Իրանական կինոազդագրի զարգացման հիմնական փուլերի, կերպարվեստի այդ բնագավառի ամփոփ պատմական ակնարկի, կինոպլակատում առավել մեծ ներդրում ունեցող նկարիչների և վերջիններիս կողմից ներմուծված նորարարությունների մասին էր Արվեստի ինստիտուտի կերպարվեստի բաժնի ասպիրանտ Շադի Ղոմշեհի բանախոսությունը:

Մատենադարանում կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքում 16 համարների ներքո հանգրվանած XV դարի ժապավենաձև հմայիլների նկարազարդման, բովանդակային և նյութի հետ կապված մանրամասերով էր հագեցած Մ. Մաշտոցի անվան Մատենադարանի գիտաշխատող, Երևանի պետական համալսարանի դասախոս Դավիթ Ղազարյանի զեկուցումը: Հայ դաշնամուրային երաժշտության մեջ ատոնալ գրելաոճի սկզբունքներն Արամ Սաթյանի ‹‹Վեց Բագատել›› և Հրաչյա Մելիքյանի ‹‹Շարքը›› դաշնամուրային ստեղծագործություններում բացահայտեց Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ասպիրանտ Լիլիթ Արտեմյանը, որը վերլուծեց երկու ստեղծագործությունների տեխնիկական հիմքերի առանձնահատկությունները, կատարողական տեսանկյունից դիտարկված գեղարվեստական գաղափարը: Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ասպիրանտ Անի Առուշանյանի ‹‹Վարիացիոն սկզբունքը հայ կոմպոզիտորների դաշնամուրային ստեղծագործություններում›› զեկուցումը շոշափում էր հայ դաշնամուրային երաժշտության մեջ թե՛ վարիացիոն ձևում գրված գործերը և թե՛ այն երկերը, որոնցում վարիացիոն սկզբունքը կարևոր արտահայտչամիջոց է: Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի ասպիրանտ Արմենակ Գրիգորյանն իր զեկուցման մեջ XIX դարի և XX դարասկզբի հայ պարբերական մամուլը դիտարկեց որպես հայ արվեստաբանության մասնագիտական և գիտական դրսևորման հարթակ թեման: Ալեքսանդր Հարութունյանի` 1976-ին ստեղծված, պրոֆեսոր Վիլլի Սարգսյանին նվիրված, հազվադեպ կատարվող ‹‹Վեց տրամադրություն›› շարքը ներկայացրեց Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ասպիրանտ Անահիտ Մարգարյանը: Ուսումնասիրելով Բեկ-Նազարյանի ‹‹Նամուս›› (1925) և ‹‹Պեպո›› (1935) ֆիլմերը որպես ռեալիստական, գեղարվեստական ստեղծագործությունների օրինակներ` Արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ արվեստի բաժնի գիտաշխատող, արվեստագիտության թեկնածու Արսեն Համբարձումովը բացահայտեց դրանց բովանդակությանը բնորոշ առանձնահատկությունները:

Գիտական նստաշրջանի արդյունքներն ամփոփեց Արվեստի ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ, արվեստագիտության դոկտոր Աննա Ասատրյանը:

Նստաշրջանն անցավ ակտիվ քննարկումների և հետաքրքիր հարցադրումների մթնոլորտում:

ՄԵՐԻ ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ