ՀԱՅԵՐԵՆԻ ՏՎՅԱԼՆԵՐԻ ԸՆԴԳՐԿՈՒՄԸ ՆՈՍՏՐԱՏԻԿ ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆԻ ՄԵՋ ԵՎ ՀԵՏԱԳԱ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐԸ

ՎԱԶԳԵՆ ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

Լեզուների հեռավոր ցեղակցության հարցը ոչ պակաս չափով եղել է պատմահամեմատական, մանավանդ համեմատական-տիպաբանական լեզվաբանության մասնագետների ուշադրության կենտրոնում, թեև այն ավելի բուռն ձևով երևան է գալիս միայն XX դ. կեսերից հետո, որը շարունակվում է մեր օրերում:

Այդ հարցն արծարծվել է ‹‹լեզվաընտանիքների›› միջև մեծ մասամբ բառային, մասամբ նաև ձևույթային հարաբերակցության բացահայտման նպատակով: Ներկայումս խոսվում է, այսպես կոչված, ‹‹մեծ ընտանիքների›› (մակրոընտանիքների) մասին: Տարբերում են արևելանոստրատիկ (ուրալյան, դրավիդյան, ալթայան) և արևմտանոստրատիկ (աֆրասիական, հնդեվրոպական, քարթվելական) լեզուներ: Սրանից բացի` առաջարկվում են այլ ‹‹մեծ ընտանիքներ›› (մակրոընտանիքներ)` պալեոեվրասիական (չինկովկասյան), որ ներառում է չինտիբեթական, հյուսիսկովկասյան (նախյան-դաղստանյան, աբխազադըղեական, խուռաուրարտական) լեզուները, խաթերենը (խեթերենի ենթաշերտ լեզուն), ենիսեյան լեզուները (եթե ոչ նաև բասկերենը և բուրուշասկի լեզուն), և ամերհնդկական (հնդկացիական), որ ընդգրկում է Ամերիկայի բնիկների լեզուները` բացառությամբ էսկիմոսալեուտյան լեզուների:

Լեզվական նյութի համեմատությունը կատարվում է մեծ մասամբ հնչյունաբանության և արմատաբանության, մասամբ քերականության մակարդակով` առավել ուշադրության առարկա դարձնելով հնչյունական համակարգը և արմատի կառուցվածքը (ձևույթային կազմը):

Հ. Պեդերսենը, ի տարբերություն նախորդ ուսումնասիրողների, առաջին անգամ (1903 թ.) առաջ է քաշում ոչ թե երկու, այլ մի քանի լեզվաընտանիքի լեզուների ուսումնասիրության գաղափարը` մասնավորապես նկատի ունենալով ուրալալթայան, հնդեվրոպական, աֆրասիական լեզվաընտանիքի լեզուները: Ըստ այսմ` հիմք է դրվում բառի բուն իմաստով լեզուների ուսումնասիրության նոստրատիկ տեսությանը[1]:

Անցյալ դարի 60-ական թվականներին ռուս տաղանդավոր լեզվաբան Վ. Մ. Իլիչ-Սվիտիչը նպատակ է դնում վերականգնելու նոստրատիկ նախալեզուն, որը, անշուշտ, գիտական մեծ էրուդիցիայի վկայություն է: Այնուհետև նա կազմում է սեմաքամյան (սեմ.-քամ.), քարթվելական (քարթվ.), հնդեվրոպական (հե.), ուրալյան (ուրալ.), դրավիդյան (դրավ.) և ալթայան (ալթ.) լեզուների բառային (բառարմատային), ինչպես նաև ձևույթային (բառաձևային) միավորների համեմատական քարտարանը[2]: Եվ վերջինիս տվյալների օգտագործմամբ նա գրեց իր հայտնի աշխատությունը` նվիրված հնդեվրոպական ու սեմական լեզուների շփումներին, որն ունեցավ բացառիկ նշանակություն այդ բնագավառում հետագա ուսումնասիրությունների ձեռնամուխ լինելու տեսանկյունից[3]: Իսկ ավելի ուշ լույս է տեսնում հեղինակի համեմատական բառարանը (երկու հատորով, միասին` 297 էջ` չհաշված ցանկերը)[4]: Մեր հաշվումներով` բառարանի երկու հատորում տեղ գտած 353 բառահոդվածից 175-ի դեպքում կարելի է առանձնացնել հայերենի զուգահեռներ: Վերջիններիս որոշակի մասը, ոչ անկախ Յու. Պոկոռնու բառարանից[5], ընդգրկված է ինչպես հեղինակի` Իլիչ-Սվիտիչի, այնպես էլ գրքի հատորների լույս ընծայման վրա աշխատած գիտական կոլեկտիվի ջանքերով, որն էլ ժամանակին քննված և լրացված է Գ. Ջահուկյանի կողմից[6]: Հետագայում Իլիչ-Սվիտիչի քարտարանի հիման վրա պատրաստվում է 3-րդ հատորը, որը պարունակում է 25 բառահոդված (101 էջ` չհաշված ցանկերը)[7]: Դրանցից առնվազն 12-ի դեպքում ևս հնարավոր է բերել հայերեն զուգահեռներ: Բառարանի առաջին երկու հատորի հայերեն նյութը, ինչպես նշեցինք, տեղ է գտել Գ. Ջահուկյանի աշխատություններից երկուսում[8], իսկ 3-րդ հատորինը, թեև այն լույս է տեսել 1984 թ., դուրս է մնացել[9]:

Այս ամենով հանդերձ, կարծում ենք, որ հնարավոր է կատարել նոր հավելումներ, որոշ ճշգրտումներ, մանավանդ եթե նկատի ենք ունենում հայերենի բառապաշարի այն մասը, որը կա΄մ առհասարակ չկա հրապարակի վրա եղած համապատասխան բառարաններում, կա΄մ գտնում ենք հայերենի բարբառներում:

Սույն աշխատանքում անդրադառնում ենք Իլիչ-Սվիտիչի ‹‹Ստուգաբանական բառարանի›› այն բառահոդվածներին, որոնցում այս կամ այն կերպ տեղ են գտել հայերենի տվյալները` իբրև հե. ցեղակցության մի լեզվի համեմատելի միավորներ` ընդ որում ավելացնելով 3-րդ հատորի նյութերը: Այնուհետև դրանք փորձել ենք լրացնել հայերենի նոր տվյալներով: Նման բնույթի համեմատաբար ամբողջական քննություն մինչև այժմ չի կատարվել մեզանում առհասարակ, մասնավորապես հայոց լեզվի նախագրային շրջանի պատմությանը, ինչպես նաև համեմատական-տիպաբանական քննությանը նվիրված աշխատություններում: Ուստի առանձին հարց է այն, թե ինչպիսի լրացումներ կարելի է կատարել հայերենի նյութի հետ կապված` նկատի ունենալով վերջինիս ոչ միայն ընդհանուր գրական տարբերակը, այլև բարբառները:

Սույն բառարանում հե. լեզուների, ընդսմին նաև հայերենի տվյալները, ինչպես նշեցինք, հիմնականում վերցված են Յու. Պոկոռնու ստուգաբանական բառարանից: Սա նշանակում է, որ այստեղ նույնպես հայերեն շատ բառեր կամ արմատներ քննության են առնված գիտության այն մակարդակով, որ ուներ համեմատական լեզվաբանությունը մինչև անցյալ դարի 50–60-ական թվականները: Իսկ դրանից հետո այս բնագավառում, ինչպես հայտնի է, շատ բան է փոխվել` ի հաշիվ գիտական նոր ձեռքբերումների, տարբեր կարգի վերանայումների, լրացումների, ճշգրտումների և այլն: Այս դեպքում հաշվի ենք առել նաև նորագույն տվյալները:

Ըստ այդմ` առաջ են գալիս նոր խնդիրներ` կապված ոչ միայն լեզվական նյութի մակարդակային քննության, այլև վերջինիս հիմքում դրվելիք սկզբունքների և մոտեցումների մշակման և կիրառման հետ: Ուստի նախ` կատարում ենք արմատաբանական վերլուծություն` համեմատության եզր ընդունելով Իլիչ-Սվիտիչի վերականգնած նորստրատիկ նախաձևը (նոստր. նշումով), այնուհետև` հղում ենք վերջինիս բառարանին և Գ. Ջահուկյանի աշխատություններին: Եթե հղումը տրվում է միայն Իլիչ-Սվիտիչի բառարանին, նշանակում է, որ գործ ունենք հայերենի նյութի լրացուցիչ ընդգրկման հետ: Ստորև անդրադառնում ենք նոստրատիկ բառարանի այն բառահոդվածներին, որոնցում տեղ են գտել նաև հայերենի տվյալները, ու ըստ այդմ կարելի է անել որոշ լրացումներ և ճշգրտումներ[10]:

1. Նոստր. baHli ‹‹վերք, ցավ››(?). հե. bheĥl- ‹‹վերք, ցավ›› ~ ալթ. [bāli ‹‹վերք››](?) (Иллич-Свитыч, 1971, 74–175): Հմմտ. հայ. բող-ջ ‹‹վերք. պալար››, (բրբռ.) բող-ջ-ոց ‹‹վերք. պալար››, բող-ջ-ոցվիլ ‹‹վրան վերքեր դուրս տալ›› և այլն:

5. Նոստր. balqa ‹‹շողալ, փայլել››. սեմ.-քամ. brq ‹‹փայլել. կայծակ›› ~ քարթվ. ber□q- ‹‹շողալ, փայլատակել›› ~ հե. bhelg- / bhleg- ‹‹շողշողալ, փայլել›› ~ ալթ. [balkʌ- ‹‹շողալ, փայլատակել››] (Иллич-Свитыч, 1971, 174–175): Հմմտ. հայ. փայլ-ել ‹‹լույս տալ, ճառագել››, այլև (բրբռ.) բլ-խտ-ալ ‹‹(ուժեղ) փայլել. փայլատակել, բռնկվել››, փիլ-կստալ ‹‹փայլել, փայլփլել››:

7. Նոստր. bara ‹‹մեծ. լավ››. հե. bher- ‹‹լավ. մեծ›› ~ ուրալ. para ‹‹լավ›› ~ դրավ. [par- ‹‹մեծ››]~ ալթայ. [bara ‹‹շատ››]: Հմմտ. հայ. բար-ի ‹‹լավ››, բարւոք ‹‹հարմար, բարվոք›› (ար <*r) (Иллич-Свитыч, 1971, 175–178, հմմտ. Ջահուկյան, 1987, 72)[11]:

8. Նոստր. bari ‹‹վերցնել››. սեմ.-քամ. br ‹‹բռնել, որսալ›› ~ հե. bher- ‹‹վերցնել, բերել, կրել›› ~ դրավ. per- ‹‹ի մի բերել, հավաքել›› (?) ~ ալթ. bari- ‹‹(բռի մեջ) առնել››: Հմմտ. հայ. բերեմ ‹‹բերել, կրել›› (Иллич- Свитыч, 1971, 176, հմմտ. Ջահուկյան, 1987, 72, այլև նույնի` Հայերեն ստուգաբանական բառարան, Երևան, 2010, 125–26):

9. Üáëïñ. berg(i) ‹‹µ³ñÓñ››. ë»Ù.-ù³Ù. brg ‹‹µ³ñÓñ›› ~ ù³ñÃí. bÐg-e ‹‹µ³ñÓñ››(?) ~ Ñ». bherûh- / bhreûh- ‹‹µ³ñÓñ›› ~ áõñ³É. [p(e)r/-kʌ/ ‹‹µ³ñÓñ››] ~ ¹ñ³í. pēṟ- ‹‹µ³ñÓñ››(?): ÐÙÙï. Ñ³Û. µ³ñÓ-ñ ‹‹µ³ñÓñ››, µ»ñÓ ‹‹(µ³ñÓñ³)µ»ñÓ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 77, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 121, 126):

11. Üáëïñ. biĆa ‹‹÷áùñ(ÇÏ)››. áõñ³É. [piĆa ‹‹÷áùñ(ÇÏ)››] ~ ¹ñ³í. pīc- / picc- ‹‹÷áùñ(ÇÏ), Ï³ñ×›› ~ ³ÉÃ. biča ‹‹÷áùñ(ÇÏ)›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 178–179): ÐÙÙï. Ñ³Û. ÷áù-ñ ‹‹áã-Ù»Í. ÷áùñ››, ³ÛÉ¨ (µñµé.) åÇ×-ÇÏ, åáõ×-áõñ ‹‹÷áùñ(ÇÏ). Ù³Ýñ(ÇÏ)››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ (µñµé.) ÷Ç×-Ë³ ‹‹÷áùñ(ÇÏ)››, ÷Ã-Ë»É ‹‹Ù³Ýñ»É, ÷ßñ(í)»É››, ÷ÃÃ»É (<÷ÃÇÃ <*÷ÇÃ-÷ÇÃ-»É) ‹‹µ³óí»É, Ù³ë-Ù³ë ÉÇÝ»É. Í³ÕÏ»É››, ÷Ãáõñ ‹‹Ù³Ýñ Ïïáñ, ÷ßáõñ›› ¨ ³ÛÉÝ:

12. Üáëïñ. bičʌ ‹‹Ïáïñ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. bs- / bd- ‹‹Ïáïñ»É, Ù³Ýñ»É›› ~ ù³ñÃí. bic- ‹‹Ïáïñ»É, µñ¹»É›› ~ Ñ». peis- ‹‹÷ßñ»É, ×½Ù»É›› ~ ¹ñ³í. pīc- ‹‹Ù³Ýñ»É, Ï×å»É, ïñáñ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÷áõË-ñ, ÷Ë-ñáõÝ ‹‹Ù³Ýñ. Ýáõñµ››, ÷ß-áõñ ‹‹Ïïáñ, Ù³Ýñ(Ù³ë)››, ÷ë-áñ ‹‹Ù³Ýñ(³ó³Í)››:

14. Üáëïñ. bil΄ʌ ‹‹·áé³É››. ù³ñÃí. bir ‹‹»ñ·»É›› ~ Ñ». bhel- ‹‹Ëáë»É. ÙéÝã³É, áéÝ³É›› ~ ¹ñ³í. piḷʌ- ‹‹µÕ³í»É. ·áé³É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. µÕ-³õ»É ‹‹Ï³Ýã»É, ·áé³É››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ (µñµé.) µÉ-µÉ-³É ‹‹ÃáÃáí»É, Ëáë»É››:

16. Üáëïñ. bolʔi ‹‹³×»É (µáõÛëÇ Ñ³Ù³ñ ³ëí³Í)››. ë»Ù.-ù³Ù. ’bl ‹‹ï»ñ¨, (³×³Í) µáõÛë›› ~ Ñ». bhelĥ- / bhleĥ- ‹‹µáõÛë, ï»ñ¨, Í³ÕÇÏ›› ~ ¹ñ³í. [poli- ‹‹³×»É, µáõëÝ»É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. µáÕµáç (<µáÕ- ) ‹‹ÍÇÉ, ÁÝÓÛáõÕ, ë»ñáõÝ¹›› (³ñÙ³ïÇ ÏñÏÝ.), Ã»ñ¨ë Ý³¨ (µñµé.) µáõÕ-áõÝ (ÇÙ³΄ µáõÕáõÝ ùß»É ‹‹ÑáõéÃÇ ³×»É››) (Èëëè÷- Ñâèòû÷, 1971, 181–182, ³ÛÉ¨` æ³ÑáõÏÛ³Ý, 2010, 134):

17. Üáëïñ. bongä ‹‹Ñ³ëï. áõéã»É, ÷ùí»É››. Ñ». bhenĝh- ‹‹Ñ³ëï, åÇÝ¹›› ~ áõñ³É. puŋka / poŋka ‹‹Ñ³ëï. ÷ùí³Í›› ~ ¹ñ³í. poṅk- ‹‹÷ùí»É, »é³É›› ~ ³ÉÃ. [boŋʌ ‹‹Ñ³ëï, Ù»Í››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. µáõÝ-ù (ÇÙ³΄ ÑáõÝù áõ µáõÝù ‹‹³ÙµáÕçÁ. ÉñÇí »Õ³ÍÁ››) :

18. Üáëïñ. bor΄a ‹‹·áñß, Ùáõ· ¹³ñãÝ³·áõÛÝ››. Ñ». bher-, bhe-bhru- (bhreu-) ‹‹·áñß, ¹³ñãÝ³·áõÛÝ›› ~ ³ÉÃ. bor΄a ‹‹ÙáËñ³·áõÛÝ, ·áñß››: ÐÙÙï. Ñ³Û. µáñµáë (µáñ-µáë. ÑÙÙï. ùáñ ¨ ùáë) ‹‹Ù·É³Í. Ù·ÉáïáõÃÛáõÝ››:

19. Üáëïñ. buHi ‹‹³×»É. Í³·»É››. Ñ». bheuH ‹‹³×»É. ÉÇÝ»É›› ~ áõñ³É. puγe ‹‹Í³é›› ~ ³ÉÃ. bűi ‹‹ÉÇÝ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. µáõë-³ÝÇÙ (<µáÛ-ë) ‹‹³×»É, í»ñÁÝÓáõÕí»É. µáõëÝ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 184–185, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 135):

21. Üáëïñ. bura ‹‹Í³Ï»É. ß³Õ³÷»É››. ë»Ù.-ù³Ù. b(w)r ‹‹ß³Õ³÷»É. ù³Ý¹»É. (µ³óí³Í) ³Ýóù›› ~ ù³ñÃí. [br(u)- ‹‹åïï»É. Ë³Õ³óÝ»É››(?)] ~ Ñ». bher- ‹‹ß³Õ³÷»É, ÷áñ»É, ù³Ý¹»É›› ~ áõñ³É. pura ‹‹·áñÍÇù (ß³Õ³÷»Éáõ). ß³Õ³÷»É, Í³Ï»É›› ~ ¹ñ³í. pōṟ ‹‹³Ýóù. µ³óí³Íù›› ~ ³ÉÃ. [bura- ‹‹åïï»É, ÷áñ»É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. µÇñ ‹‹÷áñÇã››, µñ»Ù ‹‹ù³Ý¹»É, ÷áñ»É››, µñÇã ‹‹ÃáËñ, Ã³Ïáõç³Ï››, µ»ñ³Ý ‹‹áõï»Éáõ ³Ýóù›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 186–187, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 126, 129):

23. Üáëïñ. burʌ ‹‹ÓÛ³Ý (³í³½Ç) ÷áÃáñÇÏ, µáõù››. ë»Ù.-ù³Ù. bwr- ‹‹(³í³½Ç) ÷áÃáñÇÏ, ù³ÙÇ››(?) ~ Ñ». bher- ‹‹÷áÃáñÇÏ. ÷áÃáñÏ»É›› ~ áõñ³É. purʌ- ‹‹åïï»Éáí (ÓÛáõÝ) µ³ñÓñ³óÝ»É››, purkʌ ‹‹µáõù, µáñ³Ý›› ~ ³ÉÃ. burʌ / bora ‹‹µáõù, ÷áÃáñÇÏ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. µáõéÝ ‹‹áõÅ·ÇÝ, ë³ëïÇÏ. Ñ³ËáõéÝ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971,188–189): ÐÙÙï. Ý³¨ µáõ-ù ‹‹ÓÛ³Ý ë³ëïÇÏ ù³ÙÇ››, µáñ-³Ý (µáõù áõ µáñ³Ý) ‹‹ÓÛáõÝ³Ë³éÝ ÷áÃáñÇÏ›› (õ/ñ ï³ñµ»ñ³ÏÙ³Ùµ):

24. Üáëïñ. bur΄a ‹‹»é³É, ÷áÃáñÏ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. br- ‹‹»é³É››(?) ~ Ñ». bhreu- ‹‹»é³É, ÷áÃáñÏ»É›› ~ áõñ³É. pura-/porʌ- ‹‹÷áÃáñÏ»É, »é³É›› ~ ¹ñ³í. [puṛ- ‹‹»é³É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. µÉÃµÉÃ³É ‹‹»é³Éáõ Ó³ÛÝ Ñ³Ý»É›› (³ñÙ. ÏñÏÝ.` Ã ³×³Ï³Ýáí), Ã»ñ¨ë Ý³¨ ùÉÃùÉÃ³É //ËÉÃËÉÃ³É ‹‹ÝáõÛÝÁ››(?):

29. Üáëïñ. bʌlHʌ (³ÛÉ¨ bʌl΄ʌ) ‹‹÷ã»É. áõéóÝ»É››. ù³ñÃí. bēr- / bēl- ‹‹÷ã»É. áõéóÝ»É. (÷ã»Éáí) µ³ñÓñ³óÝ»É›› ~ Ñ». bhelh-/bhleh- ‹‹÷ã»É. áõéóÝ»É. µ³ñÓñ³Ý³É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 193–194. ï»°ë Ý³¨ ¿ç 193-Ç ïáÕ³ï³ÏÇ Í³ÝáÃ³·ñáõÃÛáõÝÁ): ÐÙÙï. Ñ³Û. (µñµé.) µÉ-Ï-Ý³É ‹‹(Éóí»Éáí) áõéã»É, µ³ñÓñ³Ý³É›› [ÑáõÝ. φαλλός (-λλ- <*-ln-) ‹‹memb. vir.››] (?):

30. Üáëïñ. bʌnţʌ ‹‹Ï³å»É, ÙÇ³óÝ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. bnṭ ‹‹Ï³å»É ÷³Ã³Ã»É›› ~ Ñ». bhendh- ‹‹Ï³å»É. ³·áõó»É›› (Èëëè÷-Ñâûòè÷, 1971,194): ÐÙÙï. Ñ³Û. åÇÝ¹, åÝ¹»É ‹‹³Ùáõñ. ³Ùñ³óÝ»É, Ï³å»É›› (æ³ÑáõÏÛ³Ý, 2010, 637):

32. Üáëïñ. bʌrʌ ‹‹»ñ»Ë³, Ù³ÝáõÏ››. ë»Ù.-ù³Ù. [*bir/*bin] ‹‹»ñ»Ë³, Ù³ÝáõÏ›› ~ ù³ñÃí. [ber- ‹‹»ñ»Ë³, Ù³ÝáõÏ››](?) ~ Ñ». bher- ‹‹»ñ»Ë³, Ù³ÝáõÏ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. µ»ñ (ÑáõÝ. φέρμα ‹‹åïáõÕ››) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 194–195): ²ÛÉ¨` µ»ñ-»É ‹‹ÍÝ»É››, µ»ñ-ù ‹‹(»ñ»Ë³` ½³í³Ï) µ»ñ»ÉÁ, áõÝ»Ý³ÉÁ. ÍÝáõÝ¹››. (ÑÙÙï. µ»ñùÇó ÁÝÏÝ»É` Ïïñí»É ‹‹ÍÝ»Éáõ ÁÝ¹áõÝ³ÏáõÃÛáõÝÇó ½ñÏí»É, ³ÙÉ³Ý³É››)››[12]:

33. Üáëïñ. calu ‹‹×»Õù»É. ÏÇë»É››: ë»Ù.-ù³Ù. sl- ‹‹×»Õù»É. ÏÇë»É. ë³Ûñ››: ~ ù³ñÃí. cel- ‹‹ÑÝÓ»É›› ~ Ñ». (s)kel-‹‹×»Õù»É›› ~ áõñ³É. sale- ‹‹ÏÇë»É.×»Õù»É›› ~ ¹ñ³í. cal- ‹‹×»Õù»É. ÏÇë»É›› ~ ³ÉÃ. čalu- ‹‹ÏÇë»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ó»ÉáõÙ ‹‹×Õ»É, ×»Õù»É››, ó»Õ ‹‹Ù³ë. ïáÑÙ, ³½·›› ( ó <*sk): Â»ñ¨ë Ý³¨` ×ÇõÕ ‹‹áëï, Ù³ë, µ³ÅÇÝ››, ×»Õ-ù ‹‹³ñ³Ýù, µ³óí³Íù››, (µñµé.) ×Õ»É ‹‹å³ïé»É. ½³ï»É, ³é³ÝÓÝ³óÝ»É››, ß»Õµ ‹‹(¹³Ý³ÏÇ) ÏïñáÕ Ù³ë››, ßÇõÕ//ßÇÕ (ÑÙÙï. ÍÇõÕ, ÍÇÕ, Í»Õ ‹‹ÍÉ»É, µáÕµáç»É››) ‹‹áëï, ¹³É³ñ ×ÛáõÕ›› ¨ ³ÛÉÝ (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 195–197, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨ 2010, 491, 493–94):

34. Üáëïñ. cujḥa ‹‹µáõÛëÇ ÷áõß››. ù³ñÃí. cxw- ‹‹µáõÛëÇ ÷áõß. ë³Ûñ›› ~ Ñ». skṷei(H)- ‹‹µáõÛëÇ ÷áõß›› ~ ¹ñ³í. cī- ‹‹÷áõß›› (?) ~ ³ÉÃ. čűjä ‹‹µáõÛëÇ ÷áõß. ë³Ûñ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ùÇ-ëï ‹‹Ñ³ëÏÇ ³Ù»Ý ÙÇ Ñ³ïÇÏÇ ·ÉËÇÝ ³×áÕ µ³ñ³Ï ÷ß³ÝÙ³Ý Ï³ñÍñ Ù³½ÇÏ›› (ù < *sk-):

35. Üáëïñ. curʌ/ corʌ ‹‹Ï³Ã»É. Ã³÷í»É››. ù³ñÃí. cwar- / cur- ‹‹Ï³Ã»É, Ï³ÃÇÉ›› ~ áõñ³É. ćorʌ ‹‹Ï³Ã»É, Ñáë»É›› (?) ~ ¹ñ³í. cōr- / cűr- ‹‹Ï³Ã»É, Ñáë»É›› ~ ³ÉÃ. čur(ʌ) ‹‹Ï³Ã»É, Ñáë»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Íáñ ‹‹(Ñ»ÕáõÏÇ) ßÇÃ. (ÑÝÓ³ÍÇ) ß»ñï. É³ë››, Íáñ»É ‹‹ßÇÃáí` ß»ñïáí Ã³÷í»É›› (<Ñ».?), ³ÛÉ¨ (µñµé.) ×Çñ»É ‹‹ßÇÃáí Ñáë»óÝ»É, ãÁé³É ‹‹Ñáñ¹ Ñáë»É››, ßé-ÇÝ¹//ßé-ÇÝç ‹‹áõÅ»Õ Ó³ÛÝ››, ß³é-³ã(ÛáõÝ) ‹‹áõÅ»Õ` ³ÕÙÏ³ÉÇó Ó³ÛÝ›› (< Ñ».?):

37. Üáëïñ. ¢äjḥa ‹‹ßáÕ³É››. ë»Ù.-ù³Ù. s(j)ḥ ‹‹Éáõë³íáñ›› ~ Ñ». súeih ‹‹ßáÕ³É, ÃáõÛÉ ÉáõÛë ï³É. ëïí»ñ›› ~ áõñ³É. śäjä ßáÕ³É, ÉáõÛë ï³É ~ ¹ñ³í. [cāj ‹‹÷³ÛÉ››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. ó³Û-»É ‹‹Ù³ùñ³çñ»É. å³ñ½³çñ»É›› (?) (ó < *sk-):

38. Üáëïñ. cʌwʌ ‹‹Ï³Ýã»É, ·áé³É. Ëáë»É››(?). ë»Ù.-ù³Ù. sw- ‹‹·áé³É›› ~ ù³ñÃí. [cw- ‹‹³ë»É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. (µñµé.?) ×í³É ‹‹×ã³É, Ï³Ýã»É››, ×í×í³É ‹‹³Õ³Õ³Ï»É››//ÍíÍí³É ‹‹ÍÉíÉ³É. µ³ñ³Ï ×ã³É››, ëíëí³É ‹‹ÃáõÛÉ Ó³ÛÝ Ñ³Ý»É››, ³ÛÉ¨ ·í·í³É ‹‹³Õ³íÝáõ ÙÇ ï»ë³Ï Ó³ÛÝ Ñ³Ý»ÉÁ›› ¨ ³ÛÉÝ:

41. Üáëïñ. ćapca ‹‹Ë÷»É. Ïïñ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. [sΡ- ‹‹Ë÷»É. Ñ³ñí³Í»É››] ~ Ñ». skep- ‹‹×»Õù»É, ×Õ³ï»É››~áõñ³É. ćappa-‹‹Ïïñ»É, Ë÷»É›› ~ ¹ñ³í. [cava- ‹‹Ïïñ»É››] ~ ³ÉÃ. čap(a)- ‹‹Ë÷»É. Ïïñ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ïá÷»Ù ‹‹Ë÷»É, Ñ³ñí³Í»É›› (ÑÙÙï. ‹‹Îé»É Ïá÷»É ½¹áõéÝÝ ºñáõ³Ý¹³Û ³ñù³ÛÇ›› - ‹‹ºñí³Ý¹ ³ñù³ÛÇ ¹áõéÁ Ã³Ï»É››. Êáñ., 2, Îº):

43. Üáëïñ. ćuHʌ ‹‹Ý³Û»É››. ù³ñÃí. c_1ew-/c_1aw-/c_1w- ‹‹³ãùÁ íñ³Ý å³Ñ»É. ÑëÏ»É›› ~ Ñ». (s)keuH- ‹‹Ý³Û»É›› ~ ¹ñ³í. cū-(r)- ‹‹Ý³Û»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. óáÛó (óáõó-³Ý-»Ù) ‹‹óáõÛó ï³É›› (»ÝÃ³¹ñÛ³É *skeu-skō ‹‹Ý³Û»É››) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 202–203, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 744):

44. Üáëïñ. ćelʌ ‹‹ó³ïÏ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. ṣl- ‹‹ó³ïÏ»É››(?) ~ Ñ». (s)úel- ‹‹ó³ïÏ»É›› ~ áõñ³É. ćelʌ- ‹‹ó³ïÏ»É›› ~ ¹ñ³í. [cEl-ai ‹‹³ÕµÛáõñ, çñí»Å››](?) ~ ³ÉÃ. [č(e)lʌ- ‹‹Ï³Õ³É. ·³ÛÃ»É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. ù³ÛÉ ‹‹áïùÇ Ù»Ï ß³ñÅáõÙ. ù³ÛÉí³Íù›› (?):

48.Üáëïñ. -Ći (ë³ëïÏ.-µ³½Ù. ³Í³Ýó). Ñ». -sú- (ÝáõÛÝÁ) ~ áõñ³É. -će- (ÝáõÛÝÁ) ~ ³ÉÃ. -či- (ÝáõÛÝÁ): ÐÙÙï. Ñ³Û.-(áÛ)ó- //-(áõ)ó- (å³ï×³é. ³Í³Ýó) (ÑÙÙï. Ë»Ã. - šk-, ûñÇÝ³Ï` ar-šk- ‹‹(Ñ³×³Ë³ÏÇ) ß³ñÅí»É››):

50. Üáëïñ. čiru ‹‹Ã³ñ³Ë, ß³ñ³í. ËÛáõë››. ë»Ù.-ù³Ù. ṯ(j)r ‹‹Ã³ó, ÏÕÏÕ³Ýù›› ~ Ñ». (s)ter- ‹‹ËÛáõë. Ã³ñ³Ë, ÏÕÏÕ³Ýù›› ~ ³ÉÃ. čirü- ‹‹Ñáï»É, Ý»Ë»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ãáñ- (Ãáñ»É) ‹‹Íáñ»É` Ñáë»É (ÙÇ µ³Ý)››, Ã³ñ-³Ë ‹‹ß³ñ³í, Ã³ñ³Ë›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 207): ²ÛÉ¨` ß³ñ-³õ ‹‹Ã³ñ³Ë››, Ã»ñ¨ë (µñµé.) ó»é ‹‹(Ñ»ÕáõÏ) ÏÕÏÕ³Ýù››(?):

53. Üáëïñ. čArʌ ‹‹Ïïñ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. ţr- ‹‹Ïïñ»É, ×»Õù»É. ëáõñ` ÏïñáÕ ù³ñ›› ~ ù³ñÃí. čer-/čar- ‹‹Ïïñ»É, ëÕáó»É›› ~ ¹ñ³í. car- ‹‹×»Õùí»É, ÏÇëí»É. »ñÏ³ïí»É››. »Ã» Ñ». *(s)ker- ‹‹Ïïñ»É›› // Ýáëï. čArʌ ‹‹Ïïñ»É›› (?) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 209): ÐÙÙï. Ñ³Û. ù»ñ-»Ù ‹‹ù»ñ»É››, ù»ñ-Ã(»É) ‹‹Ù³ßÏ»É››, ß»ñ-ï(»É) ‹‹ÏÇë»É, ß»ñï»É››, ç³ñ-¹(»É) ‹‹Ïïáñ-Ïïáñ ³Ý»É››(?). Ã»ñ¨ë Ý³¨ ßáñ-Ã(»É) ‹‹÷³ËóÝ»É››, ×áé-Ã(»É) ‹‹µ³Å³Ý»É, Ñ»é³óÝ»É›› ¨ ³ÛÉÝ:

58. Üáëïñ. ČalHa ‹‹É³ÛÝ››. Ñ». stelh- ‹‹É³ÛÝ›› ~ ³ÉÃ. [čāl(a) ‹‹É³ÛÝ, ÁÝ¹³ñÓ³Ï››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³é³-ëï³Õ (<*stl-no-) ï³ÝÇù››, É³ÛÝ ‹‹É³ÛÝ›› (µ³Õ³¹ñ. *lai- < *stlā-to) (Èëëè÷ Ñâèòû÷, 1971, 212)[13]:

61. Üáëïñ. daḲa ‹‹Ùáï(ÇÏ)››. ë»Ù.-ù³Ù. dḳ ‹‹Ùáï(ÇÏ)›› ~ áõñ³É. taka ‹‹Ñ»ï¨Ç (ÏáÕÙ)››, taka-na ‹‹Ñ»ï¨Çó›› ~ ³ÉÃ³Û. daka- // daga- ‹‹Ùáï, Ùáï»Ý³É. Ñ»ï¨»É (Ù»ÏÇÝ)››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ï³Ï (‹‹Ùáï. ï³ÏÁ, ï³ÏÇ` Ý»ñù¨Ç ÏáÕÙÁ››) < Çñ³Ý. tak ‹‹ï³Ï. Ý»ñù¨Ç ÏáÕÙ›› ( æ³ÑáõÏÛ³Ý, 2010, 718)[14]:

62. Üáëïñ. dalq(u) ‹‹³ÉÇù››. ë»Ù.-ù³Ù. dlḫ ‹‹³É»ÏáÍí»É, åÕïáñ»É›› ~ Ñ». [dhelH- ‹‹Íáí››]? ~ ¹ñ³í. talla- ‹‹³ÛÉ³Éí»É, ³ÝÑ³Ý·ëï³Ý³É›› ~ ³ÉÃ. d(ā)lu- // dōli- ‹‹³ÉÇù››: ÐÙÙï. Ñ³Û. (µñµé.) Ã³É-óÝ»É ‹‹(Ýáñ³ÍÝÇ) É»½áõÝ ÏáõÉ ·Ý³ÉÁ` ßÝã³ñ·»É ÉÇÝ»Éáõó, ³ÛÉ³ÛÉí»ÉÁ››(?):

64. Üáëïñ. dEwHi ‹‹ï³ï³Ý»É, ÷ã»É››. Ñ». dheuH- ‹‹ï³ï³Ý»É, óÝó»É, ÷ã»É›› ~ ³ÉÃ. dEbi- ‹‹Ã³÷³Ñ³ñ»É, ÷ã»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ¹»-¹»õ-ÇÙ (*¹»õ-¹»õ-ÇÙ ) ‹‹ï³ñáõµ»ñí»É, ×á×í»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 217–218, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨ 2010, 191):

65. Üáëïñ. -di (³ÝóÛ. Å³Ù. Ï³½ÙÇã). ù³ñÃí. -di (³ÝÏ³ï. Å³Ù. Ï³½ÙÇã) ~ ¹ñ³í. -tt-/-t- (åñ»ï»ñÇïÇ Ï³½ÙÇã) ~ ³ÉÃ. –di (åñ»ï»ñÇïÇ Ï³½ÙÇã): ÐÙÙï. Ñ³Û. -Û- (Áëï ²×³éÛ³ÝÇ) »ñÃ³-Û-Ç ‹‹·ÝáõÙ ¿Ç››, µ»ñ¿Ç (<*µ»ñ»-Û-Ç) ‹‹µ»ñáõÙ ¿Ç›› (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 70–71):

66. Üáëïñ. didʌ ‹‹Ù»Í›› (?). ë»Ù.-ù³Ù. d(j)d ‹‹Ù»Í. Ñ³ëï›› ~ ù³ñÃí. did ‹‹Ù»Í››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ïÇ- (ïÇ-ÏÇÝ. ïÇ-»½»ñù, *ïÇ-³Ûñ> ï¿ñ ¨ ³ÛÉÝ) (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 70–71, ³ÛÉ¨` 2010, 728)[15]:

67. Üáëïñ. diga ‹‹ÓáõÏ››. ë»Ù.-ù³Ù. [d(j)g ‹‹ÓáõÏ››] ~ Ñ». dhûh-u-H ‹‹ÓáõÏ›› ~ ³ÉÃ. [/d/iga- ‹‹ÓáõÏ››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. Óáõ-ÏÝ ‹‹ÓáõÏ›› (ÇÝãå»ë áñ Ùáõ-ÏÝ ¨ ³ÛÉÝ) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 219, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

68. Üáëïր. dila ‹‹³ñ¨Ç ÉáõÛë››. ù³ñÃí. [dila ‹‹³é³íáï››]? ~ Ñ». dhel- ‹‹³ñ¨, Éáõë³íáñ›› ~ ³ÉÃ. *dila ‹‹³ñ¨, ³ñ¨Ç ï³ñÇ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ¹»ÕÇÝ (ë»é. ÑáÉ. ¹»Õ-ÝáÛ) ‹‹¹»ÕÇÝ, ·áõÝ³ï` ¹³ÉáõÏ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 219–220):

69. Üáëïñ. diqʌ ‹‹·»ïÇÝ, ÑáÕ››. ù³ñÃí. diqa ‹‹·»ïÇÝ, Ï³í›› ~ Ñ». dhûhem- ‹‹·»ïÇÝ, ÑáÕ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ïÇÕ-Ù //ï»Õ-Ù ‹‹çñÇ µ»ñ³Í Ýëïí³Íù, ïÇÕÙ››, (µñµé.) ïÇÉ ‹‹ó»Ë, ïÇÉ››, ïÉ-áÕÏ ‹‹çñáï, áã ëñëáõé (Ï³ñïáýÇÉ ¨ ³ÛÉÝ)››:

72. Üáëïñ. duλʌ ‹‹Í³Ûñ, í»ñçáõÛÃ››. ù³ñÃí. dud- ‹‹Í³Ûñ, í»ñçáõÛÃ›› ~ áõñ³É. tuδ′ka ‹‹Í³Ûñ, í»ñÝ³Ù³ë›› ~ ¹ñ³í. tutʌ ‹‹í»ñçáõÛÃ, Í³Ûñ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ïáõïÝ (ïïáõÝ) ‹‹Í³Ûñ, í»ñçáõÛÃ` åáã›› (<Ñ». *dud-) ¨ ³ÛÉÝ (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 735):

73. Üáëïñ. dünga ‹‹Ñ³Ý·Çëï ÉÇÝ»É, Éé»É››. ë»Ù.-ù³Ù. d(w)m ‹‹Ñ³Ý·Çëï ÉÇÝ»É, Éé»É›› ~ ù³ñÃí. [dum- ‹‹Éé»É››] ~ ³ÉÃ. düŋü ‹‹Ñ³Ý·Çëï Ýëï»É, Éé»É››: ÐÙÙï. Ã»ñ¨ë Ñ³Û. (µñµé.) ¹áõÙ ‹‹ÙáõÝç. Éáõé››, ¹ÇÝç (*¹Ç-Ýç) ‹‹Ñ³Ý·Çëï. ³Ýï³ñµ»ñ››(?):

75. Üáëïñ. dʌʕʌ ‹‹ï»Õ³íáñ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. dc ‹‹ï»Õ³íáñ»É›› ~ ù³ñÃ. d- ‹‹ï»Õ³íáñ»É›› ~ Ñ». dheĥ- ‹‹ï»Õ³íáñ»É, ¹Ý»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ¹Ý»Ù [¹Ç(Ý)»Ù] ‹‹¹Ý»É››, »¹-Ç, »¹ (³ÝóÛ. Ïïñ. »½. 1-ÇÝ, 3-ñ¹ ¹.) ‹‹¹ñ»ó››, ¹Ç΄ñ (Ññ³Ù. »½. 2-ñ¹ ¹.) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 224, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 201):

76. Üáëïñ. dʌwʌ ‹‹ÑÇí³Ý¹³Ý³É. Ù»éÝ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. dw- ‹‹ÑÇí³Ý¹ ÉÇÝ»É. Ù»éÝ»É›› ~ Ñ». dheu- ‹‹Ù»éÝ»É. áõß³Ã³÷í»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ¹Ç (ë»é. ÑáÉ. ¹Ç-áÛ.) ‹‹¹Ç³Ï››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ ó³õ ‹‹ÑÇí³Ý¹áõÃÛáõÝ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 224–225, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 198, 742):

78. Üáëïñ. gara ‹‹Í³ÏáÕ ×ÛáõÕ. ÷áõß››. Ñ». gher-, gherĥ-/ghreĥ- ‹‹÷áõß, ë³Ûñ, ×ÛáõÕ›› ~ áõñ³É. kara ‹‹÷áõß, ×ÛáõÕ, ÷ß³ï»ñ¨ µáõÛë›› ~ ¹ñ³í. kar(a) ‹‹÷áõß, ë³Ûñ›› ~ ³ÉÃ. gara ‹‹ë³Ûñ, ×ÛáõÕ, ÷ß³ï»ñ¨ µáõÛë››: ÐÙÙï. Ñ³Û. (µñµé.) Ï³é (Ã»ñ¨ë Ý³¨ Ï³Ý·³é) ‹‹ÙÇ ï»ë³Ï ÷ßáï` áã ß³ï µ³ñÓñ µ³½Ù³ÙÛ³ µáõÛë, ÏÉáñ³íáõÝ Ù³Ýáõß³Ï³·áõÛÝ Ã³í Í³ÕÏáí››:

79. Üáëïñ. gändu ‹‹³ñáõ, áñÓ››. ¹ñ³í. kaṇṭ- ‹‹³ñáõ, áñÓ›› ~ ³ÉÃ. gändü ‹‹³ñáõ, áñÓ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë (µñµé.) ùáÝÃ ‹‹³ñáõ, áñÓ››, ùáÝÃ(Ç) ‹‹³ñáõÇ` áñÓÇ Ï³ñÇù áõÝ»óáÕ›› (< Ñ».?):

80. Üáëïñ. gäṭi ‹‹Ó»éù››. Ñ». ûhes- ‹‹Ó»éù ~ ¹ñ³í. kac- ‹‹Ó»éù›› ~ áõñ³É. käte- ‹‹Ó»éù››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ó»é-Ý (Ñá·Ý.` Ó»éù) (Èëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 227, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 475):

82. Üáëï. gE(hr)a ‹‹³ñß³ÉáõÛë››. ë»Ù.-ù³Ù. ghr ‹‹³ñ¨Ç ÉáõÛë, ûñ›› ~ Ñ». ûherĥ-/ûhreĥ- ‹‹³ñß³ÉáõÛë. Éáõë³Ý³É›› ~ ³ÉÃ³Û. *gĒra ‹‹³ñß³ÉáõÛë. ó³Û·››: ÐÙÙï. Ñ³Û.×³é³·- ‹‹³ñß³ÉáõÛë››, ×³é³·-(»É) ‹‹ÉáõÛë ï³É›› (Ã»ñ¨ë Ý³¨ ×ñ³·):

84. Üáëïñ. gi(ł)ḥu ‹‹Ñ³ñÃ. ÷³ÛÉáõÝ››. ë»Ù.-ù³Ù. [glḥ ‹‹×³Õ³ï››] ~ ù³ñÃí. [glu ‹‹Ñ³ñÃ››](?) ~ Ñ». ûhelhṷ-/ ûhlehṷ- ‹‹ëåÇï³Ï³íáõÝ, ÷³ÛÉáõÝ››, ghlehṷ-dh- ‹‹Ñ³ñÃ, ÷³ÛÉáõÝ›› ~ áõñ³É. [kī/ł/ʌ ‹‹Ñ³ñÃ ¨ ÷³ÛÉáõÝ››] ~ ³ÉÃ. gilu-/ gila- ‹‹Ñ³ñÃ ¨ ÷³ÛÉáõÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë (µñµé.) ·ÇÉ³(Û) ‹‹(áã ë¨ Ë³ÕáÕÇ) Ñ³ïÇÏ›› (?):

87. Üáëïñ. gopca ‹‹¹³ï³ñÏ, ëÝ³Ù»ç››. ë»Ù.-ù³Ù. gwP ‹‹¹³ï³ñÏ, ëÝ³Ù»ç›› ~ ù³ñÃí. kwab- ‹‹ù³ñ³Ûñ, ÷áë››(?) ~ Ñ». geup- ‹‹ëÝ³Ù»ç ï»Õ, ÷áë›› ~ áõñ³É. koppa ‹‹¹³ï³ñÏ, ëÝ³Ù»ç. ·³Ý·›› ~ ³ÉÃ. goba-/gobi-‹‹¹³ï³ñÏ, ëÝ³Ù»ç. Ëáñù››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ·áõµ ‹‹÷áë. ÷áëáñ³Ï››, (µñµé.) Ïáõµ-Ç ‹‹¹³·³Õ›› (·/Ï ï³ñµ»ñ³ÏáõÙ) (?):

91. Üáëïñ. gurʌ ‹‹ÏáõÉ ï³É››. ë»Ù.-ù³Ù. g(w)r- ‹‹ÏáõÉ ï³É, ÏáõÙ›› ~ Ñ». gṷerhṷ- (Ý³¨ *gṷer-) ‹‹ÏÉ³Ý»É. ÏáÏáñ¹›› (?) ~ áõñ³É. kurkʌ ‹‹ÏáõÙ›› ~ ¹ñ³í. kurʌ ‹‹ÏáõÙ, ÏáÏáñ¹››: ÐÙÙï. Ñ³Û. (³áñ.) Ï»ñ-Ç (»-Ï»ñ) ‹‹Ï»ñ³››, Ï»ñ, Ï»ñ³Ïáõñ ‹‹áõï»ÉÇù››, ÏáÏáñ¹ (< *Ïáñ-Ïáñ-¹. ÑÙÙï. ëáëáñ¹ < *ëáñ-ëáñ-¹ ‹‹Ù³ÏÏáÏáñ¹››. Ï/ë ï³ñµ»ñ³ÏáõÙ) ‹‹ÏáÏáñ¹›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 235–236, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 400, 416, 688):

94. Üáëïñ. gUI΄ʌ ‹‹ÏÉáñ. ·áõÝ¹››. ë»Ù.-ù³Ù. g(w)l ÏÉáñ. ·áõÝ¹. ·ÉáõË›› ~ ù³ñÃí. gwar-/gur- ‹‹ÏÉáñ. ·Éáñí»É›› ~ Ñ». ghel- ‹‹ÏÉáñ »Éáõëï, ·ÉáõË››(?): ÐÙÙï. Ñ³Û. ·ÉáõË ‹‹·ÉáõË›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 237–238):

95. Üáëïñ. gUrʌ ‹‹ßÇÏ³ó³Í ³ÍáõË››. ë»Ù.-ù³Ù. g(w)r ‹‹Ïñ³Ï. ³ÍáõË›› ~ Ñ». gṷher- ‹‹³Ûñ»É, ï³ù, ßÇÏ³ó³Í ³ÍáõË›› ~ ³ÉÃ. gur(ʌ) ‹‹ßÇÏ³ó³Í ³ÍáõË, µéÝÏí»É››(?): ÐÙÙï. Ñ³Û. ç»é (ç»é-Ý-áõÉ) ‹‹ï³ù, ç»ñÙ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 239):

97. Üáëïñ. garḳu ‹‹Ï»é³Ý³É, Ïáñ³Ý³É››(?). ù³ñÃí. γrek(w)-‹‹Ï»é³Ý³É, Ïáñ³Ý³É. áÉáñí»É›› ~ Ñ». herkṷ- ‹‹Ïáñ, Ï»é. ×ÏáõÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ïáñ× ‹‹ÁÝÏáõÛ½Ç Ï»Õ¨››(?):

100. Üáëïñ. hawʌ ‹‹(µáõéÝ) ó³ÝÏ³Ý³É››. ë»Ù.-ù³Ù. hw(j) ‹‹(µáõéÝ) ó³ÝÏ³Ý³É›› ~ Ñ». heṷ- ‹‹(µáõéÝ) ó³ÝÏ³Ý³É›› ~ ¹ñ³í. [āυ- ‹‹(µáõéÝ) ó³ÝÏ³Ý³É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³õÇõÝ ‹‹ó³ÝÏáõÃÛáõÝ. Ñ³ÏáõÙ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 241–242), ³ÛÉ¨ Ñ³õ³Ý ‹‹Ñ³í³ÝáõÃÛáõÝ, Ñ³í³ÝáÕ››, ³õ»³É ‹‹Ë»É³·³ñ, óÝáñí³Í›› (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 113, ³ÛÉ¨` 2010, 453):

101. Üáëïñ. ḥaju ‹‹³åñ»É, Ï»Ýë³Ï³Ý áõÅ››. ë»Ù.-ù³Ù. ḥjw ‹‹³åñ»É›› ~ Ñ». heÁu ‹‹Ï»Ýë³Ï³Ý áõÅ›› ~ ³ÉÃ. öjü ‹‹Ï»Ý¹³ÝÇ, ÏÛ³Ýù››(?): ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë Ñ³(Û) ‹‹³Ûá΄. ³Û¹å»΄ë (¿)››, ³Û(á) ‹‹Ñ³΄. ³Û¹å»΄ë (¿)›› (?):

103. Üáëïñ. Haja ‹‹Ñ³É³Í»É, Ñ»ï³åÝ¹»É››. Ñ». [Hei- ‹‹Ñ³É³Í»É. ã³ñÇù å³ï×³é»É››] ~ áõñ³É. aja- ‹‹Ñ³É³Í»É, Ñ»ï³åÝ¹»É. Ñ»éáõÝ ·Ý³É›› ~ ³ÉÃ. aja- ‹‹áñë ³Ý»É, ·³½³ÝÇÝ Ó»éùÁ ·ó»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ñ³Û-ÑáÛ-»É (³ñÙ. ÏñÏÝ.` ³//á Ó³ÛÝ³íáñÙ³Ùµ) ‹‹³Ý³ñ·»É, íÇñ³íáñ»É. ã³ñ³Ëáë»É, ÑÇßáó ï³É››(?):

106. Üáëïñ. Henka ‹‹í³éí»É››. Ñ». Heng- ‹‹í³éí»É›› (HÚg-n-i- ‹‹Ïñ³Ï›› ¨ ³ÛÉÝ) ~ áõñ³É. eŋkʌ- ‹‹í³éí»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. (µñµé. *³ÝÍ-áÕ) ³ÝÓáÕ ‹‹³ÍáõË. Ïñ³Ï›› (æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 141, 183 ¨ ³ÛÉÝ): î»΄ë Ý³¨ Ñ». *Úk’ni- ‹‹Ïñ³Ï››. ÑÑÝ¹Ï. Agní- ‹‹Ïñ³Ï››, ‹‹Ïñ³ÏÇ ³ëïí³Í››, É³ï. ignis ‹‹Ïñ³Ï. »ñÏÝ³ÛÇÝ Éáõë³ïáõ. Ï³ÛÍ³Ï››, ÑëÉ³í. ognĭ ‹‹Ïñ³Ï›› ¨ ³ÛÉÝ[16]:

107. Üáëïñ. Herä ‹‹÷áõÉ ·³É, ù³Ý¹í»É››. Ñ». ĥer- ‹‹÷áõÉ ·³É, ù³Ý¹í»É›› ~ áõñ³É. erä- ‹‹÷áõÉ ·³É, ù³Ý¹í»É. Ù³ë›› ~ ¹ñ³í. iṟ(a)- /eṟ- ‹‹Ïáïñí»É~ ³ÉÃ. [ärü- ‹‹÷Éáõ½í»É. Ñ³Éã»É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ñ»é-Ç //Ñ»é-áõ ‹‹½³ïí³Í, Ñ»é³ó³Í, Ù³ë »Õ³Í››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ Ñ³Û. (µñµé.) ÑÇéÇ˜ (Ïáã.) ‹‹áãË³ñ(Ý»ñ)ÇÝ Ñ»é³óÝ»Éáõ` ùß»Éáõ Ó³ÛÝ›› (?) ¨ ³ÛÉÝ:

108. Üáëïñ. Herä ‹‹³ñáõ (Ï»Ý¹³ÝÇ)››. ¹ñ³í. ēṟ ‹‹³ñáõ›› ~ ³ÉÃ. ērä ‹‹³ñáõ, ïÕ³Ù³ñ¹››: Æ Ñ³í»ÉáõÙÝ Ý³¨ Ñ». *ĥers- / ĥrs- ‹‹³ñáõ››, áñÇó Ñ³Û. ³éÝ (ë»é. ÑáÉ. ³éÇÝ) ‹‹³ñáõ (í³ÛñÇ) áãË³ñ›› (‹‹³ñ³Ï³Ý›› ÇÙ³ëï³ÛÇÝ Ñ³ïÏ³ÝÇßáí) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 247–248, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 75):

111. Üáëïñ. Hi (³ÝóÛ. Å³Ù. Ù³ëÝÇÏ). ë»Ù.-ù³Ù. (H)j (ÝáõÛÝÁ) ~ ù³ñÃí. -e/-i (³áñ. Ù³ëÝÇÏ) ~ Ñ». ĥe- (³áñ. Ù³ëÝÇÏ` ³áõ·Ù»Ýï) ~ áõñ³É. - ị- (³ÝóÛ. Å³Ù. Ù³ëÝÇÏ) ~ ¹ñ³í. - i- (ÝáõÛÝÁ): ÐÙÙï. Ñ³Û. »-//¿- (»-µ»ñ ‹‹µ»ñ»ó›› // ¿-³é ‹‹³é³í››) (ÑÙÙï. Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 249–250):

113. Üáëïñ. HoḲi ‹‹ëáõñ. Í³Ûñ, ë³Ûñ››. Ñ». Heú - ‹‹ëáõñ. Í³Ûñ, ë³Ûñ›› ~ ³ÉÃ. oki ‹‹ëÉ³ù, í»ñçáõÛÃ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³ë-»ÕÝ ‹‹³ë»Õ››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ ë³-Ûñ (*‹‹ÃñÇ µ»ñ³Ý››) //Í³-Ûñ ‹‹»½ñ, í»ñç›› (³ñÙ³ïÇ ßñçáõÙáí) (Èëëè÷- Ñâèòû÷, 1971, 251–252, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, 131, 268, ³ÛÉ¨` 2010, 76, 358–359, 666):

114. Üáëïñ. Homsa ‹‹ÙÇë››. Ñ». (H)mēms- ‹‹ÙÇë›› ~ áõñ³É. omśa ‹‹ÙÇë›› ~ ¹ñ³í. üñc- ‹‹ÙÇë››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÙÇë ‹‹ÙÇë›› (Èëëè÷-Ñâûòè÷, 1971, 252–253, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 527):

116. Üáëïñ. Horä ‹‹í»ñ »ÉÝ»É››. Ñ». hṷer- ‹‹í»ñ »ÉÝ»É, ß³ñÅ(í)»É›› ~ ¹ñ³í. ēṟ- ‹‹í»ñ »ÉÝ»É›› (?) ~ ³ÉÃ. or(a)-/örä ‹‹í»ñ »ÉÝ»É, Ñ³éÝ»É, ÙïÝ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Û-³é-Ý»Ù ‹‹í»ñ »ÉÝ»É, Ñ³éÝ»É››, Ûáñ¹áñ»Ù ‹‹Ñáñ¹áñ»É››, ³ÛÉ¨ ³ñ-Ù-³ï ‹‹Í³éÇ ÁÝ¹·»ïÝÛ³ Ù³ë›› (Ñ³Û. ³é- <*r) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 254–255, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 93, 548, 555):

117. Üáëïñ. Hosʌ ‹‹Ñ³ó»ÝÇ, Ñ³óÇ››(?). Ñ». hṷes- ‹‹Ñ³ó»ÝÇ, Ñ³óÇ›› ~ áõñ³É. ośka ‹‹Ñ³ó»ÝÇ, Ñ³óÇ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ñ³ó-Ç//Ñ³ó-»ÝÇ ‹‹ÙÇ ï»ë³Ï Í³é›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 254–255, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 453)[17]:

118. Üáëïñ. HuḲa ‹‹³ãù. ï»ëÝ»É››. Ñ». hṷekṷ-/heuk- ‹‹³ãù. ï»ëÝ»É›› ~ ³ÉÃ uka- ‹‹ÝÏ³ï»É, Ñ³ëÏ³Ý³É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³ÏÝ ‹‹³ãù›› (ë»é. ÑáÉ. ³Ï³Ý ‹‹³ãùÇ››) (Èëëè÷-Ñâûòè÷, 1971, ¿ç 255–256, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 30–31)[18]:

121. Üáëïñ. a (óáõó. ¹»ñ.` Ñ»éáõ ³é³ñÏ³ ÝßáÕ) (?). ë»Ù.-ù³Ù. /’/a (óáõó. ¹»ñ.) ~ ù³ñÃí. (h)a (óáõó.¹»ñ.` Ùáï ³é³ñÏ³ ÝßáÕ) ~ Ñ». he-n- (óáõó. Ù³ëÝ.)[19] ~ áõñ³É. a-/û- (óáõó. ¹»ñ` Ñ»éáõ ³é³ñÏ³ ÝßáÕ) ~ ¹ñ³í. ª (óáõó. ¹»ñ.` Ñ»éáõ ³é³ñÏ³ ÝßáÕ) ~ ? ³ÉÃ. [a-/û- ‹‹³ÛÝ. ÝáõÛÝ››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. (Ñ)³-Ý- //³-Ý-//Á-Ý- (ûñ.` Ñ³Ý-¹¿å, ³Ý-Ó»éáóÇÏ, ÁÝ-ÓÇõÕ ¨ ³ÛÉÝ) (?):

122. Üáëïñ. a (µ³Û. ÑÇÙù. Ù³ëÝÇÏ) (?). ë»Ù.-ù³Ù. ’- /-’ (µ³Û³Ýí. Ï³½ÙÇã) ~ ù³ñÃí. (h)a- / -a (µ³Û³Ýí. Ï³½ÙÇã) ~ Ñ». - o- (µ³Û³Ýí. ³Í³Ýó) ~ ¹ñ³í. -a (µ³Û³Ýí. ¨ ¹»ñµ. ³Í³Ýó): ÐÙÙï. Ñ³Û. - á- (µ»ñ-á-Û ‹‹µ»ñ³ÍÇ, ëï³ó³ÍÇ›› ¨ ³ÛÉÝ: Æ Ñ³í»ÉáõÙÝ ÝßíáõÙ ¿, áñ Ñ». *û-Ý ³Û¹ ËÙµÇ É»½áõÝ»ñáõÙ ³Ù»Ý³ï³ñ³Íí³Í µ³Û³Ýí³Ý³Ï³Ý Ù³ëÝÇÏÝ ¿. Ñ». *bher- ‹‹ï³Ý»É, µ»ñ»É›› >*bhor-o- (ÑÙÙï. ÑÑÝ¹Ï. bháras ‹‹áñë. ³í³ñ››, ÑáõÝ. φόρος ‹‹»Ï³Ùáõï. û·áõï›› ÑëÉ³í. sъ-borъ ‹‹Ñ³í³ùáõÙ, Ñ³í³ù»ÉÁ›› ¨ ³ÛÉÝ) (ï»΄ë Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 258–259):

124. Üáëïñ. amu ‹‹³é³íáï, ó»ñ»Ïí³ ÉáõÛë››(?). ë»Ù.-ù³Ù. ’mr ‹‹ûñí³ ÉáõÛë, ï»ëÝ»É›› ~ Ñ». hēm- ‹‹ûñ›› ~ áõñ³É. amʌ-/oma- (<*amo-) ‹‹³é³íáï››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³õñ (ë»é. ÑáÉ. ³õáõñ < *aumr < *amur) ‹‹ûñ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 260–261, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

125. Üáëïñ. anqʌ ‹‹ßÝã»É››(?). ë»Ù.-ù³Ù. [ ’nḫ ‹‹ßáõÝã ³éÝ»É` ù³ß»É››] ~ Ñ». henH- ‹‹ßÝã»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. (µñµé.) Ñ³Ý-· ‹‹ßáõÝã. ßáõÝã ³éÝ»ÉÁ››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ ÑáõÝ-ã ‹‹ßáõÝã, ßÝã»ÉÁ››:

127. Üáëïñ. aSa ‹‹Ïñ³Ï››(?). ë»Ù.-ù³Ù. ’š ‹‹Ïñ³Ï›› ~ Ñ». hes- ‹‹ûç³Ë. ãáñ³óÝ»É›› ~ ³ÉÃ. [aSa- ‹‹³Ûñí»É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³×ÇõÝ (Ñ³Û. × <*-sg-) ‹‹ÙáËÇñ››, ³ÛÉ¨ ³½-³½-ÇÙ ‹‹ãáñ³Ý³É›› (³ñÙ³ïÇ ÏñÏÝ.) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 262–263, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 22):

130. Üáëïñ. ejʌ ‹‹·³É››(?). ë»Ù.-ù³Ù. ’j ‹‹·³É›› ~ Ñ.-». ĥei- ‹‹·Ý³É›› ~ ¹ñ³í. ej- ‹‹·Ý³É. Ùáï»Ý³É›› ~ ³ÉÃ. ī- ‹‹Ùáï»Ý³É. ÙïÝ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ¿ç (*»Ûç), Çç³Ý»Ù ‹‹ÇçÝ»É›› (Ý»ñÏ. Å³Ù. »½. 1-ÇÝ ¹.) (æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72):

131. Üáëïñ. ? elA ‹‹³åñ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. ’(j)l ‹‹ÉÇÝ»É, ·áÛáõÃÛáõÝ áõÝ»Ý³É. (³½·³)µÝ³ÏãáõÃÛáõÝ›› ~ áõñ³É. elä- ‹‹³åñ»É›› ~ ¹ñ³í. il /? el ‹‹³åñ»Éáõ ï»Õ›› ~ ³ÉÃ. ēl ‹‹µÝ³ÏãáõÃÛáõÝ. Ë³Õ³Õ Ï»óáõÃÛáõÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë »Õ³-ÝÇÙ ‹‹ÉÇÝ»É, ·áÛáõÃÛáõÝ áõÝ»Ý³É››:

132. Üáëïñ. esA ‹‹ï»ÕáõÙ ÉÇÝ»É. Ýëï³ÏÛ³ó ¹³éÝ³É››(?). ë»Ù.-ù³Ù. ’(j)š / ’(j)t ‹‹ï»Õ Ñ³ëÝ»É. ï»ÕáõÙ ÉÇÝ»É›› ~ Ñ». ĥes- ‹‹ÉÇÝ»É, h±s ‹‹Ýëï»É››//es- ‹‹ÉÇÝ»É›› ~ áõñ³É. eśA ‹‹ï»ÕáõÙ ÙÝ³É. ï»Õ. Ï³Û³Ý››: ÐÙÙï. Ñ³Û. »-Ù ‹‹Ï³Ù. ÉÇÝ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 268–269, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 216):

135. Üáëïñ. ili ‹‹»Õç»ñáõ››(?). ë»Ù.-ù³Ù. [ﺩjl ‹‹»Õç»ñáõ››] ~ Ñ». ĥel-n- ‹‹»ÕÝÇÏ, »Õç»ñáõ›› ~ ¹ñ³í. ilʌ ‹‹»Õç»ñáõ›› ~ ³ÉÃ. ili ‹‹»Õç»ñáõ. óÇé››: ÐÙÙï. Ñ³Û. »ÕÝ (ë»é. ÑáÉ. »Õ-ÇÝ) ‹‹»Õç»ñáõ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 272–273. ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

136. Üáëïñ. itä ‹‹áõï»É››(?). ë»Ù.-ù³Ù. t(j)ﺩ/ﺩ it ‹‹áõï»É›› ~ Ñ». ĥed- ‹‹áõï»É››~ ³ÉÃ.[ida- ‹‹áõï»É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. áõï-»Ù (Ý»ñÏ. »½. 1-ÇÝ ¹. < * ōd-) ‹‹áõïáõÙ »Ù›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 273–274, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72):

137. Üáëïñ. ʕal΄ʌ ‹‹³ÝóÏ³óÝ»É (ë³ñÝ ³ÛÝ ÏáÕÙ)››. ë»Ù.-ù³Ù. cl- ‹‹³ÝóÝ»É ë³ñÇó, »ÉÝ»É. µ³ñÓáõÝù›› ~ Ñ». hel- (?) ‹‹ÙÛáõë ÏáÕÙÇó, ¹»åÇ ³ÛÝ ÏáÕÙ›› ~ ³ÉÃ. āl°a ‹‹³ÝóÏ³óÝ»É (ë³ñÝ ³ÛÝ ÏáÕÙ)››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³ÛÉ ‹‹ÙÛáõë. ³ÛÉ›› (ÑáõÝ. άλλος ‹‹ÙÛáõë. ³ÛÉ›› É³ï. alius ‹‹³ÛÉ, ÙÛáõë›› ¨ ³ÛÉÝ) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 275–276):

139. Üáëïñ. ʕEĶu ‹‹çáõñ››. ë»Ù.-ù³Ù. cq(w) ‹‹çáõñ›› ~ Ñ». ĥekṷ-‹‹çáõñ. ËÙ»É››[20]: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë Ïáõ-Ù//Ëáõ-Ù ‹‹áõÙå, ÏáõÙ. ËÙ»ÉÁ›› (Ë»Ã. eku-, Éáõí. aku- , å³É. ahu- ‹‹ËÙ»É››, É³ï. aqua ‹‹Ñáëù, çáõñ›› ¨ ³ÛÉÝ):

140. Üáëïñ. ʕΛLʌ ‹‹ÏÇ½»É (½áÑÁ)››. ë»Ù.-ù³Ù. cl ‹‹ÏÇ½»É ½áÑÁ. µáó›› ~ Ñ». Hel- ‹‹ÏÇ½»É ½áÑÁ. ÑáõñÑñ³É››(?): ÐÙÙï. Ñ³Û. Û³Õ-Ã ‹‹ß³ï. ÑëÏ³, ù³ç. Ñ³ÕÃáõÃÛáõÝ›› (»Ã» Ý³ËÝ³Ï³ÝÁ ¹ÇïíÇ Ñ³ÕÃáõÃÛ³Ý Ñ³Ù³ñ ½áÑ³µ»ñáõÙÁ` ‹‹½áÑ Ù³ïáõó»É` Ç Ýß³Ý Ñ³ÕÃáõÃÛ³Ý››)(?):

141. Üáëïñ. ʕΛǯʌ ‹‹×ÛáõÕ››. ë»Ù.-ù³Ù. cd ‹‹Í³é. ×ÛáõÕ›› ~ Ñ». H/o/sd-o- ‹‹×ÛáõÕ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. áëï ‹‹áëï, »ÉáõÝ¹. óÇó›› [ÑáõÝ. ὄζος, (¿áÉ. ὔσδος), ·áÃ. asts, Ñí·»ñÙ. ast, Ñ³Ý·É. ōst ‹‹»Éáõëï (Í³éÇ íñ³)››] (Èëëè÷- Ñâèòû÷, 1971, 276–277):

145. Üáëïñ. jarʌ ‹‹÷³ÛÉ»É, ×³é³·»É››. ¹ñ³í. ēr-/eri- ‹‹÷³ÛÉ»É, µáóÏÉï³É›› ~ ³ÉÃ. jaru- ‹‹ÉáõÛë ï³É, ÷³ÛÉ»É››(?): ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë ×³é-³·»É ‹‹ßáÕ³É, ÷³ÛÉ»É. ÉáõÛë ï³É››:

149. Üáëïñ. -jE (ÁÕÓ. »Õ. Ó¨áñ¹ ). Ñ». -i-, -ieĥ- (ÁÕÓ. »Õ. Ù³ëÝÇÏ) ~ ³ÉÃ. -jE- [ÁÕÓ. (íáÉÛáõÝï,) »Õ. Ù³ëÝÇÏ]: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë -Ç- //-Û- [µáõÝ Ï³Ù ³Ã»Ù. ³ÝÏ³ï. ·áñÍ³éáõÛÃáí` µ»ñ¿Ç (<*µ»ñ»-ÛÇ) ‹‹µ»ñáõÙ ¿Ç›› (ÑÙÙï. ÑÑÝ¹Ï. bháret, ÑáõÝ. φέροι ‹‹Ïñ»Ç, ï³Ý»Ç››, ·áÃ. baírai, ³ÛÉ¨ ÑëÉ³í. áåðè ‹‹ï³Ý»Ç, í»ñóÝ»Ç››)] (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 282):

150. Üáëïñ. -jʌ ‹‹³Í³Ï. ³Í³Ýó››. ë»Ù.-ù³Ù. -ij ‹‹³Í³Ï. ³Í³Ýó›› ~ Ñ». - Áo-/-iÁo- ‹‹³Í³Ï. ³Í³Ýó›› ~ áõñ³É. -j(ʌ) ‹‹³Í³Ï. ³Í³Ýó››, -ja/jä ‹‹³Ýí. ¨ ¹»ñµ. ³Í³Ýó›› ~ ¹ñ³í. -i ‹‹ÏáÝí»ñµÇ ³Í³Ýó›› ~ ³ÉÃ. -i ‹‹³Ýí. ¨ ¹»ñµ. ³Í³Ýó››: ÐÙÙï. Ñ³Û. µ³ñ-Ç, Ïá·-Ç ‹‹(ÏáíÇ) Ï³ñ³·›› (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 70):

156. Üáëïñ. kal°ʌ ‹‹Ï³ßÇÝ` Ï»Õ¨Á åáÏ»É, ù»ñÃ»É››. Ñ». gol- ‹‹Ù»ñÏ, ×³Õ³ï` ³ÝÙ³½›› ~ áõñ³É. kal°ʌ ‹‹µ³ñ³Ï Ù³ßÏ, Ù»ñÏ, Ñ³ñÃ›› ~ ¹ñ³í. kaḷ - ‹‹Ù³ßÏ»É, åáÏ»É›› ~ ³ÉÃ. Kal°(i)- ‹‹Ù³ßÏ»É. Ï»Õ¨, Ù»ñÏ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ×³Õ³ï ‹‹³ÝÙ³½. ×³Õ³ï››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ ×³Ï-³ï ‹‹É»ñÏ, ³ÝÙ³½. ×³Ï³ï››:

157. Üáëïñ. kamu ‹‹µéÝ»É, ë»ÕÙ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. km- ‹‹í»ñóÝ»É, ë»ÕÙ»É›› ~ Ñ». gem- ‹‹µéÝ»É, ë»ÕÙ»É›› ~ áõñ³É. kama-lΛ/ koma-rΛ (<* kamo-) ‹‹µáõé, ³÷›› ~ ¹ñ³í. kamΛ- ‹‹µéÝ»É, å³Ñ»É›› ~ ³ÉÃ. kamu- ‹‹µéÝ»É, ë»ÕÙ»É: ÐÙÙï. Ñ³Û. ×Ù-É»Ù ‹‹ë»ÕÙ»É, ×½Ù»É, ×ÙÉ»É››, Ã»ñ¨ë (µñµé.) ×Ùé-»É ‹‹ë»ÕÙ»É, ×½Ù»É›› (< ×Ùáõé ‹‹ÛáõÕÇ Ù»ç ×½Ù³Í` ×ÙÉ³Í ï³ù Ñ³ó››), Ã»ñ¨ë Ý³¨ ÍÙñ-»É (ÍÙñ/ÉÏï³É) ‹‹(Ù³ñÙÝáí) ×ÙÉí»É` áÉáñí»É›› ¨ ³ÛÉÝ (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 290–291, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72):

159. Üáëïñ. karʌ/kurʌ ‹‹ÏéáõÝÏ››. ë»Ù.-ù³Ù. [k(w)rk ‹‹ÏéáõÝÏ, ÓÏÝÏáõÉ››(?)] ~ Ñ». gerH- ‹‹ÏéáõÝÏ›› ~ áõñ³É. karke/kurke ‹‹ÏéáõÝÏ›› ~ ¹ñ³í. kor-/kur- ‹‹ÏéáõÝÏ›› ~ ³ÉÃ. [kara-/kura- ‹‹ÏéáõÝÏ››(?)]: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÏéáõÝÏ ‹‹Ëáñ¹, ÏéáõÝÏ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 292–293, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

162. Üáëïñ. kälU ‹‹ËÝ³Ù³ÏóáõÑÇ››. ë»Ù.-ù³Ù. [kl(l) ‹‹»Õµáñ ÏÇÝ. Ñ³ñë››] ~ ù³ñÃí. [kal-‹‹ÏÇÝ››] (?) ~ Ñ». ĝÓōṷ ‹‹»Õµáñ ÏÇÝ›› ~ áõñ³É. kälü ‹‹Ûáõñ³ÛÇÝ (³ÙáõëÝáõ ùáõÛñ` ï³É. »Õµáñ ÏÇÝ ¨ ³ÛÉÝ). ùñáç ³ÙáõëÇÝ›› ~ ¹ñ³í. [kal- ‹‹Ñáñ»Õµáñ ÏÇÝ››] ~ ³ÉÃ. käli(n) ‹‹Ïñïë»ñ »Õµáñ Ï³Ù áñ¹áõ ÏÇÝ. ùñáç ³ÙáõëÇÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ï³É ‹‹³ÙáõëÝáõ ùáõÛñ, ï³É››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ (µñµé.) Ó³Éá//½³Éá ‹‹Ñáñ` Ùáñ ùáõÛñ›› (ï»°ë Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 292–93, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71)[21]:

163. Üáëïñ. kENʌ ‹‹·Çï»Ý³É››. ë»Ù.-ù³Ù. k(j)n ‹‹·Çï»Ý³É. ×³Ý³ã»É›› ~ ù³ñÃí. gen- ‹‹ÇÙ³Ý³É, Ñ³ëÏ³Ý³É, ½·³É›› ~ Ñ». ĝenhṷ-/ĝnehṷ- ‹‹·Çï»Ý³É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ×³Ý³ã»Ù (*Í³Ý³ã»Ù) ‹‹×³Ý³ã»É, ÇÙ³Ý³É››, Í³Ý»³Û (³Ýó. Ï³ï. »½. 1-ÇÝ ¹.) ‹‹×³Ý³ã»óÇ››, ³ÛÉ¨ Í³Ý-³õÃ ‹‹×³Ý³ã³Í, ÇÙ³ó³Í›› ¨ ³ÛÉÝ (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 296–97, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 359, 488):

164. Üáëïñ. k(iH)ʌ ‹‹»ñ·»É››. Ñ». (g)eiH- ‹‹»ñ·»É. ·áé³É, ×ã³É›› ~ áõñ³É. kīγΛ- ‹‹ÏïÕáõó»É, »ñ·»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û.×Ç-ã ‹‹·áéáó, ×Çã››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ ÍÇ-Ï (ÍÇÏ-ÍÇ˜Ï) ‹‹Ñ³íÇÝ, ×ï»ñÇÝ Ï³Ýã»Éáõ Ó³ÛÝ››, ÍÇõ- ‹‹×Ý×ÕáõÏÇ Ó³ÛÝ›› (ÑÙÙï. ÍÇí-ÍÇí ³Ý»É ‹‹ÍíÍí³É, ÍÉíÉ³É››) ¨ ³ÛÉÝ:

165. Üáëïñ. kirHʌ ‹‹ÑÇÝ››. Ñ». ĝerH- ‹‹ÑÇÝ. ½³é³ÙÛ³É›› ~ ¹ñ³í. [kir(a) ‹‹ÑÇÝ››](?): ÐÙÙï. Ñ³Û.Í»ñ ‹‹ï³ñ»ó, Í»ñ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 297–298):

166. Üáëïñ. kiwi ‹‹ù³ñ››. »Ù.-ù³Ù.[kw ‹‹ù³ñ››] (?) ~ ù³ñÃí. kw-a ‹‹ù³ñ›› ~ ³ÉÃ. kiwe ‹‹ù³ñ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë Ï³õ ‹‹Ýëïí³Íù³ÛÇÝ ³å³ñ. ßÇÝ³ÝÛáõÃ››:

168. Üáëïñ. kojHa ‹‹×³ñåáï, ³éáÕç››. Ñ». gṷeihṷ-/gṷiehṷ- ‹‹³éáÕç ÉÇÝ»É. ³åñ»É›› ~ áõñ³É. kōja ‹‹×³ñå, ×³ñåáï››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ï»³Ù (<*gṷiÁ-ā-) ‹‹Ï»Ý³É, ³åñ»É››, Ï»³Ýù ‹‹³åñ»ÉÁ, ÏÛ³Ýù››, Ï»Ý-¹³ÝÇ ‹‹³åñáÕ. Ï»Ý¹³ÝÇ››, Ï»Ý-ë³Ï³Ý ‹‹³åñ»ÉáõÝ µÝáñáß` ³ÝÑñ³Å»ßï›› ¨ ³ÛÉÝ (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 299, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 396–97):

175. Üáëïñ. kűjñA ‹‹Ñá¹»ñÁ Í³Éí»É. áëÏñÇ ÍéáõÙ››(?). Ñ». ĝenu / ĝneu ‹‹ÍáõÝÏ›› ~ áõñ³É. kűjña-(rä) ‹‹³ñÙáõÝÏáëÏñ. µ³½áõÏ›› ~ ¹ñ³í. kÉn ‹‹ë³å³ï, Ïáõ½››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÍáõÝ-(Ï/·)//ÍáõÝ-ñ (Ñá·Ý.` ÍáõÝÏ-ù) ‹‹ÍáõÝÏ, ÍÝÏÝ»ñ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 304, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 368):

178. Üáëïñ. kűni ‹‹ÏÇÝ››. ë»Ù.-ù³Ù. k(w)n / knw ‹‹Ï³Ý³Ýó ËÙµÇó Ù»ÏÁ. ÏÇÝ›› ~ Ñ». gṷen- ‹‹ÏÇÝ›› ~ ³ÉÃ. kűni ‹‹Ï³Ý³Ýó ËÙµÇó Ù»ÏÁ. ÏÇÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÏÇÝ (Ñá·Ý.` Ï³Ý-³Ûù) ‹‹ÏÇÝ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 306–307, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

189. Üáëïñ. -ķa (·áÛ. ÷áùñ. Ù³ëÝÇÏ). ù³ñÃí. -ķ- (-aķ-, -iķ-) (÷áùñ. Ù³ëÝÇÏ) ~ Ñ». -k- (÷áùñ. Ù³ëÝÇÏ) ~ áõñ³É. - kka/-kkä (÷áùñ. Ù³ëÝÇÏ) ~ ³ÉÃ. -ka/-kä (÷áùñ. Ù³ëÝÇÏ): ÐÙÙï. Ñ³Û. (Ç, áõ, ³, »)Ï (ÇÙ³° ÷áùñÇÏ, ³ñçáõÏ, ·Ý¹³Ï, ïÕ»Ï ¨ ³ÛÉÝ):

190. Üáëïñ. êaba/êapca ‹‹µéÝ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. qb- ‹‹µéÝ»É, í»ñóÝ»É, ÏÍ»É›› ~ ù³ñÃí. êb- ‹‹ÏÍ»É›› ~ Ñ». ghabh-/kap- ‹‹µéÝ»É, í»ñóÝ»É, å³Ñ»É›› ~ áõñ³É. kappΛ ‹‹µéÝ»É›› ~ ¹ñ³í. kavv-/kapp- ‹‹(µ»ñ³Ýáí) µéÝ»É. ×³ÝÏ»É››, kava- ‹‹µéÝ»É›› ~ ³ÉÃ. kcaba-/kcapa- ‹‹µéÝ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ï³÷- (Ï³÷»É ‹‹Ë÷»É, µ³Ë»É››, Ï³÷Ï³÷»É ‹‹³ï³ÙÝ»ñÁ (óñïÇó) Çñ³ñ Ë÷»É›› (³ñÙ³ïÇ ÏñÏÝ.), Ï³÷áõó³Ý»É ‹‹Ë÷»É, ·áó»É››, Ï³÷³ñÇã //Ï³÷áÛñ ‹‹Ëáõ÷›› ¨ ³ÛÉÝ), Ã»ñ¨ë Ý³¨ Ë³÷ ‹‹áñá·³ÛÃÇ Ù»ç µéÝí»É››, Ëáõ÷Ý ‹‹Ï³÷³ñÇã›› ¨ ³ÛÉÝ:

196. Üáëïñ. êäćä ‹‹Ïïñ»É, ÏÇë»É››. ë»Ù.-ù³Ù. qs ‹‹ÏÇë»É, Ë÷»É, Ïáïñ»É›› ~ ù³ñÃí. [kac_1- ‹‹Ïïñ»É, ÏÇë»É, ëÕáó»É››] ~ Ñ». úes- ‹‹Ïïñ»É, ÏÇë»É›› ~ áõñ³É. käćΛ / kećä ‹‹¹³Ý³Ï, ë³Ûñ›› ~ ¹ñ³í. kacc- ‹‹ÏÍ»É, Ë³ÛÃ»É››(?) ~ ³ÉÃ. [kcäsä- ‹‹Ïïñ»É, ÏÇë»É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë Ï¿ë- (ÏÇë-»É ‹‹Ï»ë ³Ý»É, Ïïñ»É››, ÏÇë-³ï ‹‹Ï»ëÁ å³Ï³ë` Ïïñ³Í››) ¨ ³ÛÉÝ:

197. Üáëïñ. êärʌ ‹‹(åÇÝ¹) Ï³å»É››. ë»Ù.-ù³Ù. kr ‹‹Ï³å»É, ÷³Ã³Ã»É›› (?) ~ ù³ñÃí. êar-/êer- ‹‹Ï³å»É›› ~ Ñ». úer- ‹‹Ï³å»É›› ~ áõñ³É. kärΛ- ‹‹(³Ùáõñ) Ï³å»É. ÷³Ã³Ã»É›› ~ ¹ñ³í. [kaṟ- ‹‹(åÇÝ¹) Ï³å»É, Ó·»É››] ~ ³ÉÃ. kcärΛ ‹‹(³Ùáõñ) Ï³å»É. ÷³Ã³Ã»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ë³ñÇ-ù (Ñá·Ý.`ë³ñ»-³ó < * úereÁ©) ‹‹å³ñ³Ý›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 321–322):

200. Üáëïñ. êErdʌ ‹‹ÏáõñÍù, ëÇñï››. ù³ñÃí. m-êerd- ‹‹ÏáõñÍù›› ~ Ñ». úerd- (³ÛÉ¨ *úērd-/úred-) ‹‹ëÇñï››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ëÇñï (ë»é. ÑáÉ. ëñï-Ç, ·áñÍ. ÑáÉ. ëñïÇõ < Ñ». * ú´rd-i-. ÑÙÙï. Ë»Ã. kir, Ã»ù Ó¨Á kard-) ‹‹ëÇñï››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ ÏáõñÍ-ù ‹‹ëÇñï, ÏáõñÍù›› (ÑÙÙï. ÏáõñÍ/*Ïáõñï-//ëÇñï-?) (ï»°ë Ý³Ë Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 324–325):

201. Üáëïñ. ê(o) (í»ñç. ë³ëïÏ. ¨ ß³ÕÏ³å. Ù³ëÝÇÏ). ë»Ù.-ù³Ù. k(w) (ÙÇ³í. Ù³ëÝÇÏ) ~ ù³ñÃí. kwe (ë³ëïÏ. ¨ Ñ³ëï³ï. Ù³ëÝÇÏ) ~ Ñ». kṷe (ß³ÕÏ³å. ¨ ³Ýáñáß- ë³ëïÏ. Ù³ëÝÇÏ) ~ áõñ³É. -ka/-kä (ß³ÕÏ³å. ¨ ë³ëïÏ. Ù³ëÝÇÏ) ~ ³ÉÃ.-ka ( ë³ëïÏ. Ù³ëÝÇÏ): ÐÙÙï. Ñ³Û. -ù (á-ù ‹‹áí¨¿, áí¨Çó»››), -ã (ÇÝ-ã ‹‹ÇÝã››) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 324–325, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

202. Üáëïñ. êol°ʌ ‹‹ÏÉáñ, µáÉáñ(³Ï)››. ë»Ù.-ù³Ù. q(w)l ‹‹ÏÉáñ. ·Éáñí»É›› ~ ù³ñÃí. êwer-/êwal ‹‹ÏÉáñ, µáÉáñ(³Ï)›› ~ Ñ». kṷel- ‹‹ÏÉáñ. åïïí»É›› ~ áõñ³É. kol°a ‹‹ßñç³Ý››(?) ~ ³ÉÃ. Kol°ʌ ‹‹ï»Õ³ß³ñÅ»É, åïïí»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÑáÉ, ÑáÉáí»Ù ‹‹åïïí»É››, Ý³¨ ë³ÛÉ ‹‹³Ýí³íáñ ÷áË³¹ñ³Ï³Ý. ë³ÛÉ››, (µñµé.) ·’³É-·’³É-Ç ‹‹»ñÏ³ÝÇí ë³ÛÉ››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ ·É-áñ(í)»É ‹‹åïïí»É, ·Éáñí»É›› (?), ÏÉ-áñ ‹‹ßñç³Ý³Ó¨, ÏÉáñ››(?) ¨ ³ÛÉÝ[22]:

209. Üáëïñ. Ḳajwa ‹‹÷áñ»É, ù³Ý¹»É››. Ñ».*keiṷ-/ úeu- (<*úÁeu-) ‹‹÷áë, ³Ýóù›› ~ áõñ³É. kajwa- / kojwa- ‹‹÷áñ»É, Ñ³Ý»É, ßåñï»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ëáñ (<*úoṷ-er-) ‹‹³Ýóù. ÷áë›› (Ã»ñ¨ë Ý³¨ Óáñ ‹‹É»éÝ»ñÇ ³ñ³ÝùáõÙ Ó·íáÕ »ñÏ³ñ áõ Ý»Õ ÑáíÇï. Óáñ››) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 333–334):

211. Üáëïñ. Ḳanʌ ‹‹ÍÝ(í)»É››. ë»Ù.-ù³Ù. qn- ‹‹ÍÝ»É›› ~ Ñ». ken- ‹‹ÍÝí»É. Ù³ïÕ³ß, Ýáñ³ÍÇÝ›› ~ ¹ñ³í. kan- ‹‹ÍÝ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ëÏáõÝ¹ [<* (ë)ÏáõÝ-¹] ‹‹Ýáñ³ÍÇÝ(ßáõÝ). É³Ïáï›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 335–336)[23]:

212. Üáëïñ. Ḳapca ‹‹÷³Ï»É, Í³ÍÏ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. kp-/qp- ‹‹÷³Ï»É, Í³ÍÏ»É›› ~ ¹ñ³í. kapp-/kava- ‹‹Í³ÍÏ»É›› ~ ³ÉÃ. kcapa- ‹‹÷³Ï»É››[24]: ²ÛÝÇÝã, æ³ÑáõÏÛ³ÝÁ ·ïÝáõÙ ¿, áñ ¹ñ³Ýù Í³·áõÙ »Ý Ñ». *ghabh//gabh- ‹‹µéÝ»É, í»ñóÝ»É›› (ï³ñµ.`*kap->Ñ³Û. Ï³å ‹‹Ï³å. í³ÝÏ ¨ ³ÛÉÝ››. ÑÙÙï. É³ï. habēnā ‹‹÷áÏ, ë³ÝÓ››, habeō ‹‹å³Ñ»É. áõÝ»Ý³É››), *gaph-//gabh-, ³ÛÉ¨ *kap- ‹‹µéÝ»É›› (ï³ñµ.` *gab->Ñ³Û.Ï³÷- ‹‹÷³ÏáõÙ, Ë÷áõÙ, ½³ñÏáõÙ, ÏåãáõÙ, µéÝáõÙ››. ÑÙÙï. ÏáéÝ. gavel ‹‹µéÝáõÙ, å³ÑáõÙ››, ³Éµ. kap ‹‹µéÝ»É››, ÑáõÝ. καπτω ‹‹ÏÉ³Ý»É››, É³ï. capiō ‹‹µéÝ»É›› ¨ ³ÛÉÝ) ¨ *ghabh- ‹‹µéÝ»É›› (ï³ñµ.` *gab- > Ñ³Û. Ïáå ‹‹Ïáå, ³ãùÇ Ï³÷³ñÇã››. ÑÙÙï. Ñ³Û. Ï³å, Ï³÷) ³ñÙ³ïÝ»ñÇó (ï»°ë æ³ÑáõÏÛ³Ý, 2010, 383–384, 396 ¨ 420):

214. Üáëïñ. Ḳarb/i/ ‹‹áñáí³ÛÝ. ÷áñáïÇù››. ë»Ù.-ù³Ù. qrb ‹‹÷áñáïÇù, áñáí³ÛÝ›› ~ Ñ». (Kerp-)/Krep- ‹‹áñáí³ÛÝ, Ù³ñÙÇÝ›› ~ ¹ñ³í. karʌ ‹‹³ñ·³Ý¹Ç åïáõÕ. ³ñ·³Ý¹›› ~ ³ÉÃ. kcarbi ‹‹áñáí³ÛÝÇ ×³ñå››: ÐÙÙï. Ñ³Û. áñáí³ÛÝ [<*(á)ñáí-³ÛÝ. ÑÙÙï. Ñ³Ý·É. hrif ‹‹÷áñ, ³ñ·³Ý¹, áñáí³ÛÝ››] ‹‹÷áñáïÇù, áñáí³ÛÝ›› (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 608):

215. Üáëïñ. Ḳarʌ ‹‹³Ûñ»É, í³é»É››. ë»Ù.-ù³Ù. qr(r) ‹‹³Ûñ»É, í³é»É›› ~ Ñ». ker- ‹‹³Ûñ(í)»É, í³é(í)»É, Ïñ³Ï›› ~ ¹ñ³í. kar(Λ) ‹‹í³é»É, ³Ûñáõù ëï³Ý³É, ³Ûñí»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ë³ñ-ß»Ù (áõß` Ë³ß»É) ‹‹Ë³ß(í)»É, ³ÛÉ¨ (µñµé.) Ë³ñ-»É ‹‹ùñïÝË³ß ÉÇÝ»É››, Ë³ñ-Ï»É ‹‹µáí»É›› ¨ ³ÛÉÝ (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 322):

216. Üáëïñ. Ḳarʌ ‹‹Å³Ûé, Ã»ù µ³ñÓáõÝù››. ë»Ù.-ù³Ù. qr ‹‹Å³Ûé, ë³ñ›› ~ Ñ». ker- ‹‹Å³Ûé, ù³ñ›› ~ ¹ñ³í. kar(a)- ‹‹³÷, »½ñ, ÏáÕÙ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ù³ñ (Ñá·Ý. áõÕÕ. ù³ñÇÝù) (<*kr-) ‹‹ù³ñ, Å³Ûé››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ (µñµé.) ùé³//ùÁé³ (ÇÙ³΄ù³ñ áõ ùé³ ‹‹ù³ñù³ñáõï` Ë×áõï››: æ³ÑáõÏÛ³ÝÁ ÝßáõÙ ¿ Ñ³ñó³Ï³Ýáí, Ã»¨ µ»ñí³Í µñµé. Ó¨Ç í»ñçÝ³Ñ³Ý· ³-Ý ÛáõñáíÇ ï»Õ ãÇ ÃáÕÝáõÙ Ñ³ñó³Ï³ÝÇ (ï»°ë Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 340–341, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, 130, 202):

217. Üáëïñ. Kar°ä ‹‹Ï»Õ¨, Ï×»å››. ë»Ù.-ù³Ù. qr(m) ‹‹Ï×»å, Ï»Õ¨›› ~ Ñ». ker- ‹‹Ï»Õ¨, Ï³ßÇ›› ~ áõñ³É. kōre/kere ‹‹Ï»Õ¨›› ~ ³ÉÃ. kcE(r°ä)/Kär° ‹‹Ï»Õ¨››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ù»ñÃ»Ù (Ñ». *-t- > Ñ³Û. - Ã -. ³Í³Ýó) ‹‹Ï³ßÇÝ` Ï»Õ¨Á Ù³ßÏ»É, ù»ñÃ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 341–432):

218. Üáëïñ. Ḳaṧʌ ‹‹×³ÝÏé»É, ùáñ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. [qś- ‹‹×³ÝÏé»É, åÉáÏ»É››] ~ Ñ». kes- ‹‹ùáñ»É›› ~ ¹ñ³í. kaǯǯ- ‹‹ùáëáï››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ùë»É ‹‹ß÷»É. ïñáñ»É. ÏåóÝ»É››, (µñµé.) ùÇëÝ»É ‹‹¹Çåã»É, ù»ñ»Éáõ ã³÷ Ïåã»É››, ùáë ‹‹µáñ, ùáë›› (ùáë-áï, ù³ñ³-ùáë ¨ ³ÛÉÝ):

225. Üáëïñ. Ḳetʌ ‹‹ÁÝÏÝ»É››. Ñ». (?) Keid-/úad- ‹‹ÁÝÏÝ»É›› ~ ¹ñ³í. keçΛ ‹‹ÁÝÏÝ»É, ÷Éáõ½í»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ó³Í-Ýáõ-Ù (< *úadÁo-) ‹‹ÁÝÏÝ»É, ó³Íñ³Ý³É››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ Ï³Ã-»Ù ‹‹Ñáë»É, Ã³÷í»É›› (Ý³¨ µñµé. Ï³Ã-ÇÉ-ù, Ùñ-Ï³Ã ¨ ³ÛÉÝ. ÑÙÙï. É³ï. cadō, cadĕre ‹‹ÁÝÏÝ»É››) (ï»°ë Ý³Ë Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 349):

226. Üáëïñ. ḲEñU ‹‹¹³ï³ñÏ, Ã»Ã¨››. Ñ». úen- ‹‹¹³ï³ñÏ, ëÇÝ›› ~ áõñ³É. [kEñΛ ‹‹Ã»Ã¨››] ~ ³ÉÃ. kcäńÇ ‹‹Ã»Ã¨››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ëÇÝ (ë»é. ÑáÉ.` ëÝáÛ) ‹‹¹³ï³ñÏ. ãÝãÇÝ, ³ÝÝß³Ý›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 349–350, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010 , 679–680):

227. Üáëïñ. ḲErʌ ‹‹»ÕçÛáõñ››. ë»Ù.-ù³Ù. qr- ‹‹»ÕçÛáõñ›› ~ Ñ». úer- ‹‹»ÕçÛáõñ. ·ÉáõË. ·³·³Ã››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ë³ñ (<*kr-o) ‹‹µ³ñÓáõÝù. ë³ñ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 350–351, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 670):

228. Üáëïñ. Ḳila ‹‹óáÕáõÝ. Ù³½››. Ñ». úel- ‹‹óáÕáõÝ. Í³ÏáÕ áëï›› ~ áõñ³É. kalke ‹‹Ù³½. ËÍáõÍ›› ~ ¹ñ³í. [kel ‹‹÷»ïáõñ. Ù³½››] ~ ³ÉÃ. kcila ‹‹Ñ³ëï Ù³½. Ó³ñ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ë³Õ-³ñÃ ‹‹ï»ñ¨³Ï³É³Í ×ÛáõÕ. ë³Õ³ñÃ››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ (µñµé.) ËÇÉ ‹‹÷áõß, áëï›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 351–352, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 712, ³ÛÉ¨` 2010, 664–65):

230. Üáëïñ. Ḳirʌ ‹‹»ÕÛ³Ù››. ë»Ù.-ù³Ù. qr- ‹‹ë³éáõÛó, »ÕÛ³Ù, å³Õ›› ~ Ñ». úer- ‹‹»ÕÛ³Ù, ë³éáõÛó›› ~ áõñ³É. kirte, kirʌ ‹‹ÓÛáõÝ³Ï»Õ¨›› ~ ³ÉÃ. kcir(a) ‹‹»ÕÛ³Ù, ÃÇ÷Ç, (Ýáñ ¹ñ³Í) ÓÛáõÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ë³éÝ (ë»é. ÑáÉ`. ë³éÇÝ) ‹‹ë³éáõÛó››, ë³éÝáõÙ ‹‹ë³éã»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 353–354, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

232. Üáëïñ. Ḳo ‹‹áí››. ë»Ù.-ù³Ù. k(w)/q(w) ‹‹áí (Ñ³ñó. ¹»ñ. ÑÇÙù)›› ~ Ñ». kṷo ‹‹áí›› (kṷ-i- ‹‹ÇÝã›› ¨ ³ÛÉÝ) ~ áõñ³É. ko-/ku- ‹‹áí›› ~ ³ÉÃ. kca-/kco- (Ñ³ñó. ¹»ñ. ÑÇÙù): ÐÙÙï. Ñ³Û. á(í) (<*kṷo-), á-ÙÝ, á-ù, Ç-ÙÝ, Ç-Ýã, Ç-ù ¨ ³ÛÉÝ (Èëëè÷- Ñâèòû÷, 1971, 355–356, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

233. Üáëïñ. Ḳoja ‹‹Ñ³Ý·ã»É››. ë»Ù.-ù³Ù. qwj ‹‹ÙÝ³É, ëå³ë»É›› ~ Ñ». kṷei(h)- ‹‹Ñ³Ý·ã»É›› ~ áõñ³É. koja- ‹‹å³éÏ»É, Ñ³Ý·ã»É, ~ ³ÉÃ. qē- ‹‹Ñ³Ý·ã»É, å³éÏ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ñ³Ý-·Ç-ëï (<*kṷī-) ‹‹Ñ³Ý·Çëï, ¹³¹³ñ››, »Ã» áã Ý³¨ Ñ³Ý·ãÇÙ ‹‹¹³¹³ñ` Ñ³Ý·Çëï ³éÝ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 357–358):

236. Üáëïñ. Ḳurʌ ‹‹Ïé»É, Ï³å»É››. Ñ». kṷer- ‹‹Ï³éáõó»É, ³Ý»É›› ~ áõñ³É. kurΛ/kurΛ ‹‹Ïé»É, Ïó»É, ÙÇ³óÝ»É›› ~ ¹ñ³í. kurΛ ‹‹Ïé»É, Ï³å»É, ³·áõó»É›› ~ ³ÉÃ. KurΛ ‹‹Ï³éáõó»É, Ñ³ñÙ³ñ»óÝ»É, ë³ñù»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ïáõé (Ïé-»É, Ïé³Ý, ³Ùñ³Ïáõé ¨ ³ÛÉÝ) ‹‹Ïé³Í, ÑáÍ, ËÇï››, Ï³é-áÛó (Ï³é-áõó³Ý»É) ‹‹Ï³éáõó»É, ßÇÝ»É››(?):

238. Üáëïñ. ḲÇjnA ‹‹·³ÛÉ. ßáõÝ››. ë»Ù.-ù³Ù. k(j)n/k(j)l, k(w)l(?) ‹‹ßáõÝ. ·³ÛÉ›› ~ Ñ». úṷōn-/úun- ‹‹ßáõÝ›› ~ áõñ³É. kűjnä ‹‹·³ÛÉ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ßáõÝ (ë»é. ÑáÉ. ß³Ý. ß-Ý å³ñ½ ã¿) ‹‹ßáõÝ››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ ùáõãÇ//ùáõãÇÏ//ùáõãáõ ‹‹ß³ÝÁ Ï³Ýã»ÉÁ››, ùáõÃ-Ç//ùáõãÇÏ ‹‹ßáõÝ, ßÝÇÏ›› ¨ ³ÛÉÝ (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 361–362, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

239. Üáëïñ. ḲÇlä ‹‹ïáÑÙ, Ñ³Ù³ÛÝù››. ë»Ù.-ù³Ù. [q(u)l ‹‹ó»Õ, ³½·››] ~ Ñ». kṷel- ‹‹ó»Õ, ³½·. ÁÝï³ÝÇù›› ~ áõñ³É. kÇlä ‹‹(·ÛáõÕ³Ï³Ý) Ñ³Ù³ÛÝù, ·ÛáõÕ. ïáõÝ›› ~ ¹ñ³í. [kÇl ‹‹ÁÝï³ÝÇù. ³ÙµáË››](?) ~ ³ÉÃ. [Kűlä ‹‹ïáõÝ, ïÝ»óÇÝ»ñ››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë ó»Õ ‹‹(Ù»Ï ³é³ÝÓÇÝ) ³ÙµáÕçáõÃÛáõÝ. ó»Õ››, ³ÛÉ¨ ·ÇõÕ (·áñÍ. ÑáÉ. ·ÇõÕÇõ) ‹‹µÝ³Ï³ï»ÕÇ, ·ÛáõÕ››(?):

242. Üáëïñ. ḲUmʌ ‹‹ÏáõÉ ï³É, ËÅé»É››. ë»Ù.-ù³Ù. q(w)m ‹‹ËÅé»É, áõï»É›› ~ Ñ». kṷem- ‹‹ÏÉ³Ý»É, Ëåßï»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ùÇÙ-ù (<*kṷēmā- ‹‹ÁÙå³Ý, ùÇÙù››), Ã»ñ¨ë Ý³¨ (µñµé.) ÏÙ-áõÏ ‹‹µáõÏ, ÏáÏáñ¹››, ×ÁÙ-×ÁÙ ‹‹áõï»Éáõ Ù»ç ùÙ³Ñ³×›› (×Ù-×Ù-³É ‹‹³é³Ýó ³ËáñÅ³ÏÇ ùÇã-ùÇã ¨ ¹³Ý¹³Õ áõï»É››) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 366, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72):

244. Üáëïñ. ḲUrʌ ‹‹Ï³ñ×››. ë»Ù.-ù³Ù. q(w)r/kr ‹‹Ï³ñ×›› ~ ¹ñ³í. kuṟ ‹‹Ï³ñ×, ÷áùñ›› ~ ³ÉÃ. kcor(u)- ‹‹Ï³ñ×, Ýí³½»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ï³ñ-× ‹‹áã »ñÏ³ñ, Ï³ñ×››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ Ïáñ-× ‹‹»ñ³Åßï³Ï³Ý ÙÇ Ë³½Ç ³Ýí³ÝáõÙ›› (ÑÙÙï. µ»Ý Ïáñ-× ‹‹»ñÏñáñ¹ Ïáñ×››), Ïáñ-× //ÏÇñ-× ‹‹Ý»Õ, Ï³ñ×. ³ÝÓáõÏ›› (ÑÙÙï. Îáñ×-³Ûù ‹‹Îáñ×³ÛÇó ·³í³é››), Ïñ-ï-»É (<Ïáõñ-ï ‹‹Ý»ñùÇÝÇ, Ý»ñùÇÝ³óí³Í››) ‹‹³ÙáñÓ³ï»É, ÏÇë»É, ½³ï»É››: ²ÛëáõÑ³Ý¹»ñÓ, ÝßíáõÙ ¿, áñ Ñ». ÙÇ ù³ÝÇ Ó¨»ñ Ï³å áõÝ»Ý *(s)ker- ‹‹ÏÇë»É›› ³ñÙ³ïÇ Ñ»ï. ÑÙÙï. É³ï. curtus ‹‹Ï³ñ×³óñ³Í, Ïñ×³ïí³Í››, ÇéÉ. cert ‹‹÷áùñ››, ÑëÉ³í. kratъkъ ‹‹Ï³ñ×›› ¨ ³ÛÉÝ (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1971, 367–368):

247. Üáëïñ. laêʌ ‹‹ÉÇ½»É››. ë»Ù.-ù³Ù. lq ‹‹ÉÇ½»É›› ~ ù³ñÃí. lōê-/laê- ‹‹ÉÇ½»É›› ~ Ñ». lak- ‹‹ÉÇ½»É, É³Ï»É›› ~ áõñ³É. lakka- ‹‹ÉÇ½»É, É³Ï»É›› ~ ¹ñ³í. nakk- / nāk- ‹‹ÉÇ½»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. É³Ï»Ù (*k-Ç å³Ñå³ÝáõÙ, ³é³Ýó ù -Ç í»ñ³Í»Éáõ) ‹‹ÉÇ½»É, É³Ï»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 15, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 290):

249. Üáëïñ. lAsʌ ‹‹íÝ³ë»É. ß÷»É, ïñáñ»É››. ù³ñÃí. les- ‹‹íÝ³ë»É. ß÷»É, ïñáñ»É›› ~ Ñ». les- ‹‹ÃáõÛÉ, ù³Ý¹í³Í, í³ï›› ~ ¹ñ³í. nac- ‹‹Ù³ßí»É. ÑÛáõÍí»É. ÃáõÉ³Ý³É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë É³ë ‹‹ËáïÑ³ñùáõÙ ÑÝÓ³ÍÇ ÷éí³Í ß»ñï. Íáñ››, É»ë-³Ý // (µñµé.) Ñ»ë-³Ý ‹‹áñ¨¿ ÝÛáõÃÇ ïñáñ»Éáõ` Ù³ß»Éáõ, ëñ»Éáõ ù³ñ››:

250. Üáëïñ l(e)pcA ‹‹÷³ÛÍ³Õ››?. ë»Ù.-ù³Ù. lp ‹‹÷³ÛÍ³Õ›› ~ áõñ³É. l(e)ppä ‹‹÷³ÛÍ³Õ››: Ð³ñó³Ï³Ýáí ÝßíáõÙ ¿, áñ Ñ». *lep- ‹‹ÉÛ³ñ¹›› ³ñÙ³ïÇó Í³·áÕ áñáß Ó¨»ñ, ³é³çÇÝ Ñ»ñÃÇÝ` Ñ³Û. É»³ñ¹ (ë»é. ÑáÉ.` É»ñ¹Ç <*lep-r-t) ‹‹ÉÛ³ñ¹››, ÑÝãÛáõÝ³Ï³Ý áã Ñ»ßï µ³ó³ïñ»ÉÇ ÇÝã-ÇÝã ï³ñµ»ñáõÃÛ³Ùµ Ñ³Ý¹»ñÓ Ï³ñ»ÉÇ ¿ ¹Ý»É ³Ûë Ñ³Ù»Ù³ïáõÃÛ³Ý Ù»ç (ÑÙÙï. Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 17):

252. Üáëïñ. lipca ‹‹ÏåãáõÝ, Ù³ÍáõóÇÏ››. ë»Ù.-ù³Ù. lP- ‹‹ÛáõÕ»É. ×³ñå›› ~ ù³ñÃí. lap-/Óp- ‹‹ó»Ë. Ï³í›› ~ Ñ». leip- ‹‹ùëí»É, ÉÕá½í»É. ÛáõÕ»É›› ~ áõñ³É. Lipa- ‹‹ÏåãáõÝ, ÉåñÍáõÝ›› ~ ¹ñ³í. nīv- ‹‹ÛáõÕ»É, Ñ³ñÃ»É›› ~ ³ÉÃ. lipa- ‹‹ùëí»É. ÏåãáõÝ, Ù³ÍáõóÇÏ››:ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë (µñµé.) É»å ‹‹É»½íÇ íñ³ÛÇ Ï»Õï. ¹Çñï, Ï³í³Ë³éÝ ó»Ë››, É³åé ‹‹ÙëÇ íñ³ÛÇ ÉåñÍáõÝ Ã³Õ³ÝÃ››:

253.Üáëïñ. -lʌ (³Í³Ï³Ý. Ù³ëÝÇÏ). ù³ñÃí. -l-/-el-/-il- (¹»ñµ. ¨ µ³Û³Ýí. Ù³ëÝÇÏ), -il-/-ol-(÷áùñ. Ù³ëÝÇÏ) ~ Ñ». -l- (³Í. ³Í³Ýó) ~ áõñ³É. -la-/-lä- (³Í., ·áÛ. ¨ ¹»ñµ. Ù³ëÝÇÏ) ~ ³ÉÃ. -l (¹»ñµ. Ù³ëÝÇÏ): ÐÙÙï. Ñ³Û. -É (¹»ñµ. Ù³ëÝÇÏ)` µ»ñ»-É ‹‹µ»ñ»É››, µ»ñ»³-É ‹‹µ»ñ³Í, µ»ñ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 20, æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 70):

254. Üáëïñ. ĺama ‹‹ïñáñ»É, Ï³ÏÕ³óÝ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. lm ‹‹Ýáõñµ ÷³÷áõÏ›› ~ Ñ». lem- ‹‹ç³ñ¹»É, Ù³Ýñ»É. Ï³ÏáõÕ›› ~ áõñ³É. ĺama ‹‹Ï³ÏÕ³óÝ»É. ×½Ù»É, ÃáõÛÉ›› ~ ¹ñ³í. ñamʌ- ‹‹ë»ÕÙ»É. Ï³ÏÕ³óÝ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÉÙ-»Ù ‹‹×Ùé»É, Ï³ÏÕ³óÝ»É››, ÉÙÉÙ-»É ‹‹(ÉÝ¹»ñùáí) Ï³ÏÕ³óÝ»É. ß³ï ÉÙ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 21–22, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 299):

255. Üáëïñ. ł(a)Ḳa ‹‹áïù (crus, pes)››. ë»Ù.-ù³Ù. lq-/lk- ‹‹áïù›› ~ Ñ». lek- ‹‹áïù (crus)›› ~ áõñ³É. łakΛ- ‹‹áïù››? ~ ¹ñ³í. tāk ‹‹ù³ÛÉ»É››?: ÐÙÙï. Ñ³Û. áÕáù (÷Ë. áÉáù) (Ý³Ë³Ñ³í»Éí³Í *û-áí) ‹‹áÉáù, ÍÝÏÇó ÙÇÝã¨ áïÇ Ã³ÃÁ, áÉáù››(?), Ã»ñ¨ë Ý³¨ Éáù (Ý³¨ ÉáÝù) ‹‹É³ÛÝ` Ù»Í ù³ÛÉ››, Éáù»É (Ý³¨ ÉáÝù»É) ‹‹É³ÛÝ` Ù»Í ù³ÛÉ ³Ý»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 22–23, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 600):

256. Üáëïñ. łapca ‹‹Ñ³ñÃ››. ë»Ù.-ù³Ù. lP- ‹‹Ñ³ñÃ. ³÷›› ~ Ñ». lep- ‹‹³÷, Ã³Ã›› ~ áõñ³É. łappa//łapa ‹‹Ñ³ñÃ. Ã³Ã, µ³Ñ` ÃÇ³ÏáëÏñ›› ~ ³ÉÃ. lapΛ- ‹‹Ñ³ñÃ, ï»ñ¨››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Éáõ÷//É³÷ ‹‹(Ó»éùÇ) ³÷, µáõé››, Ý³¨ É³÷-áõÏ ‹‹ù³ñÇ ï³ß»Õ` ß»ñï››, (µñµé.) É»å/÷-³Ý ‹‹(ÙÇ ï»ë³Ï Ë³ÕÇ) Ñ³ñÃ ù³ñ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 23–25, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

259. Üáëïñ. łiwa ‹‹Ï»Õï. ïÇÕÙ››. Ñ». leu(H) ‹‹Ï»Õï. ïÇÕÙ›› ~ áõñ³É. łiwa ‹‹Ï»Õï. ³í³½. ×³Ñ×áõï››: ÐÙÙï. Ñ³Û. (µñµé.) É³í ‹‹Ï»Õï, ÃáõÛÉ ÏÕÏÕ³Ýù››, É³í-áï»É ‹‹Ï»Õïáï»É, íñ³Ý ³å³Ï³Ý»É›› (ÇÙ³° ‹‹ê³ëÝ³ Íé»ñ››-Ç Ñ³ÛïÝÇ ì»ñ·áÝ):

262. Üáëïñ. Labʌ ‹‹µ³í»É, Ó»éù µ»ñ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. lb- ‹‹Ñ»ñÇù»É, Ó»éù µ»ñ»É›› ~ Ñ». l(e)bh- ‹‹Ñ»ñÇù»É, µ³í³Ï³Ý³óÝ»É, Ó»éù µ»ñ»É›› ~ ³ÉÃ. [labʌ ‹‹(³ï³ÙÝ»ñáí) åáÏ»É` ù³ß»É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. É³í ‹‹É³í, û·ï³Ï³ñ, ß³Ñ³í»ï›› (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 135, 177, ³ÛÉ¨` 2010, 292):

264. Üáëïñ. Lamd(i) ‹‹ó³Íñ, ó³Íñ³¹Çñ í³Ûñ››. Ñ». lendh- ‹‹ÑáíÇï, Ñ³ñÃ³í³Ûñ›› ~ áõñ³É. Lamte ‹‹ó³Íñ, ó³Íñ³¹Çñ ï»Õ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÉÇÝ¹, ÉÝ¹³ó (Ñá·Ý. ë»é.) ‹‹³ï³ÙÝ³ß³ñÇ Ñ»Ý³ñ³Ý›› (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 136, 209, ³ÛÉ¨` 2010, 297):

268. Üáëïñ. Lopca ‹‹åÉáÏí³Í` ÉáåÏí³Í Ï»Õ¨. µáõÛëÇ Ã³Õ³ÝÃ››?. ë»Ù.-ù³Ù. lp- ‹‹åÉáÏí³Í Ýáõñµ Ù³ßÏ. Ã³Õ³ÝÃ›› ~ Ñ». leup- / lep- ‹‹åÉáÏ»É. ÉáåÏí³Í Ï»Õ¨. ï»ñ¨›› ~ áõñ³É. LopΛ ‹‹åÉáÏí³Í Ï»Õ¨. ï»ñ¨››: ÐÙÙï. Ñ³Û. åÉáÏ»É ‹‹ÙáñÃÁ` Ï³ßÇÝ ù»ñÃ»É` Ñ³Ý»É››, ÉáåÏ»É//ÉåáÏ»É ‹‹åÉáÏ»É, Ï»Õ¨³Ñ³Ý ³Ý»É››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ (µñµé.) ßáåÏ»É//ßåáÏ»É ‹‹×ÛáõÕÁ Ï»Õ¨³Ñ³Ý ³Ý»É. Ï»Õ¨Ç íñ³ÛÇ »Õ³Í Ã÷»ñÝ áõ åïáõÕÁ åáÏáï»É››:

270. Üáëïñ. Luêʌ ‹‹Ù³Ýñ ·Çß³ïÇã (Ï»Ý¹³ÝÇ)››. ù³ñÃí. leêw- ‹‹·Çß³ïÇã (Ï»Ý¹³Ýáõ) Ó³·. É³Ïáï›› ~ Ñ». luú-/lunú- ‹‹Éáõë³Ý›› ~ áõñ³É. LuKʌ Õí»ë, Ï½³ùÇë›› ~ ³ÉÃ. loka/luka ‹‹Éáõë³Ý, µ¨»é³Õí»ë. ßáõÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Éáõë³ÝáõÝù (Ñá·Ý., ÷Ë. »½. Ã.) ‹‹Éáõë³Ý›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 34–35)[25]:

271. Üáëïñ. Lʌga ‹‹å³éÏ»É››. ù³ñÃí. lag-/lg- ‹‹å³éÏ»óÝ»É. ïÝÏ»É›› ~ Ñ». legh- ‹‹å³éÏ»É (ùÝ»Éáõ), Ù»ÏÝí»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë (µñµé.) ÉÅ-ÇÏ ‹‹ë³ÑáõÝ, áÕáñÏ. Ñ³ñÃ››:

276. Üáëïñ. majλʌ ‹‹Ù»Õñ, ÷³ÛïÇ ù³Õóñ ÑÛáõÃ››. Ñ». mel- ‹‹Ù»Õñ›› ~ áõñ³É. majδ°ʌ ‹‹÷³ÛïÇ ù³Õóñ ÑÛáõÃ›› ~ ¹ñ³í. [matt-/mitt- ‹‹Ù»Õñ, ÷³ÛïÇ ù³Õóñ ÑÛáõÃ››] ~ ³ÉÃ. [(m)alʌ ‹‹Ù»Õñ››]?: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù»Õñ (ë»é. ÑáÉ. Ù»Õáõ. áõ ÑÇÙùáí, Ñ³í³Ý³µ³ñ Ïáñëí³Í *medhu-Ç ³½¹»óáõÃÛ³Ùµ) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 38–39, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

277. Üáëïñ. majrʌ ‹‹Ýáñ³Ñ³ë ³ñáõ` ³Ûñ››: ë»Ù.-ù³Ù. m(j)r ‹‹Ñ³ëáõÝ ïÕ³. ³ñ. ë»éÇ Ó³·` ×áõï›› ~ Ñ». *mer- (mer-io-) ‹‹Ýáñ³Ñ³ë ³ÙáõëÇÝ›› ~ ¹ñ³í. mār- / mār- ‹‹³ñ. ë»éÇ Ó³·` ×áõï›› ~ ³ÉÃ. [miarä- ‹‹³ÙáõëÝ³Ý³É. Ù³ñ¹Ç ·Ý³É››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. (ïÕ³)Ù³ñ¹. ‹‹³ÙáõëÇÝ›› [ÏáÝï³ÙÇÝ.` µ³Õ³ñÏáõÙ ‹‹Ù»éÝáÕ, Ù³ÑÏ³Ý³óáõ›› ÇÙ³ëïÇ Ñ»ï. ÑÙÙï. (µñµé.)` Ù³ñ¹³Ù»é ‹‹³ÙáõëÇÝÁ Ù»é³Í››, Ù³ñ¹³ÃáÕ ‹‹³ÙáõëÝáõó ³ñÓ³Ïí³Í›› ¨ ³ÛÉÝ]:

280. Üáëïñ. manga ‹‹áõÅ»Õ, åÇÝ¹››. ë»Ù.-ù³Ù.[mʌ(n)g- ‹‹áõÅ»Õ, Í³Ýñ, ³é³ï››] ~ ù³ñÃí. [mag-‹‹áõÅ»Õ, åÇÝ¹››]? ~ Ñ». mengh-/m(e)negh- ‹‹³é³ï. µ³½Ù³ÃÇí` ß³ï›› ~ ³ÉÃ. [maŋa ‹‹Í³Ýñ, ³Ùáõñ›› (Ï³ÛáõÝ)››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. (µñµé.) Ù»ÝÍ/Ó //í»ÝÍ/Ó ‹‹áõÅ»Õ. åÇÝ¹. ³Ùáõñ››:

281. Üáëïñ. manu ‹‹Ùï³Í»É››. ë»Ù.-ù³Ù. mn- ‹‹Ùï³Í»É, ÝÏ³ïÇ áõÝ»Ý³É, Ñ³ëÏ³Ý³É, ó³ÝÏ³Ý³É›› ~ Ñ». men- ‹‹Ùï³Í»É, Ùï³µ»ñ»É, í»ñÑÇß»É›› ~ áõñ³É. manʌ/monʌ (<*ma-no-) ‹‹Ïé³Ñ»É, ÑÙ³Û»É, Ëáë»É›› ~ ¹ñ³í. manʌ ‹‹ËÝ¹ñ³Ýù, Ëáëù››?: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ç-Ù³Ý³Ù ‹‹Ñ³ëÏ³Ý³É. Ùï³Í»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 42–43, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 285):

282. Üáëïñ. marja ‹‹Ñ³ï³åïáõÕ››. ù³ñÃí. mar-¢qw- ‹‹(·»ïÝ³)ÙáñÇ›› ~ Ñ». mor- ‹‹Ùáß, ÃáõÃ›› ~ áõñ³É. marja ‹‹Ñ³ï³åïáõÕ›› ~ ³ÉÃ. [mÇrʌ ‹‹Ñ³ï³åïáõÕ››]?: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ùáñ ‹‹Ùáñ»Ýáõ åïáõÕ, ÙáñÇ››, ÙáñÇ//Ùáñ»ÝÇ ‹‹Ùáñ»Ýáõ Ãáõ÷ (Ã÷áõï)››, (µñµé.) Ùáß (*Ùáñß <*mors-?) ‹‹ÙáñÇ, Ùáß››, Ã»ñ¨ë Ý³¨ Ùáé ‹‹³½Ýí³ÙáñÇ, ³ñù³Û³ÙáñÇ››, Ùáé ‹‹Ùáõ· Ï³ñÙÇñ (ë³Éáñ)›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 42–43, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 534):

285. Üáëïñ. -mA (ÝßáõÛÃ. áõÕÇÕ ËÝ¹ñÇ Ï³½ÙÇã). Ñ». -m (ßÝã. ³ÝáõÝ. »½. Ñ³Ûó. Ù³ëÝÇÏ) ~ áõñ³É. -m (áõÕÇÕ ËÝ¹ñÇ Ï³½ÙÇã) ~ ¹ñ³í. -m (ÝßáõÛÃ. ËÝ¹ñÇ Ù³ëÝÇÏ) ~ ³ÉÃ. [-ba /-bä (ÝßáõÛÃ./ áõÕÇÕ ËÝ¹ñÇ Ù³ëÝÇÏ)]: ÐÙÙï. Ñ³Û. -Ý (áï-Ý, Ó»é-Ý ¨ ³ÛÉÝ) (ï»°ë æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 70):

287. Üáëïñ. mAnʌ ‹‹(ï»ÕáõÙ) ÙÝ³É, (³Ùáõñ) Ï³Ý·Ý»É››. ë»Ù.-ù³Ù. mn ‹‹(ï»ÕáõÙ) ÙÝ³É, (³Ùáõñ) ÉÇÝ»É›› ~ Ñ». men- ‹‹(ï»ÕáõÙ) ÙÝ³É›› ~ ¹ñ³í. man- ‹‹(ï»ÕáõÙ) ÙÝ³É, (³Ùáõñ) Ï³Ý·Ý»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÙÝ³Ù (-a- ÑÇÙùáí) ‹‹ÙÝ³É, ëå³ë»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 51–52, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 530):

288. Üáëïñ. mArʌ ‹‹µÇÍ, Ï»Õïáï››. Ñ». mer- ‹‹Ï»Õïáï, ÙÃÇÝ›› ~ ¹ñ³í. maṟ- ‹‹Ùáõ·` ÙáõÃ µÇÍ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ùé-³ÛÉ (Ñ³í³Ý³µ³ñ *mor-so- Ó¨Çó) ‹‹ÙÃÇÝ. ÙÃáõÃÛáõÝ››, ³ÛÉ¨ Ù³é(³ËáõÕ) ‹‹ÙáõÃ, ÙÃáõÃÛáõÝ››, Ù³éÝ//Ù³Ûñ ‹‹Ë³í³ñ››, (µñµé.) Ù³ñ»É ‹‹ÙÃÝ»É, Ñ³Ý·ã»É››, Ùé-³ÛÉ ‹‹ÙÃ³Ù³Í›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 52, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

289. Üáëïñ. mä (³ÝÓÝ. ¹»ñ. Ñá·Ý. 1-ÇÝ ¹., ÇÝÏÉÛáõ½Çí` ‹‹Ù»Ýù Ó»½ Ñ»ï ÙÇ³ëÇÝ››). ë»Ù.-ù³Ù.[m(n) (Ñá·Ý. 1-ÇÝ ¹., ÇÝÏÉÛáõ½Çí)] ù³ñÃí. m- (ûµÛ»ÏïÇ óáõóÇã` Ñá·Ý. 1-ÇÝ ¹., ÇÝÏÉÛáõ½Çí) ~ Ñ». me-s (Ñá·Ý. 1-ÇÝ ¹.) ~ áõñ³É. mä-/me- (Ñá·Ý. 1-ÇÝ ¹.) ~ ¹ñ³í. mā- (Ñá·Ý. 1-ÇÝ ¹. ¹»ñ. ÑÇÙù) ~ ³ÉÃ. bE (Ã»ù. mE-n) (Ñá·Ý. 1-ÇÝ ¹. ÇÝÏÉÛáõ½Çí. »ñÏñáñ¹³ÛÇÝ ·áñÍ³éáõÛÃ): ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù»-ù ‹‹Ù»Ýù (Ó»½ Ñ»ï ÙÇ³ëÇÝ)›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 52–56, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

290. Üáëïñ. mä (³ñ·»É. Ù³ëÝÇÏ). ë»Ù.-ù³Ù. m(j) (³ñ·»É. ¨ ÅËï. Ù³ëÝÇÏ) ~ ù³ñÃí. mā /mō (³ñ·»É. ¨ ÅËï. Ù³ëÝÇÏ) ~ Ñ». mē (³ñ·»É. Ù³ëÝÇÏ) ~ ¹ñ³í. ma-(³ñ·»É. ¨ ÅËï. ÑÇÙù) ~ ³ÉÃ. mä/bä (³ñ·»É. ¨ ÅËï. Ù³ëÝÇÏ): ÐÙÙï. Ñ³Û. ÙÇ ‹‹ÙÇ°›› (ÙÇ° ëå³Ý³Ý»ñ ‹‹ÙÇ° ëå³ÝÇñ››) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 56–57, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

291. Üáëïñ. mälgi ‹‹ÏáõñÍù, ÏáõñÍ››?. ë»Ù.-ù³Ù. mlg ‹‹ÏáõñÍù, ÏáõñÍ. ÍÍ»É›› ~ Ñ». melĝ- ‹‹ÏÃ»É››? ~ áõñ³É. mälγe ‹‹ÏáõñÍù. ÏñÍù³í³Ý¹³Ï››: ÐÙÙï. Ñ³Û. (ù³Õóñ-)Ù»Õóñ (Ý³¨ ù³ÕóñáõÙ»Õó, ù³ÕóñáõÙ»Õóñ) (<*Ù»Õó) ‹‹ß³ï ù³Õóñ. Ñ³×áÛ³óáÕ, ëÇñ³ÉÇñ›› (ÑÙÙï. Ãàìêðåëèäçå, Èâàíîâ, 1984, 567–577):

292. Üáëïñ. mänʌ ‹‹ïÕ³Ù³ñ¹. ³ñáõ››. ë»Ù.-ù³Ù. mn- ‹‹³ñáõ, (ïÕ³)Ù³ñ¹›› ~ Ñ». m(o)n- ‹‹ïÕ³Ù³ñ¹›› ~ áõñ³É. mäńće ‹‹ïÕ³Ù³ñ¹, Ù³ñ¹›› ~ ¹ñ³í. maṉ ‹‹³ÙáõëÇÝ, å³ñáÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë Ø³Ý³(õ)-³½»³Ýù [<*Ø³Ý³õ³½Ý ‹‹(Ý³ËÝ.` µáõÝ ÇÙ³ëïáí) ïÕ³Ù³ñ¹, ³Ûñ››. ‹‹áõÅ»Õ ó»Õ` ïáÑÙ››]:

293. Üáëïñ. m(ä)rʌ ‹‹ÑÇí³Ý¹ ÉÇÝ»É. Ù»éÝ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. mr- ‹‹ÑÇí³Ý¹ ÉÇÝ»É›› ~ Ñ». mer. ‹‹Ù»éÝ»É›› ~ áõñ³É. m(e)rʌ ‹‹í»ñù, ó³í››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù»é³ÝÇÙ ‹‹Ù»éÝ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 59–60, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 523):

294. Üáëïñ. mär΄ä ‹‹ËáÝ³í, ËáÝ³íáõÃÛáõÝ››. ë»Ù.-ù³Ù. mr ‹‹Ë³Ý³í. ³ÝÓñ¨, çñ³Ùµ³ñ›› ~ ù³ñÃí. *mar-(ei) ‹‹ÉÇ×, ËáÝ³í ·»ïÇÝ. ³Ùå›› (< ‹‹ËáÝ³í››) ~ Ñ». mor- ‹‹×³ÑÇ×, çñ³Ùµ³ñ›› ~ ¹ñ³í. [maṛ-ai ‹‹³ÝÓñ¨››] ~ ³ÉÃ. mùRä-/mÇRä- ‹‹Íáí, ·»ï, çáõñ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù³õñ ‹‹×³ÑÇ×. ×³Ñ×áõï››, Ø»Í³Ùûñ (ï»Õ³ÝáõÝ), Ã»ñ¨ë Ý³¨ Ø³ñó//Øáõñó (ï»Õ³ÝáõÝ. Ý³ËÝ.` µáõÝ ÇÙ³ëïáí ‹‹çñáï` ËáÝ³í ï»Õ, í³Ûñ››):

295. Üáëïñ. mene ‹‹áïù ¹Ý»É. ·Ý³É››?. Ñ». men- ‹‹áïùáí ·Ý³É. ïñáñ»É, ×Ùé»É›› ~ ³ÉÃ. mene- ‹‹·Ý³É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù³Ý (·³É) ‹‹ù³ÛÉ»É, ½µáëÝ»É, Ù³Ý ·³É››:

297. Üáëïñ. metA ‹‹½·³É, ·Çï³Ïó»É››. Ñ». med- ‹‹ã³÷»É, Ïßé³¹³ï»É›› ~ ³ÉÃ. medä- ‹‹·Çï³Ïó»É, ÇÙ³Ý³É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÙÇï-ù (ë»é. ÑáÉ. Ùï-³ó) ‹‹ÇÙ³ëï, ÙÇïù›› (Èëè÷-Ñâûòè÷, 1976, 62, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 528): ºí Çµñ¨ Éñ³óáõÙ ÝßíáõÙ ¿, áñ ‹‹ÑÝ¹»íñáå³Ï³ÝáõÙ, Ã»ñ¨ë, (Ï³) ‹‹½·³É, ÇÙ³Ý³É›› > ‹‹·Çï³Ïó»É, ÁÙµéÝ»É. ËáñÑ»É›› ÇÙ³ëï³ÛÇÝ ½³ñ·³óáõÙ›› (ï»΄ë ÝáõÛÝ ï»ÕáõÙ):

298. Üáëï. mEwʌ ‹‹çáõñ. Ã³ó, ËáÝ³íáõÃÛáõÝ››. ë»Ù.-ù³Ù. mw ‹‹çáõñ. Ã³ó, ËáÝ³íáõÃÛáõÝ›› ~ Ñ». meu- ‹‹ËáÝ³í, Ãñç»É›› ~ ³ÉÃ. [mö] ‹‹çáõñ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. -ÙáÛÝ (<*mou-áo) ‹‹ÁÝÏÕÙí³Í, ëáõ½í³Í››, ·»ï³ÙáÛÝ ‹‹·»ïÇ Ù»ç Ã³÷í³Í` Éóí³Í›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 62–63):

299. Üáëïñ. mi ‹‹»ë›› (³ÝÓÝ. ¹»ñ. 1-ÇÝ ¹.) (Ã»ù Ó¨` *mi-nʌ). ù³ñÃí. me/mi ‹‹»ë›› (Ã»ù ÑáÉ. ÑÇÙù` *me-n- ) ~ Ñ». me- ‹‹»ë›› (ë»é. ÑáÉ. ÑÇÙù` me-ne-) ~ áõñ³É. mi ‹‹»ë›› (Ã»ù ÑáÉ. ÑÇÙù` mi-nʌ) ~ ³ÉÃ. bi ‹‹»ë›› (Ã»ù ÑáÉ. ÑÇÙù` mi-nʌ): ÐÙÙï. Ñ³Û. ÇÙ (ë»é. ÑáÉ.) ‹‹ÇÙ››, ÇÝÓ (ïñ. ÑáÉ.) ‹‹ÇÝÓ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 63–64):

302. Üáëïñ. moLʌ ‹‹Ù³Ýñ(³ï)»É››. ë»Ù.-ù³Ù. [ml- ‹‹Ù³Ýñ(³ï)»É, Ïáïñ(³ï)»É››] ~ Ñ». mel- ‹‹Ù³Ýñ(³ï)»É, ³Õ³É›› ~ áõñ³É. <*moL(a)-> ‹‹Ïáïñ»É, Ù³ë-Ù³ë ³Ý»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù³É»Ù ‹‹Ïáïñ»É, ÷ßñ»É››, ÙáõÉ- (ÙÉ-³Õ³ó) ‹‹Ù³Ýñ, ÷ßáõñ››, Ù»Õ-Ù ‹‹ÃáõÛÉ, ã³÷³íáñ››, Ù»Õ-Ï ‹‹ÃáõÛÉ, Ï³Ù³½áõñÏ››, (µñµé.) ÙÕÙ»Õ ‹‹ß³ï Ù³Ýñ ÙáÍ³Ï››, ÙÕÙáÕ ‹‹ó»ó›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 69, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 522, 530):

310. Üáëïñ. murʌ ‹‹Ïáïñ»É, Ù³Ýñ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. m(w)r ‹‹µñ¹»É, Ù³Ýñ»É, Ïïñ»É›› ~ Ñ». mer- ‹‹Ù³Ýñ»É, ëÕÏ»É, µñ¹»É›› ~ áõñ³É. mura ‹‹÷ËñáõÝ, ¹Ûáõñ³µ»Ï. µ»Ïáñ›› ~ ¹ñ³í. murʌ / muṟʌ ‹‹Ïïñ»É, Ïïñ³ï»É, ÏÇë»É›› ~ ³ÉÃ. [murʌ/morʌ ‹‹¹Ûáõñ³µ»Ï, ÷ËñáõÝ››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù³ñ-ï (<*mr-d-) ‹‹å³Ûù³ñ, Ù³ñï›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 75–76):

312. Üáëïñ. mʌçʌ ‹‹áñ¹, ÃñÃáõñ››?. ù³ñÃí. maç-Ó- ‹‹áñ¹, ÃñÃáõñ, ×Ç×áõ›› ~ Ñ». *mot- ‹‹áñ¹, (ÙÇç³ïÇ) ÃñÃáõñ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë Ù³ÃÇÉ ‹‹Ù³Ýñ áçÇÉ››:

314. Üáëïñ. -n (³ÝáõÝ. ¨ ¹»ñ. Ã»ù ÑáÉ. Ï³½ÙÇã). ù³ñÃí. -n (³ÝáõÝ. ¨ ¹»ñ. Ã»ù ÑáÉ. Ï³½ÙÇã) ~ Ñ». -(e)n (³ÝáõÝ Ã»ù ÑáÉáí. Ï³½ÙÇã) ~ áõñ³É. -n (³ÝáõÝ. ¨ ¹»ñ. Ã»ù ÑáÉ. Ï³½ÙÇã) (> ë»é. ÑáÉ. Ï³½ÙÇã) ~ ¹ñ³í. -(i)ṉ (³ÝáõÝ. ¨ ¹»ñ. Ã»ù ÑáÉ. Ï³½ÙÇã) ~ ³ÉÃ. -n: ÐÙÙï. Ñ³Û. µ³ñÓñ, µ³ñÓ³Ùµ (<*µ³ñÓ³Ý-µ), µ³ñÓ³Ý-ó ¨ ³ÛÉÝ (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 70):

317. Üáëïñ. nimi ‹‹³ÝáõÝ››. áõñ³É. nime ‹‹³ÝáõÝ›› ~ Ñ». n»m- ‹‹³ÝáõÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³ÝáõÝ (ë»é. ÑáÉ. ³Ýáõ³Ý) ‹‹³ÝáõÝ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 82–83, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 72, ³ÛÉ¨` 2010, 61):

318. Üáëïñ. [ńaʕrʌ ‹‹»ñÇï³ë³ñ¹, Ýáñ³ÍÇÝ››]. ë»Ù.-ù³Ù. [ncr ‹‹»ñÇï³ë³ñ¹. å³ï³ÝÇ››] ~ Ñ». Áeĥr- ‹‹·³ñáõÝ. ï³ñÇ›› ~ áõñ³É. n¼re ‹‹»ñÇï³ë³ñ¹, Ýáñ³ÍÇÝ. ·³ñáõÝ›› ~ ¹ñ³í. Û©ṟ-‹‹Ýáñ³ÍÇÉ (µáõÛë), µáÕµáç ï³É›› ~ ³ÉÃ. ńā/r/ʌ- ‹‹»ñÇï³ë³ñ¹, Ýáñ³ÍÇÝ. ·³ñáõÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ý³ñ //Ý³ñá ‹‹ÝáñÇ` ½³ñÃáÝùÇ (»ñ·»óÇÏ) ·áíù››, Ý³ñûï (Ý³ËÝ. µáõÝ ÇÙ³ëï` ‹‹Ýáñ` ·áõÛÝ½·áõÛÝ››), Ýáñ ‹‹ÉáõëÇÝ. Ýáñ³ÉáõëÇÝ››, ²ñ³ (¶»Õ»óÇÏ) ‹‹¹Çó³ÝáõÝ. ·³ñÝ³Ý ½³ñÃáÝù, å³ï³ÝÇ›› (ÑÙÙï. éáõë. ßðèëî)[26] ¨ ³ÛÉÝ:

331. Üáëïñ. NajRʌ ‹‹³Ûñ, ³ñáõ››. Ñ». ner- ‹‹³Ûñ, ³ñáõ. ³éÝ³Ï³Ý áõÅ›› ~ ³ÉÃ. [niarʌ ‹‹³Ûñ. Ù³ñ¹››]: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³Ûñ (ë»é. ÑáÉ. ³éÝ) ‹‹³Ûñ. Ù³ñ¹›› (Ñ³í³Ý³µ³ñ <*nr-) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 92–93, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

332. Üáëïñ. NA (óáõó. ¹»ñ.). ë»Ù.-ù³Ù. n(j) (óáõó. ¹»ñ.) ~ ù³ñÃí. -n (»½. 3-ñ¹ ¹. óáõóÇã) ~ Ñ». ne-/no- (óáõó. ¹»ñ. ÑÇÙù)[27]~ áõñ³É. nʌ (óáõó. ¹»ñ. ÑÇÙù) ~ ¹ñ³í. nª (óáõó. ¹»ñ.): ÐÙÙï. Ñ³Û. -Ý (óáõó. ¹»ñ. ÑÇÙù), Ý³ (<*no-ai) ‹‹Ý³, ³ÛÝ››, ³Û-Ý ‹‹³ÛÝ››, Ýá-ÛÝ ‹‹ÝáõÛÝ››, ³-Ý-¹ ‹‹³ÛÝï»Õ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 93–94, æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

338. Üáëïñ. puṟčʌ(gʌ)/pulčʌ(gʌ) ‹‹Éáõ››?. ë»Ù.-ù³Ù. [p(1)rǥè]/brǥè/[<(?) p(1)1ǥè] ‹‹Éáõ. ÙáÍ³Ï, ÙÅ»Õ›› ~Ñ». bhlus- / plus- ‹‹Éáõ›› ~ ³ÉÃ. pÇrägä/bÇrägä/pÇrčä (?) ‹‹Éáõ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Éáõ (ë»é. ÑáÉ. ÉáõáÛ < bhlusa ) ‹‹Éáõ›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 99–100, ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71):

339. Üáëïñ. pcär΄(a) ‹‹åáÏ»É, Ïáïñ»É, ×»Õù»É››. ë»Ù.-ù³Ù. (p)r-‹‹×»Õù»É, ù³Ý¹»É, ÏÇë»É›› ~ ù³ñÃí. pIr-e¢-/pIr-i¢- ‹‹åáÏ(í)»É››? ~ Ñ». (s)per- ‹‹åáÏ(í)»É, Ïáïñ»É›› ~ áõñ³É. pärä- ‹‹÷ßñ»É (ëáíáñ. µ³Õ³¹ñÛ³É pärck ‹‹åáÏí³Í Ïïáñ››) ~ ¹ñ³í. paṟi-/pari- ‹‹åáÏ»É, Ïáïñ»É, ×»Õù»É›› ~ ³ÉÃ. pcùŕÇ/pcÇŕÇ ‹‹åáÏ»É, Ù³Ýñ»É, Éáë»É` ëÕÏ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÷»ñÃ (<*sperkto-) ‹‹åáÏí³Í Ïïáñ` Ù³ë›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976,100–101):

343. Üáëïñ. qoçi ‹‹³Ûñ»É, Ïñ³Ï››. ë»Ù.-ù³Ù. Üç-/Üt- ‹‹³Ûñ»É, Ïñ³Ï ï³É›› ~ Ñ». H±t- ‹‹Ïñ³Ï, ûç³Ë›› ~ ¹ñ³í. [otʌ- ‹‹(Ïñ³Ï) µáñµáù»É››]? ~ ³ÉÃ. ōti ‹‹Ï³ÛÍ, Ïñ³Ï››: ÐÙÙï. Ñ³Û.³Ûñ»Ù ‹‹³Ûñ»É, í³é»É››: ÜßíáõÙ ¿, áñ ‹‹»ÝÃ³¹ñáõÙ »Ý *air <* ªtēr ‹‹Ïñ³Ï››, áñ Ï³ñáÕ ¿ Çñ³Ý. ÷áË³éáõÃÛáõÝ ÉÇÝ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 103–104): Æñ³Ý. ÷áË³éáõÃÛáõÝ ÉÇÝ»ÉÁ Ù»ñÅ»ÉÇ ¿ (ÑÙÙï. ³ïñáõß³Ý < *āturōšan ‹‹Ïñ³Ï³ñ³Ý››), ³ÛÝ áõÝÇ Ñ». Í³·áõÙ`*Hēt- (Ý³ËÏÇÝ`*ātēr) >* ³Û(»)ñ- >³Ûñ-»Ù (æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 71, ³ÛÉ¨` 2010, 50):

345. Üáëïñ. qʌ ( Ñ³í³ù. ÇÙ³ëïÇ óáõóÇã)?. ù³ñÃí. [-qe (2-ñ¹ ¨ 3-ñ¹ ¹. ³ÝáõÕÕ. ËÝ¹ñÇ Ñ³í³ù. ÇÙ³ëïÇ óáõóÇã)] ~ Ñ». -kʌ (Ñ³í³ù. Ù³ëÝÇÏ)? ~ áõñ³É. -k (Ñá·Ý. ³Í³Ýó` 1-ÇÝ ¨ 2-ñ¹ ¹. ¹»ñ. óáõó.) ~ ¹ñ³í. k(k)ʌ (³ÝáõÝ. Ñá·Ý. Ã. ³Í³Ýó): ÐÙÙï. Ñ³Û. -ù (¹»ñ., Ãí. ¨ ·áÛ. Ñá·Ý. Ã. óáõóÇã): ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù»ù ‹‹Ù»Ýù››, »ñ»ù ‹‹»ñ»ù››, Ï³Ý³Ûù ‹‹Ï³Ý³Ûù›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 105–106):

349. Üáëïñ. çapḥ(a) ‹‹Ë÷»É››. ë»Ù.-ù³Ù. çpIh ‹‹Ë÷»É. ÏáËÏñï»É, Ïáïñï»É››: Ñ». tep- ‹‹Ë÷»É, Ù³Ýñ»É›› ~ áõñ³É. tappa- ‹‹Ë÷»É, ÏáËÏñï»É, áïùáí Ññ»É›› ~ ¹ñ³í. tabb- ‹‹Ë÷»É›› ~ ³ÉÃ. tcapi- ‹‹Ë÷»É, Ïé»É` ¹³ñµÝ»É›› / tcäpi- ‹‹(áïùáí) Ë÷»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë (µñµé.) ï³÷ ‹‹·»ïÇÝ››, ïÁ÷»É ‹‹·»ïÝáí ï³É. Í»Í»É››, ï³÷³Ý ‹‹(·ÛáõÕ.·áñÍÇù) ÑáÕÁ` ³ñïÁ Ñ³ñÃ»óÝáÕ››:

350. Üáëïñ. wol(a) ‹‹Ù»Í››. ë»Ù.-ù³Ù. w(l)- ‹‹Ù»Í››? ~ Ñ». ṷel- ‹‹Ù»Í›› ~ áõñ³É. wola ‹‹ß³ï, ³í»ÉóáõÏ›› ~ ¹ñ³í. val ‹‹Ù»Í, áõÅ»Õ›› ~ ³ÉÃ. ola ‹‹ß³ï››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ·ÇõÕ ‹‹·ÛáõÕ. (Ý³ËÝ. ÇÙ³ëïáí) µÝ³Ï³ï»ÕÇ. ÅáÕáíáõñ¹, Ù»Ï ÇßËáÕÇÝ »ÝÃ³Ï³Ý»ñ››, »Ã» ÁÝ¹áõÝáõÙ »Ýù, ÇÝãå»ë ÝßíáõÙ ¿, ‹‹Ñ». ‹‹Ù»Í›› > ‹‹Ù³ñ¹Ï³Ýó µ³½ÙáõÃÛáõÝ` Ù»Í ËáõÙµ›› > ‹‹Ïáõï³Ïí»É, Ñ³í³ùí»É. ë»ÕÙí»É›› ÇÙ³ëï³ÛÇÝ í»ñÁÝÃ³ó›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1976, 109–110):

352. Üáëïñ. zapca ‹‹Ó»éùÝ ³éÝ»É, µéÝ»É››. Ñ». sep- ‹‹Ó»éùáõÙ å³Ñ»É. ½µ³Õí»É ÇÝã-áñ µ³Ýáí›› ~ ³ÉÃ. ǯapa- ‹‹Ó»éùÝ ³éÝ»É, ³Ý»É. ëï»ÕÍ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë ½³õÃ»É ‹‹Ó»éùÝ ³éÝ»É. ïÇñ»É, Çñ»Ýáí ³Ý»É›› (?):

353. Üáëïñ. ǯ(a)ñʌ ‹‹åïáõÕ, ÑÕÇáõÃÛáõÝ, ë»ñáõÝ¹››. ë»Ù.-ù³Ù. àn- ‹‹ÑÕÇ³Ý³É. ë»ñáõÝ¹. ùáõÛñ, »Õµ³Ûñ›› ~ ù³ñÃí. zIm-a ‹‹»Õµ³Ûñ›› ?~ ¹ñ³í. caṉ-ai ‹‹åïáõÕ, ÑÕÇáõÃÛáõÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë ½³õ-³Ï ‹‹ë»ñáõÝ¹, áñ¹Ç››:

355. Üáëïñ. maHj(e) ‹‹×á×»É, ûñáñ»É, ï³ï³Ý»É››. Ñ». meh(Á)- ‹‹×á×»É, ï³ï³Ý»É. Ã³÷³Ñ³ñ»É›› ~ <¹ñ³í. maya ‹‹×á×í»É, áÉáñí»É (µáõÝ ¨ Ñá·¨áñ ÇÙ³ëïáí)››> ~ ³ÉÃ. maji ‹‹áÉáñ(í)»É, ³É»ÏáÍ(í)»É, Í³Í³Ý(í) »É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1984, 35–48, ³ÛÉ¨` 42, 44): ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù³(Ý)- ‹‹åïáõÛï, ßñç³Ý, áÉáñù, ·³É³ñ››, áñÇó` Ù³Ý»É ‹‹(µáõñ¹Á) µ³ó»É, ÑÛáõë»É, (Ã»É) Ù³Ý»É››, Ù³Ý ·³É, Ù³Ý ³Í»É, Ù³Ý ï³É ¨ ³ÛÉÝ (ÑáõÝ. μηνύω, (¹áñ.) μᾶνύω ‹‹óáõÛó ï³É, Ç Ñ³Ûï µ»ñ»É. Ñ³Õáñ¹»É››), Ã»ñ¨ë Ý³¨ Ù³Ý-ñ, Ù³Ý-áõÏ ¨ ³ÛÉÝ (ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 138, 181, 436):

356. Üáëïñ. maHjʌ- ‹‹áõÅÁ ÏáñóÝ»É, ÃáõÉ³Ý³É. Ïáñëí»É, Ù»éÝ»É››. Ñ». *meНÁ- [> mā(Á), mō(Á)-] ‹‹Ñá·Ý»É, ËáÝç³Ý³É›› ~ ¹ñ³í. mājʌ- ‹‹í»ñ³Ý³É, í³Ë×³Ýí»É›› ~ ³ÉÃ. majΛ ‹‹Ïáñã»É. í»ñç³Ý³É. áãÝã³Ý³É. ÃáõÉ³Ý³É, Ýí³Õ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1984, 48–52): ÐÙÙï. Ñ³Û. Ù³Ñ (<*Ù³Ññ <*Ù³é ?), Ý³¨ Ù³Ûñ(³Ùáõï) ‹‹Ù³Ûñ ÙïÝ»É, í»ñç³Ý³É››, Ù³ñ-»É ‹‹Ýí³Õ»É, í»ñç³Ý³É››, Ù³éÝ ‹‹ÙáõÃ. Ùßáõß, Ùáõ·››, Ù³é(³ËáõÕ) ‹‹Ùßáõß, Ë³í³ñ›› ¨ ³ÛÉÝ (æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1987, 138)[28]: Â»ñ¨ë Ý³¨ Ù³Û-»É ‹‹áãË³ñÇ Ó³ÛÝ Ñ³Ý»ÉÁ››, áñÁ µÝ³Ó³ÛÝ³Ï³Ý Ñ³Ù³ñí»Éáí` ¹áõñë ¿ ÙÝ³ó»É Ñ³Ù»Ù³ïáõÃÛ³Ý áÉáñïÇó. Ï³ñ»ÉÇ ¿ Ï³ñÍ»É, áñ ³ÛÝ Ï³ñáÕ ¿ ³í»ÉÇ ÑÇÝ ÉÇÝ»É, áõëïÇ ³é³í»É Ï³ñ¨áñ ÁÝ¹Ñ³Ýáõñ Ñ³Ù»Ù³ïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ Ù»ç (ï»°ë æ³ÑáõÏÛ³Ý, 2010, 505)[29]:

360. Üáëïñ. Nuq(ü)- ‹‹Íé(í)»É, Ã»ù(í)»É,ûñáñ(í)»É, ÇçÝ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. nwÜ - ‹‹Íé»É, Çç»óÝ»É, ¹Ý»É›› ~ ù³ñÃí. nqw ‹‹·Éáñí»É, ßáõé ·³É›› ~ Ñ». neṷH- ‹‹Íéí»É, Ã»ùí»É, ûñáñí»É›› ~ ¹ñ³í. [nukΛ ‹‹Ã»ùí»É, Íéí»É››?] ~ ³ÉÃ. nugu / nÇkÇ ‹‹Ã»ù»É, Íé»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÝÇÏ- (>ÝÏ-áõÝ, ³ÝÝÏáõÝ, ÝÏ-ñïáõÙ ¨ ³ÛÉÝ), Ã»ñ¨ë Ý³¨ (µñµé.) ÝÇù- (ûñÇÝ³Ï` ÝÇù ï³É ‹‹ÍÝ»ÉÇë áõÅ ·áñÍ³¹ñ»É››):

365. Üáëïñ. (p)unčE ‹‹Ù³½»ñ` Ù³ñÙÝÇ íñ³››: ù³ñÃí. [pačw-/poč-? (<*pawč-?) ‹‹Ù³½»ñ (Ù³ñÙÝÇ íñ³)››] ~ Ñ.-». pus-, pous- ‹‹Ù³½»ñ (Ù³ñÙÝÇ íñ³), ³Õí³Ù³½›› ~ áõñ³É. punče ‹‹³Õí³Ù³½, ÷»ïáõñ›› ~ < ¹ñ³í. p_1occu ‹‹Ù³½(»ñ), ³Õí³Ù³½››>: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÷áõÝç (?)-, ³ÛÉ¨ (µñµé.) å³ç ‹‹(Ñ³ëÏÇ) Ï»Õ¨››, ÷áõëù-áõÉ (< ÑÙÙï. ÷áõëù ~ éáõë. ïóõ, áõÏñ. ïóõ ‹‹³Õí³Ù³½›› ¨ ³ÛÉÝ. Ñ³Û. ëù ~ éáõë. õ) ‹‹Ù³½³÷áõÝç››, áõÝã ÁÝã³óù›› (Ý³Ë³ÑáõÝã ÃáõÛÉ *p-Ç ³ÝÏáõÙ) (ÑÙÙï. Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1984, 80–81):

367. Üáëïñ. pcadʌ ‹‹ÁÝÏÝ»É››. < ë»Ù.-ù³Ù. [pdH ‹‹ÁÝÏÝ»É. å³éÏ»É››] > ~ Ñ». ped- ‹‹ÁÝÏÝ»É›› ~ ¹ñ³í. patʌ ‹‹ÁÝÏÝ»É, ÇçÝ»É, Ýëï»É, å³éÏ»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. (µñµé.) ÷³Ã (÷³Ã ÁÝÏÝ»É) ‹‹áïù»ñÇ ß³Õí»ÉÁ` Ñ»ïáõ³é³ç ÁÝÏÝ»ÉÁ››, ÷á(Ý)Ã- ‹‹(½·»ëïÇ) Ï³ñÇ Ë××í»ÉÁ›› ¨ ³ÛÉÝ:

371. Üáëïñ. pc(a)se ‹‹memb. virile››. Ñ». pes-, pes-os, pes-n- ‹‹memb. virile›› ~ áõñ³É. p(a)se ‹‹pen.›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1984, 96–97): ÐÙÙï. Ñ³Û. åáã //åá½ ‹‹³éÝÇ›› (¿íý»ÙÇ½Ùáí` Ù»ÕÙ³ëáõÛÃáí ³ëí³Í. Ñ». *s > Ñ³Û. ã//½ ) (ï»΄ë Ý³¨ Ãàìêðåëèäçå-Èâàíîâ, 1984, 817):

372. Üáëïñ. pc(ä)jlʌ ‹‹ÁÝÏÝ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. pl- ‹‹ÁÝÏÝ»É›› ~ Ñ». (s)phōl- ‹‹ÁÝÏÝ»É›› ~ < ¹ñ³í. vēl- (<*pIajl-?) ‹‹Ãéã»É, í³Ûñ ÁÝÏÝ»É››> ~ < ³ÉÃ. PEjle- ‹‹Ãéã»É, (ßá·ÇÝ) µ³ó ÃáÕÝ»É. ßåñïí»É, ï»ñ¨³Ã³÷ ÉÇÝ»É››>: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÷É³ÝÇÙ (³ÝóÛ. Ïïñ. ÷É-³Û ¨ ³ÛÉÝ) (<*(s)phul-an-i- <*(s)phōl-ъn-ʌ-)` ³ñÙ³ïÇ »ñÏ³ñ Ó³ÛÝ³íáñÇ Ñ³Û. ³ñï³óáÉÙ³Ý Ñ»ï Ï³åí³Í áñáß ï³ñ³Ï³ñÍáõÃÛ³Ùµ Ñ³Ý¹»ñÓ (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1984, 96–97, ÑÙÙï. Äæàóêÿí, 1982, 34, 48, 66–67, 178–185):

373. Üáëïñ. (pc)eHńa ‹‹³ñ³Í»óÝ»É, å³Ñ»É, ËÝ³Ù»É››. Ñ». pō-/ pī- [< pōi- < *pe(ĥ)Á-] ‹‹³ñ³Í»óÝ»É, å³Ñ»É, Ñá·³É, ËÝ³Ù»É›› ~ áõñ³É. pīńa (<*pēńa?) ‹‹³ñ³Í»óÝ»É, å³Ñ»É, Ñá·³É›› ~ ¹ñ³í. pēÙʌ ‹‹å³Ñ»É, Ñá·³É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÑáíÇ-õ ‹‹áãË³ñ-(³)-å³Ñ›› Ï³½ÙáõÃÛ³Ý -õ (µ³é)-µ³Õ³¹ñÇãÁ. [ÑáíÇ)õ < Ñ».*(Hoṷi)-p[h]aH-], ³ÛÉ¨ Ñ³õñ³Ý ‹‹Ñáï››(<*pā-tro- <*pā- ‹‹³ñ³Í»óÝ»É. Ï»ñ³Ïñ»É››) (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1984,106–110, ³ÛÉ¨ Ãàìêðåëèäçå-Èâàíîâ, 1984, 695, ÑÙÙï. Äæàóêÿí, 1982, 135):

374. Üáëïñ. pcirêʌ ‹‹ËÝ¹ñ»É, Ñ³ñóÝ»É››. ë»Ù.-ù³Ù. brk(<*prê?) ‹‹ËÝ¹ñ»É, ³Õ³ã»É (Ù»ÏÇ Ñ³Ù³ñ), ûñÑÝ»É›› ~ Ñ». preú- ‹‹ ËÝ¹ñ»É, Ñ³ñóÝ»É›› ~ ³ÉÃ. pcir(u) ‹‹ËÝ¹ñ»É, ûñÑÝ»É (Ù»ÏÇ Ñ³Ù³ñ), ¹ÇÙ»É (³ëïÍáõÝ), ·áõß³Ï»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. Ñ³ñó-³Ý»Ù ‹‹Ñ³ñóÝáõÙ »Ù››, áñÇó »-Ñ³ñó ‹‹Ñ³ñóñ»ó›› (<*e-pṛú-sú-), Ñ³ñó (Ó³ÛÝ³íáñ Ç ÑÇÙùáí) < *pṛú-súi-), Ñ³ñëÝ (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1984, 111–125[30], ÑÙÙï. æ³ÑáõÏÛ³Ý, 1972, 113, 127 ¨ ³ÛÉÝ):

375. Üáëïñ. pcokwe ‹‹³Ý³ëáõÝ››. <ë»Ù.-ù³Ù. bêr (pcêr) ‹‹Ëáßáñ »Õç»ñ³íáñ ³Ý³ëáõÝ. óáõÉ››> ~ Ñ». *peúu- ‹‹(Ù³Ýñ) ³Ý³ëáõÝ›› ~ ³ÉÃ. pcoke-ŕ ‹‹óáõÉ, Ëáßáñ »Õç»ñ³íáñ ³Ý³ëáõÝ››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ÷áùñ (ë»é. ÑáÉ. ÷áùáõ) [Ý³¨ µñµé. ‹‹(Ù³Ýñ »Õç»ñ³íáñ] ³Ý³ëáõÝ›› ÇÙ³ëïáí], (µñµé.) åÇç-ÇÏ ‹‹Ù³Ýñ, ÷áùñ››, ³ÛÉ¨ Ã»ñ¨ë ÷ÇçÇÝ³/÷Ç×ÇÝ³ ‹‹(Ù³Ýñ »Õç»ñ³íáñ) ³Ý³ëáõÝ››, ÷Ç×Ë³ (³ñÑÙñÑ.) ‹‹÷áùñ, Ù³Ýñ. åëïÇÏ›› (?):

376. Üáëïñ. qamʌ ‹‹µéÝ»É›› (?). ë»Ù.-ù³Ù. Üm- ‹‹µéÝ»É, í»ñóÝ»É, Ñ³í³ù»É››, m- ‹‹í»ñóÝ»É›› ~ Ñ». hem-, meH- ‹‹µéÝ»É, í»ñóÝ»É›› ~ ¹ñ³í. am- ‹‹ë»ÕÙ»É, ×½Ù»É››: ÐÙÙï. Ñ³Û. ³Ù³Ý ‹‹³Ù³Ý(»Õ»Ý), (Ëáñ) ³Ù³Ý››? (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1984, 128–130):

378. Üáëïñ. qurE ‹‹ëÇñ»É››. ù³ñÃí. qwar- ‹‹ëÇñ»É, ~ ¹ñ³í. kūṟʌ ‹‹ëÇñ»É, ó³ÝÏ(³Ý)³É›› ~ ³ÉÃ. kcuri ‹‹µáõéÝ ó³ÝÏ(³Ý)³É, ëÇñ»É›› (Èëëè÷-Ñâèòû÷, 1984, 131–134): ÐÙÙï. Ñ³Û. Ã»ñ¨ë ·áõñ-, (³ñÙ³ïÇ ÏñÏÝ.)` ·áõñ·áõñ- ‹‹ëÇñ³ÉÇñ, ·áñáí³ÉÇó››, ·áõñ·áõñ³É ‹‹ë»ñ áõ ·áñáí ï³Í»É. ßáÛ»É, ÷³Õ³ùß»É››, áñáí ÁÝ¹·ñÏí³Í ¿ ÉÇÝáõÙ Ý³¨ Ñ». ÁÝï³ÝÇùÁ (<Ñ». kūr- ?):

ВКЛЮЧЕНИЕ ДАННЫХ АРМЯНСКОГО ЯЗЫКА

В СРАВНИТЕЛЬНЫЙ СЛОВАРЬ НОСТРАТИЧЕСКИХ ЯЗЫКОВ

И ПРОБЛЕМА ДАЛЬНЕЙШЕГО ИССЛЕДОВАНИЯ

ВАЗГЕН АМБАРЦУМЯН

Резюме

В «Опыте сравнения ностратических языков (семитохамитский, картвельский, индоевропейский, уральский, дравидийский, алтайский): Введение, Сравнителный словарь» (тт. 1, 2, 3, М.,1971, 1976, 1984) В. М. Иллича-Свитыча даются 378 словарных статей языков, традиционно включенных в разные группы, из которых в 117-й даются армянские параллели в группе и.-е. языков, большей частью по данным этимологического словаря Ю. Покорного. В исследованиях Г. Б. Джаукяна критически оценивается материал армянского языка словаря Иллича-Свитыча лишь первых 2-х томов (3-й том был издан в 1984 г.). Им приводится всего 63 параллелей, не считая грамматических форматов (7). Нами пересматриваются не только словарные статьи, в которых даются армянские параллели в качестве сравнимаемых единиц одного из языков и.-е. происхождения, но и добавляется материал 3-го тома словаря Иллича-Свитыча. Кроме того, предлагаются новые данные как литературного армянского языка, так и его диалектов (в 98 статьях из 177: см. ¹¹ 1, 5, 11–12, 14, 17–18, 23–24, 29, 32, 34–35, 37–38, 41, 44, 48, 50, 53, 58, 68–69, 73, 78–79, 82, 84, 87 и т. п.). Таким образом, возникают определенные проблемы относительно этимологии и установления соответствующих фонетических законов, решение которых остается немаловажным для сравнительно-типологического рассмотрения армянского языка в системе ностратики. И тем самым в будущем можно расширить круг исследований в этой области, одной из актуальных проблем современной арменистики.

INCLUSION OF FACTS OF ARMENIAN LANGUAGE

IN COMPARATIVE DICTIONARY OF NOSTRATIC LANGUAGES

AND THE PROBLEM OF FURTHER INVESTIGATION

VAZGEN HAMBARDZUMYAN

Summary

In “Attempt of Comparing Nostratic Languages (Semito-Hamitic, Kartvelian, Indo-European, Uralic, Dravidian, Altaic): Introduction, Comparative Dictionary” (vols. 1, 2, 3, Moscow, 1971, 1976, 1984) V. M. Illich-Svitich gives 378 articles of languages, traditionally included in different groups, and in 117 of them we find Armenian parallels existing in the languages of IE language group, for the most part according to the etymological dictionary of Yu. Pokorny. In his studies G. B. Jahukyan critically evaluated the material of the Armenian language included in the dictionary of Illich-Svitich, only in the first 2 volumes (the third volume was published in 1984). They contained a total of 63 parallels, not counting the grammatical formats (7). We review not only dictionary entries, which give Armenian parallels as comparable units in one of the languages of IE origin, but also add the material contained in the third volume of the dictionary compiled by Illich-Svitich. In addition, new data are offered from literary Armenian language and its dialects (in 98 articles of 177: see №№ 1, 5, 11–12,14, 17–18, 23–24, 29, 32, 34–35, 37–38, 41, 44, 48, 50, 53, 58, 68–69, 73, 78–79, 82, 84, 87, etc.) Thus, there are certain problems with respect to the etymology and definition of appropriate phonetic laws, the solution of which is a lot of importance to the comparative-typological consideration of the Armenian language in the system of nostratics. And also in the future, one can expand the range of research in this area which is considered to be one of the pressing problems of Modern Armenian Studies.

Заметки

[←1]

Տե՛ս “Zeitschrift für Deutschen Morgenländischen Gesellschaft”, Berlin, № 57, 1903.

[←2]

В. М. Иллич-Свитыч. Материалы к сравнительному словарю ностратических языков (индоеврoпейский, алтайский, уральский, дравидский, картвельский,семитохамитский).– В кн.: Этимология, 1965. М., 1967, с. 321–374; Նույնի` Соответствия смычных в ностратических языках.– В кн.: Этимология, 1966, М., 1968.

[←3]

В. М. Иллич-Свитыч. Древнейшие индоевропейско-семитские контакты.– В кн.: Проблемы индоевропейского языкознания. М., 1964. Ա. Դոլգոպոլսկու, Ա. Բոմհարդի և ուրիշների նույն բնույթի աշխատանքներին անդրադառնալու ենք հետագայում` առանձին:

[←4]

Տե՛ս В. М. Иллич-Свитыч. Опыт сравнения ностратических языков (семитохамитский, картвельский, индоевропейский, уральский, дравидийский, алтайский): Введение. Сравнительный словарь (b- Ķ), (այսուհետև` Иллич-Свитыч, 1971, աղբյուրը կնշվի մեջբերմանը կից), М., 1971; Նույնի ` Опыт сравнения ностратических языков: Сравнительный словарь ( l - z), Указатели. М., 1976 (այսուհետև` Иллич-Свитыч, 1976, աղբյուրը կնշվի մեջբերմանը կից):

[←5]

J. Pokorny. Yndogermanischer etymologisches Wörterbuch. V. 1–2, Bern – München, 1959.

[←6]

Տե΄ս Գ. Բ. Ջահուկյան. Հայոց լեզվի պատմություն. նախագրային ժամանակաշրջան (այսուհետև` Ջահուկյան, 1987, աղբյուրը կնշվի մեջբերմանը կից), Երևան, 1987, էջ 69–72:

[←7]

Տե΄ս В. М. Иллич-Свитыч. Опыт сравнения ностратических языков. Сравнительный словарь ( p - q ), (по картотекам автора). М., 1984.

[←8]

Տե΄ս Г. Б. Джаукян. Сравнительная грамматика армянского языка. Ереван, 1982; Նույնի` Հայոց լեզվի պատմություն. նախագրային ժամանակաշրջան:

[←9]

Նկատի ունենք Գ. Ջահուկյանի ‹‹Հայոց լեզվի պատմություն. նախագրային ժամանակաշրջան›› գիրքը, որի գրականության ցանկում նշվում են Իլիչ-Սվիտիչի աշխատության միայն 1–2-րդ հատորները:

[←10]

Բառահոդվածների սկզբում պահպանում ենք հիշյալ բառարանի համարակալումը` բառարանագրական ընդհանուր կարգը չխախտելու նպատակով:

[←11]

Իլիչ-Սվիտիչը տարբերում է ոչ միայն հե. *bher- ‹‹ լավ, մեծ›› (> հայ. բարի ‹‹լավ››, բարւոք ‹‹հարմար, բարվոք››) [նոստր. bara ‹‹մեծ, լավ››] և հե. *bher- ‹‹վերցնել, կրել, բերել›› (> հայ. բերեմ ‹‹բերել, կրել››) [նոստր. bari ‹‹վերցնել››] (հմմտ. Ջահուկյան, 1987, 72) , այլև հե. *bher- ‹‹երեխա. զավակ›› (> հայ. բեր. հմմտ. (հուն. φέρμα ‹‹պտուղ››) [նոստր. bʌrʌ ‹‹երեխա. զավակ››] (Иллич-Свитыч, 1971, 175–77, 194–95): Նոստրատիկ համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու հե. ծագում ոչ միայն հայ. բեր ‹‹զավակ, պտուղ›› (նաև բեր-ք ‹‹արդյունք, ծնունդ, բերք›› և այլն), այլև բար ‹‹պտուղ, զավակ›› (նաև բար-իք ‹‹արդյունք, ստացվածք, բարիք››. հմմտ. բերք ու բարիք ‹‹ստացվածք, արգասիք›› և այլն):

[←12]

Ի տարբերություն Յու. Պոկոռնու (տե΄ս J. I. Pokorny. Նշվ. աշխ., էջ 128–129)` գտնում են, որ ‹‹հե.-ում *bher- (‹‹երեխա, զավակ››) հիմքը, ըստ երևույթին, բաղարկվել (կոնտամինացվել) է *bher- (‹‹վերցնել→ կրել››) հիմքի հետ (տե΄ս բառահոդված 8): Նման բաղարկությունը հեշտ է ‹‹կրել››→‹‹պտուղը կրել, հղի լինել››→‹‹ծնել. ծննդաբերել›› (բառացի` ‹‹բերել››) իմաստային տեղաշարժի հնարավորության դեպքում. այն արտացոլված է հայ. բեր, հուն. φέρμα ‹‹պտուղ››, միռլ. birit ‹‹մայր խոզ››, գերմ. *beran ‹‹բերել. ծնել››, ‹‹առաջ բերել` արտադրել, ծննդաբերել›› տիպի կազմություններում›› (Иллич-Свитыч, 1971, 194):

[←13]

Միաժամանակ գտնում են, որ հայերենը հնարավորություն է տալիս նաև վերականգնելու հե. *stl-no- նախաձև:

[←14]

H. Hübschman. Armenische Gramat; K. Leipzig, 1897, S. 250.

[←15]

Ինչպես տեսնում ենք, բացակայում է համեմատությունը հնդեվրոպականի հետ, սակայն Ջահուկյանը, հավանաբար, նկատի ունենալով Իլիչ-Սվիտիչի մեկ այլ աշխատության տվյալները, իր գրքում անցկացնում է այդ համեմատությունը` տողատակին նշելով հետևյալը. ‹‹Իլիչ-Սվիտիչը տալիս է միայն բալթիական ձևերը` չիմանալով հայերենի մասին›› (Ջահուկյան, 1987, նաև` 2010):

[←16]

Т. В. Гамкрелидзе, В. В. Иванов. Индоевропейский язык и индоевропейцы. Реконструкция и историко-типологический анализ праязыка и протокультуры, т. 2 (այսուհետև` Гамкрелидзе, Иванов, աղբյուրը կնշվի մեջբերմանը կից). Тбилиси, 1984, с. 274 и далее.

[←17]

Նշվում է, որ ‹‹ձայնավորական համակարգը պարզ չէ. հնարավոր է ծագում հե. *əs-k-ից` երկրորդային h-ով›› (նույն տեղում):

[←18]

Նշվում է, որ ‹‹պարզ չէ կ-ն` սպասելի ք-ի փոխարեն›› (նույն տեղում):

[←19]

Հե. * n-ն դիտվում է ‹‹սաստկացուցիչ տարր››. հմմտ. հուն. άν ‹‹գուցե, թերևս››, ‹‹մյուս անգամ››, լատ. an ‹‹այո››, ‹‹գուցե. թերևս›› (նույն տեղում):

[←20]

Թերևս նաև դրավ. āk ‹‹ճահիճ›› (տե՛ս նույն տեղում):

[←21]

Գտնում են, որ հայ. *ծալ-ի փոխարեն տալ-ը արդյունք է տայգր ‹‹ամուսնու եղբայր›› բառի ազդեցության, որն անհավանական է (տե՛ս նույն տեղում):

[←22]

Ավելի մանրամասն տե΄ս Վ. Գ. Համբարձումյան. Ակնարկներ հայոց լեզվի համեմատական բառագիտության, պր. 1, Երևան, 1998, էջ 34–38:

[←23]

Հայ. սկունդ բառում դ-ն հետագա երևույթ է, իսկ ս-ի վերաբերյալ (իբրև հե. ‹‹շարժական *s-ի›› արտացոլում) նշվում է հետևյալը. ‹‹Պարզ չէ ‹‹շարժական *s-ով›› սլավ. ձևը (հսլավ. štenę ‹‹լակոտ, կենդանու ձագ›› և այլն)` զուգադրելի հայ. սկունդ ‹‹լակոտ›› ձևին›› (նույն տեղում):

[←24]

Հե. որևէ լեզվի համեմատություն չի բերվում, թեև հարցականով, ոչ անկախ Է. Լիդենի հայտնի տեսակետից, նշվում է հետևյալը. ‹‹Հետաքրքիր է հայ. կոփ (փխ. կոպ - Վ. Հ.) (օ հիմքով) ‹‹(աչքի) կոպ››, կափուցանեմ (աոր.`կափուցի) ‹‹փակել, կողպել››: Ձայնավորի ոչ կանոնավոր առնչությունը և կ-ն օրինաչափորեն սպասելի ք-ի փոխարեն ավելի շուտ ցույց են տալիս այդ բառերի ոչ հնդեվրոպական ծագումը›› (տե՛ս Иллич-Свитыч, 1971, 337):

[←25]

Բերվում է նաև, ոչ անկախ Գ. Կլիմովից և մյուս ուսումնասիրողներից, հայ. լակոտ ‹‹շան ձագ›› ձևը` իբրև փոխառություն վրաց. laêoç ‹‹շան ձագ. լակոտ›› ձևից, որը կասկածելի է ոչ միայն հնչյունական առումով, այլև հատկապես -ոտ բաղադրիչի տեսակետից, որը չկա քարթվելական լեզուների մեծ մասում:

[←26]

Տե΄ս Гр. А. Капанцян. Армянский Ара и славянский Яр (Ярило).– В кн.: Историко-лингвистические работы, т. II. Ереван, 1975, с. 243–251.

[←27]

Ջահուկյանն առանձնացնում է հ.-ե. *(e)no- /*(o)no- տարբերակային արմատ (տե΄ս Ջահուկյան, 1987):

[←28]

Նկատենք, որ ըստ հին պատկերացումների (կամ ավանդույթի) վերին գերագույն ուժը տնօրինում` ‹‹մանում ու կծկում է›› մարդկանց` մահկանացուների օրերն ու կյանքը, կամ հողմաղաց է, որ ‹‹մանրում է›› ժամանակը օրերի ու տարիների տեսքով և այլն:

[←29]

Տե՛ս նաև Հ. Աճառյան. Հայերենի արմատական բառարան, հ. 4, Երևան, 1979, էջ 245:

[←30]

Իլիչ-Սվիտիչի բառարանում թվահամարը վրիպակով 374-ի փոխարեն նշված է 373: