ԾԱՆՐ ԿՈՐՈՒՍՏ

(Ռաիսա Խաչատրյանի հիշատակին)

Կյանքի 62-րդ տարում, ուժերի ամենածաղկուն շրջանում, տևական ու ծանր հիվանդությունից հետո իր մահկանացուն կնքեց անվանի բանագետ, ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Ռաիսա Հրայրի Խաչատրյանը:

1972 թ. ավարտելով Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը` Ռ. Խաչատրյանը` իբրև առաջնակարգ ուսանողուհի, աշխատանքի է անցնում ՀՍՍՀ ԳԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի հայ բանահյուսության բաժնում, որից հետո նրա կյանքը կապվում է հայ բանագիտության հետ:

Սերելով Թալինի շրջանում ապաստանած մշեցի և սասունցի ավանդական տոհմիկ գերդաստանից և հետևելով հայրենի եզերքի բանահյուսությանն ու ազգագրական սովորույթներին` Ռ. Խաչատրյանն ուսումնասիրության հիմնական առարկան է դարձնում ժողովրդական ծեսերն ու հավատալիքները: Բանահավաքչական տքնաջան աշխատանքի լավագույն արդյունքն է դառնում 1999 թ. Երևանում, սասունցի բարերար Հարություն Սիմոնյանի անմիջական հովանավորությամբ հրատարակված ‹‹Թալին›› արժեքավոր ժողովածուն`բանահյուսական տարբեր ժանրերի ընդգրկումով, հարուստ ծանոթագրություններով` հարակցված տեքստաբանական այլ պատշաճ տվյալների հետ:

Բանահավաքչական այս արդյունավետ աշխատանքին զուգահեռ Ռ. Խաչատրյանը զբաղվում է բանագիտական աշխատանքներով` շեշտը դնելով հայ ժողովրդական երգերի, հատկապես ժողովրդական քնարերգության և ծիսերգերի սիստեմային հետազոտության վրա:

Ռ. Խաչատրյանի հաջորդ և վերջին ծանրակշիռ վաստակը դարձավ 2010 թ. հրատարակված ‹‹Հայ ժողովրդական երգերի պոետիկան›› մենագրությունը` նվիրված երգերի գեղարվեստական կառուցվածքի և գեղագիտական հատկանիշների մանրակրկիտ քննությանը, որն իր տեսակի մեջ նոր խոսք է հայ բանագիտության մեջ:

Ռ. Խաչատրյանը մենագրական հետազոտության է ենթարկել նաև հայ ժողովրդական երգերի կրկնակները, ինչը ցարդ մնում է չտպագրված:

Բանագետի բազմաթիվ հոդվածները` տպագրված ‹‹Պատմաբանասիրական հանդեսի›› և ‹‹Լրաբեր հասարակական գիտությունների›› ամսագրի էջերում, անուն և վաստակ են բերել բանագետին, որն օժտված էր ոչ միայն ժողովրդական երգերի գեղարվեստական հատկանիշների բացահայտմամբ ու արժևորմամբ, այլև բանաստեղծական ինքնահատուկ ձիրքով, որի լավագույն վկայությունը Ռ. Խաչատրյանի բանաստեղծությունների ժողովածուն է` տպագրված 2007 թ. ‹‹Խոհ ժամանակի›› խորագրով:

Եթե սրան ավելացնենք Ռ. Խաչատրյանի Մշո և Սասնա ժողովրդական երգերի անզուգական կատարումները, ապա մասամբ կամբողջանա այդ ազնիվ ժողովրդագետի կերպարը:

Ռաիսա Խաչատրյանի լուսե հիշատակը միշտ վառ կմնա նրան ճանաչողների սրտերում:

ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ

Բանահյուսության տեսության և պատմության բաժին