ՀՀ ԳԱԱ ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔԻ ՏԱՐԵԿԱՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԺՈՂՈՎԸ

2012 թ. ապրիլի 18-ին տեղի ունեցավ ՀՀ ԳԱԱ հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքի տարեկան ընդհանուր ժողովը` նվիրված բաժանմունքի 2011 թ. գիտական և գիտակազմակերպական գործունեության արդյունքներին:

Նիստի մասնակիցները մեկ րոպե լռությամբ հոտնկայս հարգեցին նախորդ տարեկան ընդհանուր ժողովից հետո վախճանված ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Հրաչ Բարթիկյանի, Մանվել Զուլալյանի և թղթակից անդամ Սիմոն Կրկյաշարյանի հիշատակը:

Բաժանմունքի 2011 թ. գիտական և գիտակազմակերպական գործունեության արդյունքների մասին հաշվետու զեկուցմամբ հանդես եկավ բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Յուրի Սուվարյանը:

Բաժանմունքն իր կազմում ընդգրկում է Պատմության, Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության, Փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի, Հ. Աճառյանի անվան լեզվի, Մ. Աբեղյանի անվան գրականության, Արևելագիտության, Հնագիտության և ազգագրության, Արվեստի ինստիտուտները, Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը, Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնը: Հաշվետու տարում բաժանմունքի կազմում ընդգրկվել է Հայկական հանրագիտարանի խմբագրությունը:

Հաշվետու տարում անցկացվել է բաժանմունքի 7 ընդհանուր ժողով և բյուրոյի 16 նիստ, որոնցում լսվել են գիտական զեկուցումներ, քննարկվել գիտական և գիտակազմակերպական բնույթի բազմաթիվ հարցեր:

Բաժանմունքի հունիսի 29-ի ընդհանուր ժողովում տեղի է ունեցել բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղարի ընտրություն (ընտրվել ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Յուրի Սուվարյանը):

Բաժանմունքի ապրիլի 8-ի ընդհանուր ժողովում տեղի է ունեցել ՀՀ ԳԱԱ Թորոս Թորամանյանի անվան մրցանակի շնորհման քվեարկություն (մրցանակ է շնորհվել ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Մուրադ Հասրաթյանին և ճարտ. դ. Գառնիկ Շախկյանին):

Բաժանմունքի նոյեմբերի 28-ի ընդհանուր ժողովում լսվել և քննարկվել է ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամների թեկնածուների առաջադրման մասին հարց [առաջադրվել և ապա ՀՀ ԳԱԱ ընդհանուր ժողովում հաստատվել են Հայկ Խաչատրյանը (փիլիսոփայություն) /ԱՄՆ/, Գևորգ Բարդակչյանը (գրականագիտություն) /ԱՄՆ/, Անահիտ Տոնապետյանը (լեզվաբանություն) /Ֆրանսիա/, Բորիս Մարտիրոսյանը (մանկավարժություն) /Ռուսաստան/, Հրանտ Պողոսյանը (տնտեսագիտություն) /Ռուսաստան/]:

Յու. Սուվարյանը հանգամանորեն ներկայացրեց բաժանմունքի և Երևանի պետական համալսարանի համատեղ աշխատանքը ‹‹Հայագիտության զարգացման հայեցակարգի›› և ‹‹Հայագիտության ոլորտի զարգացման 2012–2025 թթ. ռազմավարության›› մշակման ուղղությամբ: Նա նաև նշեց, որ 2012 թ. հունվարի 12-ին Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը հաստատել է ‹‹Հայագիտության զարգացման հայեցակարգը, հայագիտության ոլորտի զարգացման 2012–2025 թթ. ռազմավարությունը և դրա իրականացման միջոցառումների ժամանակացույցը››, և բաժանմունքը ձեռնարկում է միջոցառումներ այդ որոշման իրականացման ուղղությամբ:

Հաշվետու տարում լրացավ Անին Բագրատունյաց թագավորության մայրաքաղաք հռչակելու 1050-ամյակը: Բաժանմունքի ջանքերով կատարվել է ՀՀ կառավարության հաստատած` այդ կարևոր հոբելյանին նվիրված միջոցառումների ծրագրի մի մասը: Կազմակերպվել է միջազգային գիտաժողով` ‹‹Անին միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական և քաղաքակրթական կենտրոն›› խորագրով, որին մասնակցել են նաև աշխարհի մի շարք երկրներից ժամանած հայագետներ: Ընդարձակ առաջաբանով վերահրատարկվել է Ն. Մառի ‹‹Անի›› աշխատությունը (ռուսերեն), հրատարակվել է ‹‹Օտար աղբյուրները Անի մայրաքաղաքի մասին›› ժողովածուն, հրատարակության է պատրաստվում գիտաժողովի նյութերի ժողովածուն:

Հաշվետու տարում արդյունավետորեն են աշխատել բաժանմունքի հիմնարկները: Յու. Սուվարյանը ներկայացրեց մի քանի կարևորագույն արդյունքներ:

Պատմության ինստիտուտը հրատարակել է ‹‹Հայոց պատմություն›› ակադեմիական բազմահատորյակի 3-րդ և 4-րդ հատորների առաջին ստվարածավալ գրքերը, որոնք շարադրված են արխիվային հարուստ նյութերի, նորահայտ ու հրատարակված փաստաթղթերի և գիտական առկա գրականության համակողմանի օգտագործմամբ:

Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտն իրականացրել է արդյունավետ պեղումներ: ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի լաբորատորիաներում կատարված անալիզների համադրության շնորհիվ անվերապահորեն հաստատագրվել է, որ Արենի 1 քարայրի պղնձի-քարի դարաշրջանի շերտում բացվել է գինու արտադրության առայժմ հայտնի հնագույն համալիրը (հնձան), ինչը վկայում է, որ Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսարևելյան շրջանները խաղողագործության և գինեգործության ելակետային օջախ են եղել:

Արևելագիտության ինստիտուտը հրատարակել է ‹‹Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ››, ‹‹Թյուրքագիտական և օսմանագիտական հետազոտություններ››, ‹‹Արևելաասիական ուսումնասիրություններ››, ինչպես նաև ‹‹Մերձավոր Արևելք. պատմություն, քաղաքականություն, մշակույթ›› մատենաշարերի հերթական պրակները:

Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտում միջազգային փորձի և հայաստանյան պրակտիկայի համադրմամբ մշակվել են երաշխավորություններ Հայաստանի Հանրապետության հարկային ռազմավարության զարգացման վերաբերյալ, գնահատվել է տնտեսական զարգացման վրա գիտակրթական համակարգի ներազդեցությունը, մշակվել են տնտեսական աճի վրա գիտության և կրթության ներգործության ինտենսիվացման գերակա ուղղությունները:

Փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտում ուսումնասիրվել են գիտության փիլիսոփայության և մեթոդաբանության խնդրակարգի մեջ ձևական-տրամաբանական վերլուծության կիրառելիության և էվրիստիկական հնարավորությունների հիմնահարցերը: Վեր են հանվել հումանիտար և հասարակական գիտությունների ու գիտակարգերի տարբերակիչ գծերը, ինչպես նաև ներկայացվել են դրանց մեկնաբանությունները ժամանակակից փիլիսոփայական-մեթոդաբանական տեսությունների համատեքստում:

Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտում ավարտվել է ‹‹Հայոց լեզվի բարբառային բառարանի›› վերջին` 7-րդ հատորի կազմումը, որն ընդգրկում է 112 հազար բառ:

Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում հրատարակության են պատրաստվել ‹‹Հայ գրականության պատմության›› ակադեմիական վեցհատորյակի առաջին և երրորդ հատորները: Շարունակվել է հայ դասականների երկերի ակադեմիական հրատարակությունը. տպագրվել են Ավետիք Իսահակյանի երկերի ժողովածուի երկրորդ և Լևոն Շանթի երկերի ժողովածուի առաջին հատորները` համապատասխան ծանոթագրություններով և բնագրային տարբերակներով:

Արվեստի ինստիտուտը լույս է ընծայել ‹‹Հայկական ճարտարապետություն›› գիրք-ալբոմը (առաջաբանը` Մուրադ Հասրաթյանի), որում ներկայացված է հայ ճարտարապետության անցած ուղին` հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը:

Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը ստեղծել է Բաքու քաղաքին նվիրված էլեկտրոնային կայքէջը, որտեղ զետեղված հարյուրավոր լուսանկարներն ու փոստային բացիկները լուսաբանում են հայկական ընտանիքների, հայապատկան շենքերի, քաղաքում լույս տեսած հայկական մամուլի, գրահրատարակչության, գովազդային հայտարարությունների և ընդհանրապես Բաքվում հայկական երբեմնի մշակութային ներկայության պատմությունը: Առանձին բաժնով ներկայացված են Բաքու քաղաքում 1905, 1918, 1990 թվականներին տեղի ունեցած հայկական կոտորածները լուսաբանող փաստաթղթերն ու լուսանկարները:

Շիրակի հայագիտական հոտազոտությունների կենտրոնը հայտնաբերել է նոր հնավայրեր` պալեոլիթյան հուշարձան Բավրա գյուղի տարածքում, վաղբրոնզիդարյան և անտիկ բնակավայրեր ու դամբարանադաշտ Բագրավան գյուղի տարածքում, վաղբրոնզիդարյան բնակավայր Ամասիայի Գառնառիճ գյուղի տարածքում, կատարել պեղումներ Հայկաձորի ուշ ուրարտական ամրոց-բնակավայրի տարածքում:

Ընդհանուր առմամբ, բաժանմունքի ինստիտուտները գործել են արդյունավետորեն: ՀՀ ԳԱԱ և արտաակադեմիական հրատարակչությունների միջոցով տպագրել են 120 գիրք, որից 9-ը՝ արտասահմանում, և 4 ձեռնարկ, շուրջ 900 գիտական հոդված, որից 126-ը արտասահմանում:

Հաշվետու տարին հարուստ է եղել գիտական միջոցառումներով. կազմակերպվել են 6 միջազգային և 32 հանրապետական գիտաժողովներ:

Բաժանմունքը լուրջ հաջողություններ ունի միջազգային գիտական համագործակցության ոլորտում: Բաժանմունքի ինստիտուտների մեծ մասը պայմանագրերով համագործակցում է աշխարհի առաջատար գիտական մի շարք կենտրոնների հետ:

Կարևոր ձեռքբերումներ կան գիտական կադրերի պատրաստման գործում: Բաժանմունքի ինստիտուտների գիտաշխատողներից 3-ը պաշտպանել են դոկտորական, շուրջ 10-ը` թեկնածուական ատենախոսություններ: Թեկնածուական ատենախոսություն են պաշտպանել նաև բաժանմունքի ինստիտուտների 10 ասպիրանտներ և 17 հայցորդներ:

Վերջում Յու. Սուվարյանը խոսեց լուծման ենթակա հիմնախնդիրների մասին:

Զեկուցման շուրջ ծավալված քննարկմանը մասնակցեցին Արվեստի ինստիտուտի փոխտնօրեն, արվ. դ. Աննա Ասատրյանը, Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրեն, բ. գ. դ. Ավիկ Իսահակյանը, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ Հրանտ Պողոսյանը, ԳԱԱ թղթակից անդամ Աելիտա Դոլուխանյանը, Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի տնօրեն, պ. գ. թ. Պավել Ավետիսյանը, Պատմության ինստիտուտի տնօրեն, ԳԱԱ թղթակից անդամ Աշոտ Մելքոնյանը, Արևելագիտության ինստիտուտի տնօրեն, ԳԱԱ թղթակից անդամ Ռուբեն Սաֆրաստյանը, ովքեր, դրական գնահատելով բաժանմունքի գործունեությունը, անդրադարձան գիտահետազոտական աշխատանքների հետ կապված մի քանի հարցերի:

Բարձրացված հարցերի շուրջ ելույթ ունեցավ Յու. Սուվարյանը:

Բաժանմունքի 2011 թ. գիտական և գիտակազմակերպական գործունեությունը գնահատվեց դրական:

Բաժանմունքի տարեկան ընդհանուր ժողովը լսեց ու քննարկեց Փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտի տնօրեն, ԳԱԱ թղթակից անդամ Գևորգ Պողոսյանի ‹‹Արդի ժողովրդագրական վիճակը Հայաստանում և արտագաղթի խնդիրները›› ու Արևելագիտության ինստիտուտի փոխտնօրեն, պ. գ. դ. Պավել Չոբանյանի ‹‹Հայ պատմագրության խնդիրները թուրք-ադրբեջանական կեղծարարության դեմ պայքարում›› գիտական զեկուցումները:

Բաժանմունքի տարեկան ընդհանուր ժողովում գիտական զեկուցումներով հանդես եկան ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ Անահիտ Տոնապետյանը (‹‹Ժամանակակից արևմտահայերենի իրավիճակի քննական ուսումնասիրության մեթոդները››) և Հրանտ Պողոսյանը (‹‹Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման մի քանի տեսանկյուններ):

ՀՐԱՆՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆ