ԶՈՐԱՎԱՐՆ ՈՒ ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍԸ

ՄԵԿՆԱՐԿԵՑ ‹‹ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍՓՅՈՒՌՔՈՒՄ›› ԳԻՏԱԺՈՂՈՎԸ

ՀՀ ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում դեկտեմբերի 15-ին տեղի ունեցավ ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի, ՀՀ սփյուռքի նախարարության, Երևանի պետական համալսարանի և ‹‹Նորավանք›› գիտակրթական հիմնադրամի նախաձեռնությամբ կազմակերպված ‹‹Գարեգին Նժդեհի գործունեությունը սփյուռքում›› գիտաժողովը` նվիրված մեծ զորավար և գաղափարախոս Գարեգին Նժդեհի 125-ամյակին:

Բացելով այն` ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, ԵՊՀ ռեկտոր Արամ Սիմոնյանն ասաց, որ ‹‹Գարեգին Նժդեհը քչերից մեկն է, հատկապես XIX դարավերջի մեր իրականության մեջ ասպարեզ իջած գործիչների սերնդում, որն առանձնանում է իր, հիրավի, հանրագիտարանային իմացությամբ ու գործունեությամբ: Նա այն քչերից մեկն է, ովքեր XX դարում կարողանում էին ամենատարբեր ոլորտներում իրենց տաղանդի հզորությամբ նոր ու թարմ խոսք ասել, նոր շունչ բերել: Նրա գործունեությունը անջնջելի հետք թողեց մեր հետագա ամբողջ պատմության վրա:

Ուզում եմ հիշեցնել մեր հանրապետության նախագահի այն խոսքերը, որ մենք չէ, որ պիտի լինենք նրան գնահատական տվողը. նրան գնահատել է պատմությունը, նրան գնահատում է մեր ամբողջ ժողովուրդը, նրա գնահատականի ամենահաստատուն պատվանդանը մեր երկրի ու մեր ժողովրդի հետագա գործունեությունն ու զարգացումը պիտի լինի››:

Ա. Սիմոնյանի գնահատմամբ, Գ. Նժդեհը մեծ լումա ունի այսօրվա մեր պետականության կազմավորման համար: Հարցն այն է, որ նրա ամբողջ գործունեությունը կարմիր թելի պես անցնում է այսօրվա մեր բանակաշինության, այսօրվա մեր պետության ներքին ու արտաքին քաղաքականության միջով: ‹‹Ամեն տեղ` գրիչը վերցնելուց սկսած մինչև մաուզերը վերցնելը, նա եղել է առաջամարտիկ, եղել է առաջին գծում. կարդալով նրան, զարմանալ կարելի է, թե մի՞թե այդ բոլորը ստեղծել է մեկ մարդ: Ստիպված լինելով թողնել հայրենիքը և անցնելով Պարսկաստան, ապա` Եվրոպա, նա չկորավ տեսադաշտից որպես գաղափարախոս ու քաղաքական գործիչ, այլ, ընդհակառակը, նոր գույներով նա հանդես եկավ որպես վառ անհատականություն և որպես գաղափարախոս և, որ ամենակարևորն է, որպես իր ժողովրդի սիրեցյալ զավակ: Որտեղ էլ նա եղավ, որ երկրում էլ ապրեց, ԱՄՆ-ից մինչև Ռուսաստանի բանտեր, նրա աչքի առաջ իր սուրբ հայրենիքն էր, իր սիրած Երևանը, իր սիրած Զանգեզուրն ու Արարատ սարը:

Նա սփյուռքում չարեց ոչինչ, որի համար մենք այսօր ամաչելու լինենք: Նրա ամբողջ գործունեությունը միտված էր միայն մեկ բանի` գերագույն նպատակ ունենալով հայի և հայ ժողովրդի հավաքական-ֆիզիկական պահպանումը, որի համար միշտ պատրաստ էր: Նրա հայրենասիրությունը չուներ սահման,– ասաց հռետորը, ավելացնելով.– Մենք որպես ժողովուրդ պիտի միշտ հպարտ լինենք, որ Գարեգին Նժդեհի նման անձնավորություն ենք ունեցել, որ հայ ժողովրդի արգանդը ծնել է նրա նման զավակ››:

Գիտաժողովը ողջունեց ՀՀ ԱԺ փոխնախագահ Էդուարդ Շարմազանովը, նշելով, որ 2011 թվականը հոբելյանական տարի էր ամբողջ հայության համար, որովհետև տոնում ենք մեր անկախ պետականության 20-րդ տարեդարձը, ինչպես նաև` մեծ հայի, մեծ հայրենասերի, ազգային գաղափարախոսության ջատագով Գարեգին Նժդեհի ծննդյան 125-ամյակը։ Նժդեհի գործունեությունը սփյուռքում ուներ մեկ նպատակ. ազգային աղետից հետո` մեծ ցեղասպանությունից հետո դաստիարակել մի սերունդ, որի մեջ հաստատվի նաև վրեժի գաղափարը, ապա` լինի այնպիսի հայրենասեր սերունդ, որը կարողանա տեր կանգնել իր իրավունքներին, իր հայրենիքին, և վառ պահել այն հիշատակը, որ այդ հայրենիքը ժամանակավոր է կորսված, այդ հայրենիքը մերն է` ինչքան էլ որ քոչվորներն այնտեղ ապրեն: Որովհետև այն մեր պապենական հողն է:

ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն, ԳԱԱ թղթակից անդամ Աշոտ Մելքոնյանը այն հանգամանքը կարևորեց, որ Գարեգին Նժդեհի գործունեությունը գնահատելիս պիտի ելնենք ոչ թե նրա` կուսակցական պատկանելիության դիրքերից, այլ` ընդհանուր, համազգային, համահայկական դիրքերից: Նա պետականություն էր կերտում, Զանգեզուր էր պահպանում Խորհրդային Հայաստանի սահմաններում` քաջ գիտակցելով, որ իր հեռանալուց հետո այն մնալու է Խորհրդային Հայաստանի կազմում, անկախ նրա տեսքից ու գույնից: Այսպես նա հասկացավ ժամանակի ոգին:

Գիտաժողովում հրապարակվեց ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանի ուղերձը:

Գիտաժողովի չորս նիստերում քննարկվեցին ‹‹Հայապահպանության, ազգային ինքնության և դաստիարակության հարցերը Գարեգին Նժդեհի գաղափարախոսության մեջ››, ‹‹Գործնականը և գաղափարախոսականը Գարեգին Նժդեհի սփյուռքյան գործունեության մեջ››, ‹‹Գարեգին Նժդեհ. զորավարը և մտածողը››, ‹‹Գարեգին Նժդեհը` մանկավարժի և ուսանողի տեսանկյունից›› թեմաները:

Ներկայացվեցին դրվագներ Գարեգին Նժդեհի սփյուռքյան գործունեությունից, ինչպես նաև` նրա դիտարկումները Հայաստանի ապագայի, ազգային ինքնության պահպանման հիմնահարցի, տնտեսագիտության և հայության տնտեսական կյանքի կազմակերպման վերաբերյալ և այլն:

Զեկուցումներով հանդես եկան մեկ տասնյակից ավելի գիտնականներ` ներկայացնելով մեծ հայորդու կյանքի և գործի տարբեր ասպարեզներ:

ՎԱՆԻԿ ՍԱՆԹՐՅԱՆ

‹‹Հայաստանի Հանրապետություն››, 16. XII. 2011