ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ, ՀԱՂՈՐԴՈՒՄՆԵՐ

I

ԱՆԻՆ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆՅԱՑ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ

ՄԱՅՐԱՔԱՂԱՔ ՀՌՉԱԿԵԼՈՒ 1500-ԱՄՅԱԿԻ ԱՌԹԻՎ

Մուրադ Հասրաթյան – Անիի ճարտարապետությունը ……………………………………..3

Վլադիմիր Մաղալյան – Ալեքսանդր Մյասնիկյան (ծննդյան 125-ամյակի առթիվ) ……28

Բաբկեն Հարությունյան – Ալեքսանդրապոլի և Մոսկվայի պայմանագրերի համադրական քննության շուրջ ……………………………………………………..51

Ալբերտ Խառատյան – ‹‹Մարմնամարզ›› (1911–1914 թթ.) (Շավարշ Քրիսյանի

ծննդյան 125 և հայ առաջին մարզական հանդեսի 100-ամյակի առթիվ) ………62

Համլետ Հարությունյան – 1920 թ. մայիսյան ապստամբությունը Նոր Բայազետի գավառում ………………………………………………………………………………77

Ռուբեն Սահակյան – Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին և ընթացքում ռուս-թուրքական ռազմաճակատում հետախուզական ծառայությունների գործունեության պատմությունից (1914–1917 թթ.) ……………….94

Տիգրան Սարուխանյան – Գիտության հայազգի երախտավորը. Ֆրիդրիխ Կառլ Անդրեաս ………………………………………………………………………………120

II

Ռաֆիկ Նահապետյան – Հայ ազգաբանական մտքի սկզբնավորումը ……………….132

Վազգեն Համբարձումյան – Հայերենի տվյալների ընդգրկումը նոստրատիկ

լեզուների համեմատական բառարանի մեջ և հետագա ուսումնասիրության

խնդիրը …………………………………………………………………………………149

Գալյա Դավիդովա – Հայաստանի ասորիների տոները. ‹‹Խա բը-Նիսան››

(ապրիլի 1) …………………………………………………………………………….176

Արամ Հովհաննիսյան – Կիլիկիայի հայկական թագավորության և Եգիպտոսի սուլթանության միջև 1337 թ. կնքված պայմանագրի շուրջ …………………….183

Ալեքսանդր Բոժկո (Կիև) – Հովհաննես Կամենացու ‹‹Պատմութիւն պատերազմին Խոթինու››-ն որպես դարաշրջանի փաստաթուղթ և պատմագրական

հուշարձան (ռուս.) ……………………………………………………………………189

Էսթեր Խեմչյան – Եզրափակիչ կայուն բանաձևերը Տավուշի հեքիաթներում ……….200

Ալվարդ Ղազիյան – Արև-արեգակի պաշտամունքի վերապրուկները հայ

ժողովրդական հեքիաթի մի տիպում ………………………………………………208

Հովհաննես Խորիկյան – Կադուսիների ցեղը հին աղբյուրներում …………………….213

ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ

Էմմա Կոստանդյան – Արխիվային նոր փաստաթղթեր Մխիթարյան միաբանության Վենետիկի մասնաճյուղի մասին ……………………………………………………229

ԳՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ջուլիանո Լոնգո (Իտալիա) – Նիկոլայ Հովհաննիսյան. Ղարաբաղյան հիմնա-

խնդիրը. դեպի ազատություն տանող փշոտ ճանապարհը …………………….239

6 Անուշավան Զաքարյան – Աելիտա Դոլուխանյան. Ֆրեդերիկ Մակլերը

հայագետ ………………………………………………………………………………241

5 Լիլիթ Երնջակյան – Աննա Ասատրյան. Տիգրան Չուխաճյանի երաժշտական թատրոնը ………………………………………………………………………………247

3 Արմեն Կարապետյան – Գևորգ Ստեփանյան. Բաքվի նահանգի հայությունը XIX դարի երկրորդ կեսին (պատմաժողովրդագրական ուսումնասիրություն) ……251

3 Թամար Գևորգյան – Վարդուտ գավառի բառ ու բանը ………………………………..254

4 Նվարդ Վարդանյան – Պարսկական ժողովրդական հեքիաթներ ……………………256

ՄԵՐ ԵՐԱԽՏԱՎՈՐՆԵՐԸ

4 Սարգիս Հարությունյան – Աբովյանագիտության մեծագույն երախտավորը (պրոֆեսոր Պիոն Հակոբյանի ծննդյան  85-ամյակի  առթիվ) ………………….259

7 Վիգեն Ղազարյան – Ռուբեն Գրիգորի Դրամբյան (ծննդյան 120-ամյակի առթիվ) ..263

ԼՐԱՏՈՒ

6 Անուշավան Զաքարյան, Համլետ Հարությունյան – Հանրապետական գիտաժո-

ղով` նվիրված 1921 թ. Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի 90-ամյակին ……270

4 Էմմա Կոստանդյան – Միջազգային գիտաժողով` նվիրված Վիեննայի Մխիթար-

յան միաբանության 200-ամյակին …………………………………………………276

2 Լ. Մխիթարյան – Միջազգային գիտաժողով` նվիրված Անին Բագրատունյաց թագավորության մայրաքաղաք հռչակելու 1050-ամյակին …………………….280

2 Վանիկ Սանթրյան – Զորավարն ու գաղափարախոսը. մեկնարկեց ‹‹Գարեգին

Նժդեհի գործունեությունը Սփյուռքում›› գիտաժողովը …………………………282

СОДЕРЖАНИЕ

СТАТЬИ, СООБЩЕНИЯ

I

К 1050 - ЛЕТИЮ ПРОВОЗГЛАШЕНИЯ АНИ

СТОЛИЦЕЙ БАГРАТИДСКОГО ЦАРСТВА

Мурад Асратян – Архитектура Ани ……………………………………………………………………3

Владимир Магалян – Александр Мясникян (к 125-летию со дня рождения) ….28

Бабкен Арутюнян – К вопросу о сопоставительном рассмотрении Александропольского и Московского договоров …………………………………….51

Альберт Харатян – «Мармнамарз» («Спортсмен», 1911–1914 гг.)

(к 125-летию со дня рождения Шаварша Крисяна и 100-летию

первого армянского спортивного журнала) …………………………………………….62

Гамлет Арутюнян – Mайскоe восстаниe 1920 г. в Нор-Баязетском уезде ……….77

Рубен Саакян – Из истории деятельности разведывательных служб на

русско-турецком фронте накануне и во время Первой мировой

войны (1914–1917 гг.) ………………………………………………………………………………94

Тигран Саруханян – Заслуженный ученый армянин Фридрих Карл

Андреас ……………………………………………………………………………………………………120

II

Рафик Нагапетян – Зарождение армянской этнологической мысли …………….132

Вазген Амбарцумян – Включение данных армянского языка в сравнитель-

ный словарь ностратических языков и проблема дальнейшего исследования …………………………………………………………………………………………..149

Галя Давидова – Праздники ассирийцев Армении: «Ха бэ – Нисан»

(1 апреля) …………………………………………………………………………………………………176

Арам Оганесян – О договоре 1337 г., заключенном между Киликийским армянским царством и Египетским султанатом …………………………………….183

Александр Божко (Киев) – «История Хотинской войны» Ованнеса Каме-

наци как документ эпохи и историко-литературный памятник (на русском языке) ………………………………………………………………………………………..189

Эстер Хемчян – Финальные устойчивые формулы в тавушских сказках ……..200

Алвард Газиян – Реликты культа солнца в одном из типов армянской

народной сказки ……………………………………………………………………………………..208

Оганнес Хорикян – Племя кадусиев в древних источниках ………………………….213

ПУБЛИКАЦИИ

Эмма Костандян – Новые архивные документы о Венецианском отделении Конгрегации мхитаристов ………………………………………………………………………229

РЕЦЕНЗИИ

Джулиано Лонго (Италия) – Николай Оганесян. Карабахская проблема. Тернистый путь к свободе ………………………………………………………………………239

Анушаван Закарян – Аэлита Долуханян. Фредерик Маклер–арменовед …….241

Лилит Еринджакян – Анна Асатрян. Музыкальный театр Тиграна

Чухаджяна ……………………………………………………………………………………………….247

Армен Карапетян – Геворг Степанян. Армянство Бакинской губернии во второй половине XIX в. (историко-демографическое исследование) …..251

Тамар Геворкян – Фольклор Вардудского уезда ……………………………………………..254

Нвард Варданян – Персидские народные сказки …………………………………………..256

НАШИ ЗАСЛУЖЕННЫЕ ДЕЯТЕЛИ

Саркис Арутюнян – Величайший абовяновед (к 85-летию со дня рождения профессора Пиона Акопяна) ………………………………………………………………….259

Виген Казарян – Рубен Григорьевич Дрампян (к 120-летию со дня

рождения) ………………………………………………………………………………………………..263

ХРОНИКА

Анушаван Закарян, Гамлет Арутюнян – Республиканская научная сессия, посвященная 90-летию Московского и Карсского договоров 1921 г. …..270

Эмма Костандян – Международная научная сессия, посвященная

200-летию Венской конгрегации мхитаристов ……………………………………….276

Л. Мхитарян – Международная научная сессия, посвященная 1050-летию провозглашения Ани столицей Багратидского царства …………………………280

Ваник Сантрян – Военачальник и публицист. Началась научная сессия «Деятельность Гарегина Нжде в диаспоре» …………………………………………..282

CONTENTS

ARTICLES, REPORTS

I

TO THE 1050TH ANNIVERSARY OF  DECLARATION

OF ANI THE CAPITAL OF THE BAGRATID KINGDOM

Murad Hasratyan – Architecture of Ani …………………………………………………………3

Vladimir Maghalyan – Alexander Myasnikyan (to the 125th birth anniversary) ………………28

Babken Harutyunyan – On the Question of Comparative Study of the Alexandropol and Moscow Treaties …………………………………………………………………………51

Albert Kharatyan – “Marmnamarz” (“Sportsman”, 1911–1914) (to Shavarsh Krisyan’s

125th birth anniversary and the 100th anniversary of the first Armenian sports

journal) ……………………………………………………………………………………62

Hamlet Harutyunyan – The May 1920 Uprising in the Province of New Bayazet ……………77

Ruben Sahakyan – From the History of Reconnaissance Service Activities on the Russian-Turkish Front on the Eve and During the First World War (1914–1917) ……………………..94

Tigran Sarukhanyan – A Devoted Armenian Scholar Friedrich Carl Andreas ……………….120

II

Rafik Nahapetyan – The Origin of Armenian Ethnological Thought …………………………132

Vazgen Hambartzumyan – Inclusion of Facts of Armenian Language in Comparative Dictionary of Nostratic Languages and the Problem of Further Investigation …………149

Galya Davidova – Assyrian  Holidays of Armenia: “Kha be-Nisan” (April 1) ……………….176

Aram Hovhannissyan – On the 1337 Treaty Signed Between Cilician Armenian Kingdom

and Egyptian Sultanate ………………………………………………………………….183

Alexander Bozhko (Kiev) – “The History of the Hotyn War” by Hovhannes Kamenatsi

as a Document of the Epoch, Historical and Literary Relic (in Russian) ………………189

Esther Khemchyan – Final Stable Formulas in Tavush Tales …………………………………200

Alvard Ghaziyan – The Relicts of Sun Worship in One of the Types of Armenian Folktale …208

Hovhannes Khorikyan – The Tribe of the Cadusians in Ancient Sources ……………………213

PUBLICATIONS

Emma Kostandyan – New Archive Documents on the Venice Department of the Mkhitarist Congregation ……………………………………………………………………………229

BOOK REVIEWS

Juliano Longo (Italy) – Nicolay Hovhannissyan. The Karabagh Problem. Thorny Path to Freedom …………………………………………………………………………………239

Anushavan Zakaryan – Aelita Dolukhanyan. Frédéric  Macler  –  Armenologist ……………241

Lilit Yernjakyan – Anna Assatryan . Tigran Chukhajyan’s Musical Theatre …………………247

Armen Karapetyan – Gevorg Stepanyan. Armenians of the Baku Province in the Second

Half of the 19th Century (historical-demographic research) ……………………………251

Tamar Gevorgyan –The Folklore of the Vardut Province …………………………………….254

Nvard Vardanyan – Persian Popular Tales ……………………………………………………256

OUR HONOURED SCHOLARS

Sargis Harutyunyan – The Greatest Abovyan Critic (to professor Pion Hakobyan’s 85th

birth Anniversary) ………………………………………………………………………259

Vigen Ghazaryan – Ruben Grigor Drambyan (to the 120th birth anniversary) ……………….263

NEWS

Anushavan Zakaryan, Hamlet Harutyunyan – Republican Scientific Session on the 90th Anniversary of the 1921 Moscow and Kars Treaties ..…………………………………270

Emma Kostandyan – International Scientific Session on the 200th  Anniversary of the

Vienna Mkhitarist Congregation ………………………………………………………..276

L. Mkhitaryan – International Scientific Session on the 1050th Anniversary of Declaration

of Ani the Capital of the Bagratid Kingdom ……………………………………………280

Vanik Santryan – Military Leader and Publicist. Scientific Session “Garegin Nzhdeh’s

Activities in the Diaspora” Began ………………………………………………………282