ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հայաստանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի չորրորդ նախագահը Ակադեմիկոս Ռադիկ Մարտիրոսի Մարտիրոսյան…………………I

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ, ՀԱՂՈՐԴՈՒՄՆԵՐ

I

Սարգիս Հարությունյան – Մանուկ Աբեղյան. գիտական վաստակի գնահատման ուրվագիծ (ծննդյան 140-ամյակի առթիվ) ……………………………3

Վլադիմիր Խոջաբեկյան – Բնակչությունը և ինքնագործները Արևելյան

Հայաստանում (XIX դ. – XX դ. սկիզբ) ………………………………28

Նորայր Սարուխանյան – Հայկական հարցը, արևմտահայ ազատագրական միտքը և Մաղաքիա Օրմանյանը ……………50

Մարինե Սարգսյան – Վ. Տերյանի <<Երկիր Նաիրի>> շարքի քրիստոնեա-

հեթանոսական խորհրդանիշները ………………………..……72

Արմեն Սարգսյան – Պարույր Սևակի բանագիտական հայացքները …………94

Գևորգ Հարությունյան – Արևմտահայության կացությունը և հայ հասարակական միտքը օսմանյան բարենորոգչական շարժման համատեքստում (XIX դ.

70-ական թվականներ) …………………………115

Ալմաստ Զաքարյան – Ակսել Բակունցի հետքերով… …………………..130

II

Նազիկ Հովհաննիսյան – Բառային տարբերակներ հոմանիշների ձեռագիր բառարաններում ………………………………………………………..……141

Հովհաննես Այվազյան – <<Գործնական>> բարության և հումանիզմի գաղափարները

Խ. Աբովյանի ստեղծագործություններում ………………………………….157

Վրեժ Վարդանյան – Դրվագներ Պահլավունի տոհմի XIII–XVII դարերի

պատմության …………………………………………………………………166

Ռոլանդ Ավետիսյան – Մակդիրը Րաֆֆու <<Սամվել>> պատմավեպում ………..175

Բենիամին Մաիլյան – Հայկական դպրոցները Վրաստանի Հանրապետությունում 1918–1920 թթ. ………………………………………………..181

Բենիամին Մանուկյան – Մոսկվայի համալսարանի հայ ուսանողության հասարակական գործունեության պատմությունից (XIX դ. վերջ – XX դ. սկիզբ) ………201

Ռաֆիկ Նահապետյան – Աղձնիքահայերի խնամախոսության մի քանի ծեսերի ու սովորույթների մասին ………………….……210

Լորետա Աբրահամյան – Ռազմաքաղաքական իրադրությունը Բաքվում և Ղարաբաղում 1918 թ. երկրորդ կեսին …………………………..…..220

Ժորես Խաչատրյան – Արտաշատից հայտնաբերված լատիներեն արձանագրու-

թյամբ դրոշմված կղմինդրներ և աղյուսներ ……………………230

Արտակ Գնունի – Շենգավթյան մշակույթի բնակավայրերում տեղադրված սրբավայրերը և պաշտամունքային կառույցները ………………………….236

Սեպուհ Ասլանյան (ԱՄՆ) – Հնդկահայ վաճառականության պատմությունից

(XVIII դ. սկիզբ) ……………………………………….254

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ

Ալբերտ Խառատյան – Հայ հասարակական հոսանքները XIX դ. 50–70-ական թվականներին ……………………………………………………………………………….272

Արմեն Խաչիկյան – Հաննիբալը Արևելքում և Հայաստանում (ռուս.) …………………285

Ֆելիքս Մարտիրոսով – Հայաստանի սահմանները Անդրկովկասում (մ.թ.ա. IV դ. –

II դ.) (ռուս.) …………………………………………….…..298

ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ

Անուշավան Զաքարյան – Գարեգին Նժդեհի ուշագրավ կոչ-դիմումը ……………..…307

ԳՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ազատ Բոզոյան – Լևոն Տեր-Պետրոսյան. Խաչակիրները և հայերը: Հ. Ա. Ուսումնասիրություն և թարգմանություններ ……………………….………309

Սվետլանա Վարդանյան – Լ. Մ. Վարդանյան. Ստեփան Լիսիցյանը և հայ ազգագրության ակունքները ……………………………………..…..314

Աելիտա Դոլուխանյան – Մխիթար Այրիվանեցի. Գանձեր և տաղեր ……………..318

Գևորգ Թոսունյան – Ս. Ա. Հայրապետյան. Գրաբարի շարադասությունը ………….321

Ամատունի Վիրաբյան – Արարատ Հակոբյան. Հայաստանի խորհրդարանը

և քաղաքական կուսակցությունները (1918–1920 թթ.) ……………………325

Լալիկ Խաչատրյան – Ներսես Մկրտչյան. Սեմական լեզուները և հայերենը .……….328

ԼՐԱՏՈՒ

Ալվարդ Ղազիյան – Հանրապետական գիտական նստաշրջան` նվիրված հայ ժողովրդական մշակույթին …………………………….…………..332

СОДЕРЖАНИЕ

Четвертый президент Национальной академии наук Республики Армения Академик Радик Мартиросович Мартиросян ……………………………………………I

СТАТЬИ, СООБЩЕНИЯ

I

Саргис Арутюнян – Манук Абегян. Очерк оценки научной заслуги (к 140-летию со дня рождения) …………………………………………………………………………….3

Владимир Ходжабекян – Население и самодеятельные в Восточной

Армении (XIX – начало XX в.)  ………………………………………………………28

Норайр Саруханян – Армянский вопрос, западноармянская освободительная мысль и Магакия Орманян ..…………………………………………………………………….50

Марине Саркисян – Христиано-языческие символы стихотворного цикла “Страна Наири” В. Терьяна ..………………………………………………………………72

Армен Саркисян – Фольклороведческие взгляды Паруйра Севака

…………………94

Геворк Арутюнян – Положение западных армян и армянская

общественная мысль в контексте османского реформаторского

движения (70-е годы XIX в.) …………………………………………………115

Алмаст Закарян – По следам Акселя Бакунца…  ……………………………………130

II

Назик Оганесян – Варианты слов в рукописных словарях синонимов …………141

Ованес Айвазян – Идеи “практической” доброты и гуманизма в произве-дениях Х. Абовяна ………………………………………………………………157

Вреж Варданян – Очерки истории рода Пахлавуни в XIII–XVII вв. ……………….166

Роланд Аветисян – Эпитет в историческом романе Раффи “Самвел” …………..175

Бениамин Маилян – Армянские школы в Республике Грузии в 1918–1920 гг.……………………………………181

Бениамин Манукян – Из истории общественной деятельности студентов-

армян Московского университета (конец XIX – начало XX века)

………201

Рафик Нагапетян – О некоторых обычаях и обрядах сватовства у

агдзникских армян ………………………….210

Лорета Абрамян – Военно-политическая обстановка в Баку и в Карабахе

во второй половине 1918 г. ………………………….220

Жорес Хачатрян – Черепицы и кирпичи с клеймами с латинскими надпися-

ми, найденные в Арташате ………………………….230

Артак Гнуни – Святилища и культовые сооружения, расположенные в поселениях шенгавитской культуры ……………………………………….…………….236

Сепух Асланян (США) – Из истории армянского купечества Индии (начало XVIII в.) ……………………………………254

ОБСУЖДЕНИЯ

Альберт Харатян – Армянские общественные течения в 50–70-х годах

XIX века ……………………………………………………………..272

Армен Хачикян – Ганнибал на Востоке и в Армении (на русском языке) ……285

Феликс Тер-Мартиросов – Границы Армении в Закавказье (IV – II вв.

до н. э.) (на русском языке) ………………………………………298

ПУБЛИКАЦИИ

Анушаван Закарян – Заслуживающий внимания призыв-заявление

Гарегина Нжде ………………………………………………………..307

РЕЦЕНЗИИ

Азат Бозоян – Левон Тер-Петросян. Крестоносцы и армяне. Т. I. Исследова-

ние и переводы ………………………………………………………….309

Светлана Варданян – Л. М. Варданян. Степан  Лисициан и истоки армян-

ской этнографии …………………………………………………………………….314

Аэлита Долуханян – Мхитар Айриванеци. Сокровища и песни ……………….…..318

Геворг Тосунян – С. А. Айрапетян. Структура грабара ………………………………….321

Аматуни Вирабян – Арарат Акопян. Армянский парламент и политические партии (1918–1920 гг.) ……………………………………………………………325

Лалик Хачатрян – Нерсес Мкртчян. Семитские языки и армянский …………..328

ХРОНИКА

Алвард Газиян – Республиканская научная сессия, посвященная армянской народной культуре ……………………………………………………………………….332

CONTENTS

The Fourth President of the National Academy of Sciences of the Republic of Armenia Academician Radik M. Martirosyan …………………………………………………………………….I

ARTICLES, REPORTS

I

Sargis Harutyunyan – Manuk Abeghyan. Essay on Evaluation of Scientific Desert (to the

140th birth anniversary) …………………………………………………………3

Vladimir Khojabekyan – Population and Amateurs  in Eastern Armenia (the 19th cent. – the beginning of the 20th cent.) ……………………………………………………28

Norayr Sarukhanyan – Armenian Question, West Armenian Liberation Thought and Maghaqia Ormanyan ………………………………………………………..50

Marine Sargsyan – Christian-Pagan Symbols of the Series “Nairi Country” by V. Teryan ……72

Armen Sargsyan – Paruyr Sevak’s Folk-lore Views ……………………………………………94

George Harutyunyan – Condition of the Western Armenians and Armenian Social Opinion

in the Context of the Ottoman Reformative Movement (the 70s of the 19th cent.) ……115

Almast Zakaryan – In the Tracks of Aksel Bakunts… ………………………………………..130

II

Nazik Hovhannisyan – Word Versions in Manuscipt Dictionaries of Synonyms …………….141

Hovhannes Ayvazyan – Ideas of “Practical” Kindness  and Humanism   in Kh.Abovyan’s

Works ……………………………………………………………………………157

Vrezh Vardanyan –  Essays on the History of the Pahlavuni Family in the 13th–17th cent. …166

Roland Avetisian – Epithet in Raffi’s Historical Novel “Samvel” ……………………………..175

Beniamin Mailyan – Armenian Schools in the Republic of Georgia in 1918-1920 ……………181

Beniamin Manukyan – From the History of Public Activities of Armenian Students of the Moscow University (the end of the 19th cent. –  the beginning of the 20th cent.) ……..201

Rafik Nahapetyan –  On Some Customs and Rites of  Match-Making of Aghdznik

Armenians …………………………………………………………………210

Loreta Abrahamyan – Military and Political Situation in Baku and Karabagh in the 2nd Half

of 1918 ………………………………………………………………………………….220

Zhores Khachatryan – Tiles and Bricks with the Stamps Bearing Latin Inscriptions Found

in Artashat …………………………………………………………………230

Artak Gnuni – Sanctuaries and Cult Buildings Located in the Settlements of Shengavit

Culture ……………………………………………………………………….236

Sebouh Aslanyan (USA) – From the History of Armenian Merchantry of India

(the beginning of the 18th cent.) ……………………………………….254

DISCUSSIONS

Albert Kharatyan – Armenian Public Currents in the 50s–70s of the 19th century ………..272

Armen Khachikyan – Hannibal in the Orient and in Armenia (in Russian) ………………..285

Felix Ter-Martirosov – Borders of Armenia in Transcaucasia (the 4th – the 2nd cent. B.C.)

(in Russian) ………………………………………………………………………………………………..298

PUBLICATIONS

Anushavan Zakaryan – Garegin Nzhdeh’s Appeal-Statement Worthy of Attention …………307

BOOK REVIEWS

Azat Bozoyan – L.Ter-Petrosyan. Cross-Bearers and Armenians. V.I. Research and

Translations ……………………………………………………………..309

Svetlana Vardanyan – L.M.Vardanyan. Stepan Lisitsyan and Sources of Armenian

Ethnography …………………………………………………………………….314

Aelita Dolukhanyan  - Mkhitar Ayrivanetsi. Treasures and Songs …………………………318

Gevorg Tosunyan – S.A.Hayrapetyan. Structure of Grabar …………………………………321

Amatuni Virabyan – Ararat Hakopyan. Armenian Parliament and Political Parties

(1918–1920) ……………………………………………………………………….325

Lalik Khachatryan  – Nerses Mkrtchyan. Semitic Languages and Armenian ……………..328

NEWS

Alvard Ghaziyan – Republican Scientific Session on Armenian National Culture………..332